Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Καθαρές απαντήσεις στην Ακροδεξιά

Μια συνομιλία με απρόσμενη κατάληξη μεταξύ ενός ψυχιάτρου και ενός νεοναζί, αφηγείται η Αλέξια Οθωναίου

Καθαρές απαντήσεις στην Ακροδεξιά

  • A-
  • A+

Μια έκδοση (με σπουδαία κόμικς) απαντά στη ρητορική του μίσους

Οι αισιόδοξοι θεωρούσαν μέχρι πρότινος ότι η ναζιστική ιδεολογία, ο ρατσισμός, οι φασιστικές αντιλήψεις, η ξενοφοβία ήταν περιθωριακές αγκυλώσεις κάποιων γραφικών νοσταλγών τού χθες. Τα πράγματα, όμως, άλλαξαν. Για να μην εξαπλωθεί περισσότερο η ακροδεξιά ρητορική και οι βίαιες πρακτικές της, ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Ας μιλήσουμε καθαρά για την Ακροδεξιά» προσφέρει τα απαραίτητα εργαλεία. Οι δημιουργοί κόμικς Μάρω Καλογερή - Σπύρος Δερβενιώτης, Δημήτρης Βανέλης - Θανάσης Πέτρου, Αλέξια Οθωναίου και Τάσος Μαραγκός συμβάλλουν με τον τρόπο τους και με το χιούμορ τους στην κατανόηση του φαινομένου του νεοναζισμού.

Στην αναζήτηση φαντασιακών ταυτοτήτων σε έναν κόσμο πολλαπλών εντάξεων σε πληθυσμιακά σύνολα και υποσύνολα, η πιο εύκολη λύση είναι η διαίρεση σε ένα αόριστο «εμείς» σε διαρκή αντιπαράθεση με ένα ακόμα πιο ακαθόριστο «οι άλλοι».

Ολοι και όλες έχουμε βρεθεί συχνά κατά πρόσωπο αντιμέτωποι με την ακροδεξιά ρητορική του μίσους εναντίον των «άλλων» (ξένοι, ομοφυλόφιλοι, Τσιγγάνοι, Εβραίοι, Αλβανοί, μαύροι και τόσες ακόμα πληθυσμιακές ομάδες), τον ανορθολογισμό, την ισοπεδωτική και εύκολη στοχοποίηση των αδύναμων, την επίκληση της βίας εναντίον κάποιων εξιλαστήριων θυμάτων. Τι γίνεται όταν συνυπάρχεις με κάποιον που εκφράζει όλα τα κλισέ της Ακροδεξιάς; Τον αφήνεις να θριαμβολογεί και να αποκτά ακροατήριο και θαυμαστές, ιδιαίτερα όταν απευθύνεται σε νέους;

Ο Κωστής Παπαϊωάννου, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και πρώην πρόεδρος του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας, δημιούργησε έναν χρηστικό οδηγό «απαντήσεων» που απευθύνεται σε όλους, αλλά κυρίως στους νέους, μαθητές και φοιτητές, και στους εκπαιδευτικούς για να τους παράσχει κάθε βοήθεια ώστε να μην υποκύψουν στις ακροδεξιές Σειρήνες και να αποκτήσουν όλα τα εφόδια για να αντιπαρατεθούν με επιτυχία σ' αυτές.

Το βιβλίο λειτουργεί παράλληλα ως ενημερωτικό και ψυχαγωγικό ανάγνωσμα, περιέχει βασική ορολογία και λεξιλόγιο, εντοπίζει την ακροδεξιά ιδεολογία στον καθημερινό λόγο, αφηγείται την ιστορία του φασισμού και περιλαμβάνει «οδηγίες χρήσης» για την ανάληψη δράσης προτείνοντας επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις σε κάθε ηλιθιότητα που μπορεί να εκστομίσει ανέξοδα ένας ρατσιστής ακροδεξιός.

Επιπλέον, φιλοξενεί τέσσερις εξαιρετικές ιστορίες κόμικς από Ελληνες δημιουργούς (Μάρω Καλογερή - Σπύρος Δερβενιώτης, Δημήτρης Βανέλης - Θανάσης Πέτρου, Αλέξια Οθωναίου, Τάσος Μαραγκός), που συμβάλλουν με τον τρόπο τους και με το χιούμορ τους στην κατανόηση του φαινομένου της ακροδεξιάς ανόδου αλλά και στη λοιδορία της ακροδεξιάς αντίληψης, πράξη απαραίτητη όταν όλα τα άλλα εργαλεία εξαντληθούν ή αδυνατούν να ανταποκριθούν στις περιστάσεις.

Οι Καλογερή – Δερβενιώτης δημιουργούν μια τραγικά χιουμοριστική ιστορία παραλληλισμού των συνθηκών που έφεραν τον Χίτλερ στην εξουσία με τις σημερινές συνθήκες.

«Το σενάριο της Μάρως Καλογερή βασίστηκε σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις για το πώς φαίνεται σαν κάποιος να πήρε μια λίστα των συστατικών της Βαϊμάρης και σιγά σιγά συμπληρώνει ό,τι χρειάζεται για να αναπαραγάγει τις συνθήκες που οδήγησαν στην άνοδο του Χίτλερ. Διαφορές στο μίγμα και την ποσότητα μπορούν να κάνουν τιτάνιες διαφορές στο τελικό αποτέλεσμα, αλλά τελικά αν κάτι μας μαθαίνει η Ιστορία είναι ότι, ανεξάρτητα από το αν επαναλαμβάνεται σαν κωμωδία ή δράμα, πάντως επαναλαμβάνεται» δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο Σπύρος Δερβενιώτης.

Και η Αλέξια Οθωναίου (στο προηγούμενο Καρέ Καρέ, ο πρωταγωνιστής του ολοσέλιδου κόμικς της περίμενε το μετρό στη «Στάση Βαϊμάρη»), που αφηγείται μια φανταστική συνάντηση ενός ψυχιάτρου με έναν νεοναζιστή με απρόσμενη κατάληξη, συμπληρώνει: «Στη Γερμανία του Μεσοπολέμου, όπως και στην Ελλάδα τού σήμερα, υπήρξε το φαινόμενο της απότομης φτώχειας και της ανεργίας. Επίσης, η Δημοκρατία της Βαϊμάρης ήταν μια δημοκρατία, στα πλαίσια της οποίας υπήρξε αφαίρεση κοινωνικών δικαιωμάτων με την πρόφαση της καπιταλιστικής ανάπτυξης, χαρακτηρίστηκε από τη βιαιότητα των κρατικών κατασταλτικών μηχανισμών και ήταν μια “δημοκρατία” που έδωσε χώρο στους ναζί να έρθουν στην εξουσία. Οπότε, ναι, σαφώς θεωρώ πως υπάρχουν ομοιότητες με τη σύγχρονη Ελλάδα».

Κόμικς εναντίον νεοναζί

Πόσο χιούμορ, όμως, χωράει σε τέτοια ζητήματα; Και κατά πόσο οι εκφραστές ναζιστικών ιδεών μπορούν να προσφέρουν χιούμορ ως πρωταγωνιστές σε κόμικς;

«Γενικά το χιούμορ είναι καλό αντίδοτο απέναντι σε όλα αυτά που συμβαίνουν πλέον δίπλα μας ή και μακριά μας. Ο κόσμος έχει αρχίσει και γίνεται μια μαύρη κωμωδία και οι φασίστες έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο σ' αυτή την παράσταση. Σίγουρα θα προτιμούσα να μην τους έπιανα καθόλου στο μολύβι μου αλλά με τον έναν ή τον άλλο τρόπο καταλήγουν σε κάποια σελίδα. Η αλήθεια είναι πως κάποια από τα πιο δημοφιλή comic strip που έχω κάνει από τότε που άρχισε το πανηγύρι με τη Χρυσή Αυγή, έχουν πρωταγωνιστές αυτά τα τυπάκια με τη λοβοτομή. Πιθανότατα και ο κόσμος έχει ανάγκη να τους δει να γελοιοποιούνται γιατί, κατά βάθος, πίσω από την επιθετικότητα και τη βία που πλασάρουν, είναι εντελώς γελοίοι» μας λέει ο Τάσος Μαραγκός, που καυτηριάζει τη ζωή ενός νεοναζί εφοπλιστή.

Για τη δυναμική των κόμικς και τη δυνατότητά τους να καταπιάνονται με χιούμορ με μεγάλα πολιτικά ζητήματα, ο Σπύρος Δερβενιώτης επισημαίνει: «Τα κόμικς πάντα ήταν και παραμένουν ένας νεανικός κώδικας επικοινωνίας. Η δυναμική του graphic storytelling αποδείχτηκε ότι μπορεί να “απογειώσει” βαριά πολιτικά ζητήματα και να τα κάνει κτήμα πολλών, με τον τρόπο που μια μελέτη ή ένα δοκίμιο θα έκανε να φαίνεται “σοβαρή αγγαρεία”. Ορόσημα των κόμικς όπως το Maus, το Persepolis, το V for Vendetta κατάφεραν έτσι να προσελκύσουν ένα κοινό που ίσως δεν θα είχε στις προτεραιότητές του το Ολοκαύτωμα, την πολιτική πραγματικότητα του Ιράν ή την Αναρχία, με δέλεαρ την αφήγηση με εικόνες. Το χιούμορ είναι ακόμα μεγαλύτερης πυροδύναμης όπλο, γι' αυτό η χρήση του θέλει προσοχή. Οσο εύκολο φαίνεται σαν δέλεαρ για να εισαγάγεις ένα δύσκολο θέμα, τόσο εύκολο είναι και να αποξενώσει τμήματα του κοινού που θα θέλανε την πληροφορία, αλλά δεν αντιδρούν καλά στην ειρωνεία».

Είναι τα κόμικς, λοιπόν, ένα πρόσφορο μέσο για να ευαισθητοποιήσουν τους νέους; «Νομίζω ότι είναι ο καλύτερος τρόπος. Τα μακρόσυρτα κείμενα που κάνουν υπερανάλυση, πολλές φορές κουράζουν. Σίγουρα χρειάζονται και αυτά, αλλά σε ένα πρώτο στάδιο τα κόμικς μπορούν πολύ πιο εύκολα να μεταφέρουν ένα μήνυμα, χωρίς αυτό να σημαίνει και ότι όλα τα κόμικς είναι εύκολα αναγνώσματα. Γενικά πιστεύω πως τα κόμικς θα μπορούσαν να ευαισθητοποιήσουν παιδιά και νέους σε πολλά πράγματα. Θα ήταν ένα πολύ δυνατό και χρήσιμο εργαλείο στην εκπαίδευση αλλά δυστυχώς είμαστε ακόμα μακριά από κάτι τέτοιο, μιας και η εποχή του Μικιμάους ακόμα δεν έχει περάσει» τονίζει ο Τάσος Μαραγκός.

Με την ελπίδα ότι αυτή η έκδοση, που διανέμεται δωρεάν τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή, θα διαβαστεί από όσο το δυνατόν περισσότερους νέους και πιθανώς από κάποιους που φλερτάρουν με τον νεοναζισμό για να τους αλλάξει τα μυαλά, ρωτάμε την Αλέξια Οθωναίου αν, εντέλει, σύμφωνα με την εφιαλτική εκδοχή της ιστορίας της, εμείς ζούμε ανάμεσά τους ή αυτοί ανάμεσά μας. «Υπάρχουν αυτοί και υπάρχουμε εμείς, και ανάμεσα σ' εμάς και αυτούς ζουν χιλιάδες ανόητοι, οι οποίοι είτε από έλλειψη παιδείας, είτε επειδή είναι βολεμένοι, αρνούνται να δουν τα πράγματα για αυτό που είναι και να παλέψουν για κάτι καλύτερο». Το «Ας μιλήσουμε καθαρά για την Ακροδεξιά» είναι ακόμη ένα εργαλείο για να παλέψουμε για κάτι καλύτερο.

* Το βιβλίο διατίθεται δωρεάν σε ηλεκτρονική μορφή στις διευθύνσεις www.fes-athens.org και www.hlhr.gr. Για αντίτυπα επικοινωνήστε στα e-mail: [email protected] και [email protected] Η έκδοση είναι έργο της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Friedrich – Ebert – Stiftung.

 

 

ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Η Εβδομάδα των Παθών του Πρεζάκη
Δεν ήταν και πολύ συνηθισμένη η μεταφορά κειμένων της νεοελληνικής λογοτεχνίας σε κόμικς. Μέχρι που ανέλαβαν δράση οι Δημήτρης Βανέλλης (σενάρια) και Θανάσης Πέτρου (σχέδια). Οι δύο καλλιτέχνες επιστρέφουν με...
Η Εβδομάδα των Παθών του Πρεζάκη
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Οι Beatles πριν από τους Beatles
Το πιο διάσημο συγκρότημα στην ιστορία της ροκ μουσικής ήταν αναμφίβολα τα θρυλικά σκαθάρια, τα παιδιά-θαύματα από το Λίβερπουλ, οι μοναδικοί Beatles. Πώς ξεκίνησε αυτή η ανεπανάληπτη διαδρομή από τις...
Οι Beatles πριν από τους Beatles
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Οχι πια σεξ, μόνο τέχνη
Η Λουκρητία Βοργία, της γνωστής αναγεννησιακής οικογενείας, έχει μείνει στην ιστορία για την ακόλαστη ζωή, τους παθιασμένους έρωτες, τα φλογερά πάθη που πρόλαβε και έζησε στο σύντομο διάστημα του βίου της.
Οχι πια σεξ, μόνο τέχνη
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Μια απώλεια, δύο θρήνοι, τρεις σκιές
Υστερα από μια μεγάλη απώλεια, το δυσκολότερο πράγμα είναι η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας, η συμφιλίωση μαζί της και η έναρξη μιας νέας ζωής. Χωρίς… Οταν η απώλεια αφορά ένα παιδί, το πρόβλημα μοιάζει...
Μια απώλεια, δύο θρήνοι, τρεις σκιές
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Τα χρώματα μιας οργιώδους φαντασίας
Στην πανσπερμία των σύγχρονων εναλλακτικών κόμικς, περίοπτη θέση έχουν οι βιογραφίες. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ωστόσο, οι δημιουργοί κόμικς αποφεύγουν την αγιοποίηση και τον εξωραϊσμό του προσώπου που...
Τα χρώματα μιας οργιώδους φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας