Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Υμνούν την ομορφιά της

Η μετόπη στην κεντρική είσοδο, που αναφέρεται στη γέννηση της θεάς Αθηνάς, δεν είναι η μοναδική στο κτίριο, που διαθέτει άλλες οκτώ στις υπόλοιπες πτέρυγές του

Βασίλης Μαθιουδάκης

Υμνούν την ομορφιά της

  • A-
  • A+

Οι λαμαρίνες της πρόχειρης περίφραξης, που είχαν τοποθετηθεί πριν από χρόνια για τις ανάγκες έργων συντήρησης και απομακρύνθηκαν πρόσφατα, αποκαλύπτουν στους βιαστικούς περαστικούς από την οδό Πανεπιστημίου την αρχιτεκτονική ομορφιά του πιο περίτεχνου από τα κτίρια της «Αθηναϊκής Τριλογίας», του αρχιτεκτονικού συμπλέγματος που απογειώνει τη νεοκλασική ταυτότητα της πρωτεύουσας.

Το οικόπεδο των 9.900 τετραγωνικών μέτρων εξασφαλίστηκε το 1858 χάρη σε δύο δωρεές, της Μονής Πετράκη και του Δήμου Αθηναίων.

Στη σχετική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου αναφέρεται ότι η παραχώρηση του ακινήτου για τις ανάγκες της Ακαδημίας έγινε με στόχο την εξασφάλιση «μεγίστης ηθικής και υλικής ωφέλειας».

Η πρόταση για τη δημιουργία της Ακαδημίας, που θα λειτουργούσε για την προαγωγή της επιστήμης, των γραμμάτων, των τεχνών και της έρευνας, κατά τα πρότυπα των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, είχε διατυπωθεί από το 1824 στην πρώτη Εθνοσυνέλευση και αργότερα είχε υιοθετηθεί με θέρμη από τον Φαναριώτη λόγιο Αλέξανδρο Ρίζο-Ραγκαβή (1809-1892).

Από την αρχή είχε συναντήσει σφοδρές αντιδράσεις και η ιδέα θα είχε μείνει στα χαρτιά αν δεν μεσολαβούσε η μεγάλη δωρεά του Σίμωνος Σίνα (1810-1876).

Ο βαθύπλουτος Ελληνας, γόνος οικογένειας εθνικών ευεργετών που ήταν εγκαταστημένος στη Βιέννη, διέθεσε το αστρονομικό για την εποχή ποσό των 2,8 εκατ. δραχμών για την κατασκευή και την επιβλητική διακόσμηση του κτιρίου που θα στέγαζε την Ακαδημία.

Το τελικό κοστολόγιο εκτοξεύτηκε στα 3,36 εκατ. δραχμές, όπως σημειώνει η Ελένη Μπαστέα στο βιβλίο της «Αθήνα 1834-1896 – Νεοκλασική πολεοδομία και ελληνική εθνική συνείδηση».

Για να αποδείξει το ύψος της δαπάνης επικαλείται καταγραφές της εποχής, σύμφωνα με τις οποίες η κατασκευή μιας καινούργιας οικοδομής κόστιζε μόλις 9.199 δραχμές.

«Ουδέ πλοίον, ουδέ στρατόν, ουδέ οδούς έχομεν και όμως μετ' ολίγον θέλομεν έχει Ακαδημίαν», είναι η χαρακτηριστική αναφορά της εφημερίδας της εποχής «Αιών».

Η πρόσθετη δωρεά χάθηκε

Οι πολυποίκιλες αντιδράσεις στον θεσμό δεν εμπόδισαν τον Οθωνα και την Αμαλία να θέσουν τον Αύγουστο του 1859 τον θεμέλιο λίθο.

Οι εργασίες προχώρησαν μετ' εμποδίων, καθώς το 1876 ο Σίνας διέκοψε τη χρηματοδότηση ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την εκθρόνιση του Βαυαρού μονάρχη.

Πέντε χρόνια αργότερα η δωρεά συνεχίστηκε, και μετά τον θάνατό του ανέλαβε τη διαχείρισή της η χήρα του, Ιφιγένεια (1815-1884), η οποία στις 20 Μαρτίου 1887 παρέδωσε συμβολικά τα κλειδιά στο κράτος, μαζί με πρόσθετη ενίσχυση 800.000 δραχμών που θα κάλυπταν τα πρώτα έξοδα λειτουργίας του νέου ιδρύματος.

Χρειάστηκε να περάσει άλλος ένας χρόνος για να παραλάβει το κτίριο ο Χαρίλαος Τρικούπης για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου, αλλά εν τω μεταξύ είχε πτωχεύσει ο οίκος Σίνα και έτσι χάθηκε η πρόσθετη δωρεά.

Οι κατασκευαστικές διαδικασίες κράτησαν σχεδόν τριάντα χρόνια, αλλά η ολοκλήρωσή τους δεν έφερε και το τέλος των περιπετειών, αφού η Ακαδημία έμελλε να μείνει στα χαρτιά ώς τις 18 Μαρτίου 1926, οπότε εκδόθηκε η Συντακτική Απόφαση για την ίδρυσή της, η οποία σε ένδειξη τιμής ονομάστηκε για κάποιο διάστημα «Σιναία».

Ως την επίσημη ίδρυσή της και για περισσότερα από σαράντα χρόνια στο κτιριακό συγκρότημα στεγάστηκαν δύο μουσεία, το Νομισματικό και το Βυζαντινό, καθώς και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αρχιτεκτονική πτυχή του εγχειρήματος. Ο Σίμων Σίνας επέλεξε τον Θεόφιλο Χάνσεν (1813-1891) για να εκπονήσει τα σχέδια του νέου κτιρίου, που ήθελε να είναι ιδιαίτερα επιβλητικό.

Γεννημένος στην Κοπεγχάγη, ο σπουδαίος αρχιτέκτονας είχε εγκατασταθεί στη Βιέννη που στην εποχή του Μέτερνιχ ήταν τότε το κέντρο της Ευρώπης. Εκεί γνωρίστηκε με τον Ελληνα ευεργέτη ο οποίος του είχε ήδη αναθέσει τη σχεδίαση του Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Ο μεγαλύτερος αδελφός του, Χριστιανός, είχε αναλάβει το γειτονικό κτίριο του Πανεπιστημίου. Ο Θεόφιλος επισκέφθηκε πολλές φορές την ελληνική πρωτεύουσα για τις ανάγκες του έργου, αλλά στη συνέχεια παρέδωσε τη σκυτάλη της επίβλεψης στον μαθητή του, Ερνέστο Τσίλερ, ανοίγοντάς του τον δρόμο για τη μόνιμη εγκατάστασή του στην Αθήνα, όπου έμελλε να εξελιχθεί σε βασικό εκφραστή της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής.

«Αποτελεί ένα από τα περικαλλέστερα νεοκλασικά του κόσμου», αναφέρεται στον διαδικτυακό τόπο της Ακαδημίας, όπου φιλοξενείται μια χαρακτηριστική αποστροφή του κορυφαίου αρχαιολόγου και ακαδημαϊκού Αναστάσιου Ορλάνδου (1887-1979), ο οποίος αποκαλύπτει ότι το μυστικό του κάλλους του κτιρίου δεν βρίσκεται μόνο στις αρμονικές γραμμές του και τις αναλογίες των ιωνικών μελών του, αλλά κυρίως στην κάτοψή του που έχει σχήμα κατακεκλιμένου «Π». Στο κεντρικό του τμήμα κυριαρχεί η εντυπωσιακή είσοδος από πεντελικό μάρμαρο, που αναπτύσσεται σε σχήμα αμφιπρόστυλου ναού.

Στους έξι κίονες, ιωνικού ρυθμού, στηρίζεται το τριγωνικό αέτωμα με σύμπλεγμα γλυπτών που αφηγούνται τη γέννηση της Αθηνάς.

Στις άλλες όψεις του κτιρίου άλλα οκτώ μικρότερα αετώματα, με αγάλματα από τερακότα.

Αμέσως μετά τα καλλιμάρμαρα προπύλαια, ακολουθεί ο μεγάλος διάδρομος, όπου βρίσκονται σήμερα οι ανδριάντες του Σ. Σίνα και της συζύγου του. Οδηγεί στη μεγάλη αίθουσα συνεδριάσεων, με τα εξαιρετικής τέχνης φατνώματα της οροφής και την υπέροχη εικονογράφηση με την ιστορία του Προμηθέα Δεσμώτη, όπως περιγράφεται από τον Αισχύλο.

Η έμπνευση και το αρχικό σχέδιο ανήκουν στον Θ. Χάνσεν, αλλά η υλοποίηση έγινε από τον Αυστριακό ζωγράφο Χριστιανό Γκρίπενκερλ (1839-1916).

Βασίλης Μαθιουδάκης

1. Επιρροές

Το πρόπυλο της Ακαδημίας έχει «δανειστεί» πολλά στοιχεία από την ανατολική πλευρά του Ερεχθείου, αφού ο Θ. Χάνσεν ήταν θαυμαστής της Ακρόπολης. Ορισμένοι τον κατηγόρησαν ότι το κορυφαίο έργο του θυμίζει το κοινοβούλιο της Βιέννης, το οποίο φέρει επίσης την υπογραφή του σπουδαίου Δανού αρχιτέκτονα, αλλά είναι μεταγενέστερο, καθώς σχεδιάστηκε το 1874.

2. Τα αγάλματα

Μεγάλης αξίας είναι τα αγάλματα που κοσμούν το κτίριο και αποτελούν μέρος της δωρεάς Σίνα. Ξεχωρίζουν –όχι μόνο λόγω ύψους– αυτά της Αθηνάς Προμάχου και του κιθαρωδού Απόλλωνα, τα οποία έχουν τοποθετηθεί σε βάθρα με ύψος που ξεπερνά τα 23 μέτρα. Εχουν συντηρηθεί πρόσφατα και έδειξαν αξιοθαύμαστη αντοχή στους σεισμούς. Είναι έργα του σπουδαίου Ελληνα γλύπτη Λεωνίδα Δρόση (1834-1882).

3. Ο πεζόδρομος

Η Ακαδημία χωριζόταν από το Πανεπιστήμιο από τη μικρή οδό Γρηγορίου του Ε'. Πρόκειται για τον πρώτο πεζόδρομο της Αθήνας, καθώς τα έργα ολοκληρώθηκαν το 1972, ενώ η σημερινή διαμόρφωση υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της ολυμπιακής προετοιμασίας. Η οδός που βρίσκεται στην ανατολική πλευρά φέρει το όνομα του ευεργέτη Σ. Σίνα.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σπίτι των ζωγράφων
Περιτριγυρισμένο από ψηλά δέντρα, το ιστορικό καστρόσπιτο είναι σχεδόν αθέατο από τους εποχούμενους που διασχίζουν τη λεωφόρο Αθηνών. Προσδιορίζει όμως την πιο όμορφη γειτονιά του Χαϊδαρίου και αποτελεί ανάσα...
Το σπίτι των ζωγράφων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το κόσμημα του οικισμού
Τα ιστορικά κτίσματα, που μαζί με τα σοκάκια έχουν κατατάξει τη Μήθυμνα στους πιο ενδιαφέροντες παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, είναι κατασκευασμένα από τοπική πέτρα και ξύλα που αφθονούν στη γύρω περιοχή.
Το κόσμημα του οικισμού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
Οι διερχόμενοι από την οδό Αμερικής έχουν την χαρά να απολαύσουν την εξωτερική όψη του εξαιρετικής αρχιτεκτονικής ομορφιάς ανακαινισμένου ιστορικού κτιρίου με το τριπλό βιτρό του και ιδιοκτήτη το ΕΒΕΑ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το πανάκριβο εξοχικό
Ο πεζόδρομος και η γειτονική εκκλησία της Αγίας Ζώνης είναι μια μικρή «ανάσα» στην πιο πυκνοδομημένη περιοχή της Αθήνας, όπου η αντιπαροχή από τα...
Το πανάκριβο εξοχικό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στη ρούγα του «Γέρου»
Ως το 1833, χρονιά ανακήρυξης της Αθήνας σε πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους, η περιοχή γύρω από τον άγιο Γεώργιο Καρύτση ήταν... αδόμητη....
Στη ρούγα του «Γέρου»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας