Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Γιορτές μνήμης στους πρόποδες της Γκιώνας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Γιορτές μνήμης στους πρόποδες της Γκιώνας

  • A-
  • A+

Η Αγία Ευθυμία είναι ένας γραφικός οικισμός της Φωκίδας ο οποίος βρίσκεται σε υψόμετρο 470 μέτρων στους πρόποδες της Γκιώνας, σε μικρή απόσταση από την Αμφισσα αλλά με μακραίωνους δεσμούς με τους Δελφούς. Με βάση την τελευταία απογραφή του 2011 είχε μόλις 452 κατοίκους, ενώ από το 1870 έως και το 1961 ξεπερνούσε τους χίλιους και μάλιστα το 1940 έφτανε τους 1.528.

Οι ρίζες του χάνονται στους αιώνες, καθώς η αρχαία Μυωνία, όπως ήταν η αρχική του ονομασία, αποτελούσε σημαντική πόλη των Λοκρών και αναφέρεται στις ιστορήσεις του Θουκυδίδη για τον Γ' Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Την περιοχή είχε επισκεφτεί και ο Παυσανίας, ο οποίος μάλιστα είχε διαπιστώσει ότι στους βωμούς των ιερών οι θυσίες δεν γίνονταν κατά τη διάρκεια της ημέρας, όπως στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, αλλά τις νύχτες.

Στην περιοχή της αρχαίας Μυωνίας έχουν εντοπιστεί ευρήματα που ξεκινούν από τη μυκηναϊκή περίοδο (1600-1100 π.Χ.) και φτάνουν ώς τον 4ο π.Χ. αιώνα. Τμήμα της οχύρωσης έχει έρθει στο φως στην τοποθεσία Εκατράχη, στην έξοδο του σημερινού οικισμού. Εχουν επίσης εντοπιστεί νομίσματα της Δελφικής Αμφικτιονίας, που φέρουν ανάγλυφες προτομές του Απόλλωνα και της Δήμητρας.

Πρόκειται για τον καταχωρισμένο «θησαυρό της Μυωνίας» που φυλάσσεται στο Νομισματικό Μουσείο στην Αθήνα.

Στη θέση Καζάς, πολύ κοντά στο σημερινό νεκροταφείο, έχει βρεθεί σε πέτρινους τάφους πολεμικός εξοπλισμός που εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Δελφών.

Ενα χάλκινο κράνος του 6ου π.Χ. αιώνα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφισσας. Εχει ενδιαφέρον ότι τα ευρήματα έχουν πολλές ομοιότητες με τα όπλα των Μακεδόνων, στοιχείο που δείχνει ότι οι Λοκροί έχουν δωρική καταγωγή. Το 338 π.Χ., πάντως, η Μυωνία είχε καταστραφεί από τον Φίλιππο Β' της Μακεδονίας.

Μαρτυρικό χωριό

Κατά την τουρκοκρατία η περιοχή αποτέλεσε ορμητήριο κλεφτών και αρματολών, ενώ ήταν η γενέτειρα του Αστραπόγιαννου. Στην Κατοχή ήταν η έδρα τάγματος ανταρτών με επικεφαλής τον πρωτοκαπετάνιο του ΕΛΑΣ Νικηφόρο, τον κατά κόσμο Δημήτρη Δημητρίου.

Τον Απρίλιο του 1943 οι Ιταλοί έκαψαν το χωριό σε αντίποινα για τον αποδεκατισμό στρατιωτικής τους φάλαγγας και το αποτελείωσαν τον Αύγουστο του 1944 οι Γερμανοι, που έκαναν και εκτελέσεις.

Μετά την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, η Αγία Ευθυμία εντάχθηκε στα Μαρτυρικά χωριά της Ελλάδας και συμμετέχει ενεργά στις πρωτοβουλίες για την καταβολή των γερμανικών αποζημιώσεων.

Ενδιαφέρον έχει και η μετονομασία της Μυωνίας. Στο Χρονικό του Γαλαξιδίου αναφέρεται ότι η περιοχή καταστράφηκε από μεγάλο σεισμό και οι κάτοικοί της είχαν καταφύγει έντρομοι στο βουνό.

Εκεί, σύμφωνα με τον ιερομόναχο Ευθύμιο, παρουσιάστηκε ένας ηλικιωμένος με μακριά γενειάδα που τους εμψύχωσε και τους παρότρυνε να επιστρέψουν στο χωριό και να στήσουν πάλι τα νοικοκυριά τους.

Είπαν ότι έμοιαζε με τον Αγιο Ευθύμιο και γι' αυτό ορισμένοι κατοίκων πρότειναν να πάρει το όνομά του το χωριό. Αρκετοί επέμειναν να παραμείνει η αρχαία ονομασία, η Μυνιά, όπως είχε εξελιχθεί στην καθομιλουμένη.

Τελικά βρέθηκε μέση λύση: την είπαν Αηθυμιά, από την αγία Ευθυμία, παρ' όλο που δεν υπάρχει τέτοια αγία στο χριστιανικό ημερολόγιο!

Διατηρητέο

Σε αυτό το πανέμορφο χωριό γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1893 ο Γιάννης Σκαρίμπας. Ηταν γόνος οικογένειας αγωνιστών, με ρίζες από το Σούλι, που είχαν πάρει μέρος στην Επανάσταση του 1821.

«Ανάξιος απόγονος ορεσίβιων προγόνων», όπως έγραφε ο ίδιος με το ιδιαίτερο ύφος του.

Στη Χαλκίδα βρέθηκε υπηρετώντας τη στρατιωτική θητεία του και έμελλε να γίνει η δεύτερη πατρίδα του, όπου το 1914 παντρεύτηκε την Ελένη Κεφαλονίτη «εξ έρωτος», όπως διευκρινίζει στο αυτογραφικό σημείωμα, στο οποίο προσθέτει: «έκτοτε σχεδόν δεν το κούνησα από την πόλη τούτη». Εργάστηκε στο τελωνείο της Ερέτριας ώς το 1922.

Εκανε το ντεμπούτο του στη λογοτεχνία στη δεκαετία του 1910, με δημοσιεύσεις σε περιοδικά της Χαλκίδας αλλά και της Αθήνας, στην αρχή με το ψευδώνυμο «Κάλλις Εσπερινός».

Το πραγματικό του όνομα έγινε γνωστό το 1929, με αφορμή το πρώτο βραβείο διηγήματος που απέσπασε για το έργο του «Ο καπετάν Σουρμελής ο Στουραΐτης».

Από την αρχή ξεχώρισε για την ιδιαίτερη γραφή του και τα δηκτικά του σχόλια, ενώ συγκαταλέγεται στους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. Ξεχωριστή θέση στην πλούσια και πολύπλευρη λογοτεχνική του παρουσία καταλαμβάνει το δίτομο έργο του «Το '21 και η αλήθεια», που διακρίνεται για την τολμηρή προσέγγιση της ιστορικής περιόδου.

Στο ευρύτερο κοινό έγινε γνωστός με το «Σπασμένο καράβι», ένα ποίημά του που μελοποίησε ο Γιάννης Σπανός. Ακολούθησαν μελοποιήσεις από τον Νικόλα Ασιμο («Ουλαλούμ») και τον Διονύση Τσακνή («Εαυτούληδες»).

Το 1998, δεκατέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του, το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Γιάννης Σκαρίμπας, στην Αγία Ευθυμία, το οποίο είχε ήδη περιέλθει στην ιδιοκτησία της κοινότητας της Φωκίδας, ανακηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Στη σχετική απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού σημειώνεται ότι «χρειάζεται κρατική προστασία [...] επειδή συνδέεται με έναν από τους αξιολογότερους Ελληνες λογοτέχνες του 20ού αιώνα».

1. Νυχτερινή κατεδάφιση

Σε αντίθεση με τη γενέτειρα πόλη, το σπίτι όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ο Γιάννης Σκαρίμπας δεν έτυχε ανάλογου σεβασμού. Πέτρινο και λιτό, όπως και αυτό στην Αγία Ευθυμία, δεν θεωρήθηκε διατηρητέο. Το 2003, ο τότε ιδιοκτήτης του εξέδωσε άδεια κατεδάφισης.

Η επέμβαση ευαισθητοποίησε την κοινή γνώμη της Χαλκίδας και έγινε διάβημα στο υπουργείο Πολιτισμού. Σε συνάντηση, παρουσία του Ευάγγελου Βενιζέλου, ο ιδιοκτήτης υποσχέθηκε ότι θα επανεξετάσει το θέμα, αλλά το ίδιο βράδυ οι μπουλντόζες αποτελείωσαν το ταπεινό κτίσμα.

2. Προτομή

Ο Γιάννης Σκαρίμπας πέθανε στη Χαλκίδα στις 21 Ιανουαρίου 1984 και ετάφη δημοσία δαπάνη στο κάστρο του Καράμπαμπα. Η γενέτειρά του, όμως, δεν τον ξέχασε και, εκτός από την ανακαίνιση του σπιτιού όπου είδε το πρώτο φως, τοποθέτησε την προτομή του, έργο του γλύπτη Πανουργιά Ευθύμιου, που το φιλοτέχνησε αφιλοκερδώς εκφράζοντας τον σεβασμό του προς το έργο του Σκαρίμπα.

3. Τα «Σκαρίμπεια»

Με πρωτοβουλία του συλλόγου Αγιοευθυμιωτών, καθιερώθηκαν πριν από 24 χρόνια τα «Σκαρίμπεια». Πρόκειται για πολιτιστικές εκδηλώσεις προς τιμήν του σπουδαίου συντοπίτη τους που οργανώνονται κάθε χρόνο από τις 4 ώς τις 18 Αυγούστου και είναι μια αφορμή για να γυρίσουν οι παλιοί κάτοικοι στο μαρτυρικό χωριό και να γνωρίσουν τις ρίζες τους οι νεότερες γενιές.

 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συγκατοίκηση εποχών
Στις αρχές του 1980 το μέγαρο στον αριθμό 40 της οδού Πανεπιστημίου αποτέλεσε το κύριο θέμα συζήτησης για την αρχιτεκτονική κοινότητα, καθώς ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάστηκε στην Ελλάδα η συνύπαρξη ενός...
Συγκατοίκηση εποχών
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η... προσθετική μέθοδος
Το Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», το μεγαλύτερο νοσηλευτικό ίδρυμα και το τρίτο αρχαιότερο της Αθήνας, ήρθε δύο φορές στην επικαιρότητα την περασμένη χρονιά. Η πρώτη ήταν την άνοιξη, όταν περιελήφθη στη δωρεά του...
Η... προσθετική μέθοδος
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
Από την καινούργια χρονιά θα υποδεχθεί τους πρώτους σπουδαστές της 11ης Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού, που ήταν όνειρο γενεών για το πανέμορφο νησί των σφουγγαράδων και των ευεργετών. Το κτίριο τα συνδυάζει και...
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ναός πολιτισμού
Το εντυπωσιακό κτιριακό συγκρότημα της Μονής Λαζαριστών είναι η πολιτιστική «καρδιά» της Θεσσαλονίκης. Η ιστορία του χάνεται στους αιώνες: λειτούργησε για πρώτη φορά το 1886 και από τότε έγινε καταφύγιο...
Ναός πολιτισμού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μπουρλότο στο σπίτι του Μπουρλοτιέρη
Η επιγραφή που δεσπόζει στην είσοδο της εκκλησούλας στην οδό Σουμελά στην Κυψέλη δημιουργεί την εντύπωση ότι ξέρουμε τα πάντα για τον Κωνσταντίνο Κανάρη, τον φυσικό αρχηγό των ναυτικών δυνάμεων κατά την...
Μπουρλότο στο σπίτι του Μπουρλοτιέρη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας