Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στη σκιά του Πολυτεχνείου
Φωτ. Μάριος Βαλασόπουλος

Στη σκιά του Πολυτεχνείου

  • A-
  • A+

Τα κροκοδείλια δάκρυα των κάθε λογής «ανησυχούντων» περισσεύουν το τελευταίο διάστημα και πολλαπλασιάζονται συνήθως ύστερα από δημοσιεύματα για «βανδαλισμούς» στα κτίρια του ιστορικού συγκροτήματος του Πολυτεχνείου, το οποίο καταλαμβάνει ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο που περικλείεται από τις οδούς Πατησίων, Στουρνάρη και Μπουμπουλίνας, καθώς και την πεζοδρομημένη Τοσίτσα.

Τα... αποκαλυπτικά ρεπορτάζ πάντως περιγράφουν κάποιες ζημιές σε τζάμια παραθύρων και φρικάρουν από τα γκράφιτι!

Ενοχλεί ακόμη και το πορτρέτο του δολοφονημένου Παύλου Φύσσα, για λόγους που εύκολα γίνονται αντιληπτοί αλλά όχι και κατανοητοί...

Το προνομιακό οικόπεδο αγοράστηκε το 1859, έναντι 140.000 δραχμών, από την Ελένη, χήρα του ευεργέτη Μιχ. Τοσίτσα, για να στεγαστεί το «Σχολείον των Τεχνών», που ώς τότε φιλοξενούνταν σε δύο κατοικίες της οικογένειας Βλαχούτση, στις αρχές της οδού Πειραιώς.

Είχαν προηγηθεί οι Μετσοβίτες ευεργέτες Νικόλαος Στουρνάρης και Μιχάλης Τοσίτσας, με δωρεές 500.000 δραχμών για να χτιστεί «λαμπρόν Πολυτεχνείον».

Στον τότε χωματόδρομο της μετέπειτα οδού Πατησίων υπήρχε ένας... αμπελώνας, που πέρασε σε Βαυαρούς και στέγασε κατά καιρούς ένα ζυθοποιείο και ένα ξενοδοχείο.

Τα αρχικά σχέδια του συγκροτήματος είχαν ανατεθεί το 1861 στον σπουδαίο αρχιτέκτονα Λύσανδρο Καυταντζόγλου και περιλάμβαναν συνολικά οκτώ κτίρια, που είχαν χωροθετηθεί περιμετρικά του ακινήτου, ενώ στο κέντρο προβλεπόταν το εμβληματικό κτίριο Αβέρωφ, που στεγάζει ώς σήμερα την Αρχιτεκτονική Σχολή.

Παρά τις συνεχείς και γενναίες χρηματοδοτήσεις των ευεργετών του πρώτου τεχνολογικού ιδρύματος της χώρας, ώς το τέλος του 19ου αιώνα κατασκευάστηκαν μόνον το κεντρικό κτίριο και τα συμμετρικά, από επιλογή χαμηλά, κτίρια της Πρυτανείας και της Σχολής Καλών Τεχνών, που βρίσκονται επί της οδού Πατησίων. Τα υπόλοιπα προστέθηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, ώς το 1957.

Το κτίριο προς την οδό Στουρνάρη φέρει τιμητικά το όνομα του Αγγελου Γκίνη. Γεννημένος το 1859 στις Σπέτσες, σπούδασε στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών της Δρέσδης και το 1898 διορίστηκε καθηγητής στο μάθημα της Γεφυροποιίας στο Πολυτεχνείο, το οποίο ακόμη δεν είχε αναγνωριστεί ως πανεπιστημιακό ίδρυμα.

Δραστηριοποιήθηκε για να εκδοθούν οι ρυθμίσεις για την αναβάθμισή του, που επιτεύχθηκε με τον νόμο 388 του 1914, με τον οποίο μετονομάστηκε σε Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και άρχισε να χορηγεί τίτλους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών, που έγινε με τον νόμο ΑΦΜΑ, όπως γινόταν τότε το μαρκάρισμα των νομοθετημάτων.

Με τα νεότερα δεδομένα «μεταφράστηκε» στον νόμο 1541 του 1887 και σηματοδοτεί τα «γενέθλια» της πρώτης και πολυπληθέστερης σε αποφοίτους σχολής του Πολυτεχνείου.

Η ιστορική έδρα της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών φέρει την υπογραφή του Κώστα Κιτσίκη (1892-1969), του σπουδαίου αρχιτέκτονα που σχεδίασε σημαντικές πολυκατοικίες στην πρωτεύουσα, ενώ διακρίθηκε και για τις προτάσεις του για την πολεοδομική ανάπτυξη της Αθήνας και ήταν μέλος της επιστημονικής ομάδας που επεξεργάστηκε την ανάπλαση της Θεσσαλονίκης μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917.

Ηταν απόφοιτος της περίφημης Σχολής Berlin-Charlottenburg και συγκαταλέγεται στη φουρνιά των «νεοακαδημαϊστών», που αναζητούσαν τις ισορροπίες ανάμεσα στον νεοκλασικισμό του 19ου αιώνα και τους μοντερνιστές που ήδη κυριαρχούσαν στη Γερμανία.

Τα σχέδιά του υλοποιήθηκαν την περίοδο 1930-1935, με τις... συνήθεις περικοπές λόγω μόνιμων οικονομικών δυσχερειών.

Φωτ. Μάριος Βαλασόπουλος

Η κάτοψη του κτιρίου θα ήταν σε σχήμα «Η» ώστε να πολλαπλασιάζεται ο φυσικός φωτισμός στις αίθουσες διδασκαλίας, ενώ περιλάμβανε και ένα παιχνίδι με τα ύψη των διαφορετικών πτερύγων που δεν ξεπερνούσαν τους τρεις ορόφους, συν τον ημιυπόγειο χώρο.

Στην πράξη πολλές από τις πρωτοπόρες αρχιτεκτονικές επιλογές έμειναν στα χαρτιά. Σε αντίθεση με προγενέστερα έργα του Λ. Καυταντζόγλου, το κτίριο Γκίνη χαρακτηρίζεται από τις δωρικές γραμμές του.

Διαθέτει όμως δύο εντυπωσιακές εισόδους. Η επίσημη βρίσκεται επί της οδού Στουρνάρη και είναι απενεργοποιημένη εδώ και πολλές δεκαετίες.

Διαθέτει επιβλητικά μαρμάρινα σκαλιά, λιτούς κίονες με περιορισμένη διακόσμηση, ενώ αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στενά παράθυρα της πρόσοψης που είναι διατεταγμένα σε τριάδες.

Πίσω από την κλειστή πόρτα υπάρχει η άνετη υποδοχή, από την οποία ξεκινά η εσωτερική σκάλα που οδηγεί στους ορόφους.

Η δεύτερη είσοδος βρίσκεται στο εσωτερικό του συγκροτήματος και ξεκινά από τον αύλειο χώρο. Διαθέτει μια μικρή σκάλα με πλατύσκαλο, που στεφανώνεται από μαρμάρινο κιγκλίδωμα.

Ως τις αρχές του 2003, στο αμφιθέατρο του βασικού επιπέδου και στις αίθουσες των ορόφων στεγαζόταν η Σχολή Πολιτικών Μηχανικών, που είχε από τη δεκαετία του 1960 αποκτήσει δύο εργαστήρια, λιμενικών έργων και αντοχής υλικών, στο μεγάλο ακίνητο του Δημοσίου το οποίο είχε δεσμευτεί για τις ανάγκες του Πολυτεχνείου.

Οι νέες εγκαταστάσεις εξασφαλίζουν σύγχρονες υποδομές, αλλά δεν έχουν την αρχιτεκτονική αξία του κτιρίου Γκίνη, το οποίο στην ουσία έχει αφεθεί στην τύχη του και κατά καιρούς φιλοξενεί εκδηλώσεις νεανικών ομάδων, που ορισμένες φορές καταλήγουν σε καταλήψεις. Η αξιοποίηση του ιστορικού κτιρίου είναι η καλύτερη «ασπίδα» για την προστασία του, αλλά έως τώρα δεν έχουν εκπονηθεί ούτε οι μελέτες.

1. Η έδρα της ΕΠΟΝ

Στη διάρκεια της Κατοχής, το κτίριο Γκίνη έγινε άτυπη έδρα της ΕΠΟΝ, η οποία διέθετε σημαντικές δυνάμεις ανάμεσα στους φοιτητές του Πολυτεχνείου. Σε αυτό συντελούσε και η παρουσία τού τότε πρύτανη Νίκου Κιτσίκη, αδελφού του Κώστα, ο οποίος εντάχθηκε στο ΕΑΜ, απολύθηκε το 1947 από το Πολυτεχνείο ως κομμουνιστής και αργότερα εκλέχτηκε βουλευτής της ΕΔΑ. Θεωρείται ο θεμελιωτής της Στατικής στη χώρα μας.

2. Ιατρείο στην εξέγερση

Στον βασικό όροφο του κτιρίου Γκίνη λειτουργούσε ιατρείο για τους φοιτητές. Τα φάρμακα που διέθετε αποδείχτηκαν σωτήρια κατά την κατάληψη του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973, όταν άρχισαν οι πρώτες επιθέσεις των οπλισμένων οργάνων της χούντας. Στα υπόγειά του υπάρχει υποσταθμός της ΔΕΗ που τροφοδοτεί και ένα μεγάλο μέρος των Εξαρχείων. Αυτός ήταν ο βασικός λόγος που οι δικτάτορες δεν τόλμησαν να διακόψουν την παροχή ρεύματος για να φιμώσουν τον ραδιοφωνικό σταθμό και να σιγήσει το σύνθημα «Εδώ Πολυτεχνείο».

3. Ο Χατζη­κυριάκος-Γκίκας

Το έμβλημα της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών έχει σχεδιάσει ο κορυφαίος ζωγράφος Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, που διετέλεσε καθηγητής της Αρχιτεκτονικής και υπογράφει επίσης τον Πυρφόρο, που είναι το λογότυπο του Πολυτεχνείου.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
Ο πύργος των Αθηνών αποτελείται από δύο ανισοϋψή κτίρια και κοινά αρχιτεκτονικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με κλειστή «γέφυρα». Τα σχέδια ανατέθηκαν στον νεαρό αλλά ανερχόμενο αρχιτέκτονα Ιωάννη Βικέλα.
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η «παγόδα» του Πειραιά
Μοιάζει με μεγάλο καράβι, που έμεινε όμως... αταξίδευτο, καθώς λίγο μετά τα εγκαίνιά του, στα τέλη του 1967, ο επιβατικός σταθμός μεταφέρθηκε σε άλλο σημείο του λιμανιού του Πειραιά. Το 1976 φιλοξένησε τα...
Η «παγόδα» του Πειραιά
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η λάμψη επέστρεψε στην Πατησίων
Τώρα που έφυγαν οι σκαλωσιές οι οποίες κάλυπταν την πρόσοψή του επί χρόνια, έφυγε το γκρίζο και ήρθε φως στην οδό Πατησίων. Αποκαλύφθηκε ένα υπέροχο κτίριο του Μεσοπολέμου, που δικαίως η UNESCO το περιέλαβε...
Η λάμψη επέστρεψε στην Πατησίων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ξενώνας Στ. Στούρνα: Το εξοχικό των αρχιτεκτόνων
Θα μπορούσε να είναι το κοινόβιο της αρχιτεκτονικής κοινότητας και να αποτελεί μια εναλλακτική λύση για αποδράσεις. Η θέση του στην Αλλη Μεριά κοντά στον Βολο και ο πηλιορείτικος αέρας που αποπνέει, δεν είναι...
Ξενώνας Στ. Στούρνα: Το εξοχικό των αρχιτεκτόνων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με ασπίδα... τη διαθήκη
Το κτίριο στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη μοιάζει να κινείται στη σκιά του κτιρίου Αβέρωφ, το οποίο, μαζί με την πύλη του Πολυτεχνείου. είναι η παρακαταθήκη της Εξέγερσης του ΕΜΠ.
Με ασπίδα... τη διαθήκη
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σπίτι των Λη Φέρμορ
Το πετρόχτιστο συγκρότημα που παίζει «κρυφτούλι» με τα κυπαρίσσια, τις ελιές και τα σκίνα, είναι στην ουσία δημιούργημα δύο Βρετανών που έκαναν τη Μάνη πατρίδα τους.
Το σπίτι των Λη Φέρμορ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας