Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πατώντας επί πτωμάτων ή επί σωμάτων;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πατώντας επί πτωμάτων ή επί σωμάτων;

  • A-
  • A+
Σε μια σειρά από κόμικς, κινηματογραφικές ταινίες ή λογοτεχνικά έργα, ανθρώπινα κορμιά, έπειτα από λουτρό αίματος, σχηματίζουν ανατριχιαστικά σκαλοπάτια για την αναρρίχηση στην κορυφή. Οι φωτογραφίες από τις πρόσφατες διαδηλώσεις στη Χιλή υπενθυμίζουν ότι, για να φτάσεις στην κορυφή, δεν είναι ανάγκη να «πατήσεις επί πτωμάτων»

Από τις φωτογραφίες των πρόσφατων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στη Χιλή ξεχωρίζει μία που απαθανατίζει χιλιάδες διαδηλωτές να συνωστίζονται στην Piazza Italia, σκαρφαλωμένους ουσιαστικά ο ένας πάνω στον άλλον, για να φτάσει ο τελευταίος πάνω σε ένα άγαλμα. Η εικόνα της αναρρίχησης επί σωμάτων έρχεται σε πλήρη αντίστιξη με τη μεταφορική διάσταση της φράσης «πατώντας επί πτωμάτων» που περιγράφει τον καιροσκοπισμό και την εκμετάλλευση καταστάσεων. Εικόνες σαν κι αυτή έχουν χρησιμοποιηθεί στον κινηματογράφο, στα κόμικς, στη λογοτεχνία ως σύμβολα της τακτικής των «κακών», που, τυφλωμένοι από τη βία, δεν διστάζουν να θυσιάσουν τον εαυτό τους και να γίνουν «σκαλοπάτια» για όσους ακολουθούν.

Χιλή, Οκτώβριος 2019

Στο εφιαλτικό «Δίψα για Αίμα» (εκδόσεις Οξύ, μετάφραση Διόνα Μουστρή) του μετρ του τρόμου Simon Clark, τον ανθρώπινο πύργο σχηματίζουν οι ενήλικοι που καταδιώκουν λυσσαλέα τα παιδιά τους για να τα εξοντώσουν. Μια αδιευκρίνιστη επιδημία έχει μετατρέψει όσους έχουν κλείσει τα 18 τους χρόνια σε οργισμένους δολοφόνους των παιδιών. Ιδιαίτερα των δικών τους παιδιών.

Ο κόσμος, όπως τον γνωρίζουμε, καταρρέει σε λίγα λεπτά. Οσα παιδιά καταφέρνουν να γλιτώσουν, καταφεύγουν σε απομονωμένα, προστατευμένα και ψηλά κτίρια. Οι μανιασμένοι ενήλικοι που κάποιοι αποκαλούν «Λουστρένιους», λόγω του ανέκφραστου βλέμματός τους, εφορμούν με βία, χωρίς να ενδιαφέρονται για τη ζωή τους. Αρκεί να μπορέσουν να κομματιάσουν τα παιδικά σώματα που αμύνονται απεγνωσμένα. Τοίχοι και φράκτες δεν ανακόπτουν την ορμή τους.

Πέφτουν πάνω τους για να πεθάνουν: «… ήξερα μέσα μου ότι οι Λουστρένιοι είχαν το πάνω χέρι. Πατούσαν πάνω στους νεκρούς τους. Πέθαιναν κι αυτοί. Κι ύστερα έρχονταν κι άλλοι. Ηξερα τι είχαν σκοπό να κάνουν: θα έφτιαχναν μια ράμπα από τα πτώματα, από το έδαφος μέχρι ψηλά στους τοίχους», αφηγείται ο μικρός Νικ, προσπαθώντας να επιβιώσει σε έναν κόσμο ενηλίκων, που το μόνο που θέλουν είναι να τον κατασπαράξουν.

Οι ανατριχιαστικές και αλληγορικές περιγραφές του Simon Clark για τη δολοφονική παραφροσύνη των «μεγάλων» έναντι των «μικρών» κάνουν τον αναγνώστη να νιώθει άβολα από την πρώτη ώς την τελευταία σελίδα. Στη διαμόρφωση του ζοφερού αυτού κλίματος συμβάλλουν καθοριστικά επινοήσεις όπως αυτή της ανθρώπινης πυραμίδας που σχηματίζουν οι «κακοί» της υπόθεσης, βάζοντας τον εαυτό τους σε δεύτερη μοίρα μπρος στο κοινό όφελος.

Χιλή, Οκτώβριος 2019 (αριστερά) και η αφίσα του «World War Z» του Marc Forster (δεξιά)

Οι «κακοί», εξίσου δολοφονικοί αν και λίγο διαφορετικοί, στην ταινία «World War Z» του Marc Forster, με πρωταγωνιστή τον Μπραντ Πιτ, επιλέγουν μια παρόμοια μέθοδο για να σκαρφαλώσουν στο τείχος της Ιερουσαλήμ. Είναι όλοι ζόμπι και κινούνται με μόνο στόχο την ανθρώπινη σάρκα. Μπρος τους υψώνεται ένα θεόρατο τείχος, που τους εμποδίζει να κατασπαράξουν τους ανθρώπους. Ο μόνος τρόπος είναι να σκαρφαλώσουν ο ένας πάνω στον άλλον. Και το κάνουν.

Σε μια σκηνή που κατακρίθηκε σφοδρά για τις πολιτικές της συμπαραδηλώσεις (ζόμπι = επιθετικοί Παλαιστίνιοι που επιθυμούν να εισβάλουν, αμυνόμενοι άνθρωποι = ευφυείς Ισραηλινοί που αντιπροσωπεύουν τον δυτικό πολιτισμό και προσπαθούν να κρατήσουν το «κακό» απ’ έξω), η Ιερουσαλήμ θα αλωθεί και οι νεκροζώντανοι θα σπείρουν τον όλεθρο, αφού πρώτα αναρριχήθηκαν πατώντας επί κινουμένων πτωμάτων.

Σκηνή από το «World War Z» του Marc Forster

Εξίσου κακοί ήταν και οι ναζί που σκαρφάλωσαν στα τείχη του Παρισιού στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο «La Bête est Morte» των Edmond - François Calvo και Victor Dancette, ένα κόμικς που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της γαλλικής Κατοχής και κυκλοφόρησε αμέσως μετά την απελευθέρωση. Εδώ οι Γερμανοί αποδίδονται ως λύκοι που έχουν στόχο τους να κατακτήσουν την Πόλη του Φωτός, ο Γκέμπελς σχεδιάζεται ως νυφίτσα και ο Χίμλερ ως κουνάβι. Δεν έχουν συναισθήματα, είναι σκληροί και χαιρέκακοι, σκοτώνουν αδιάκριτα και λειτουργούν μόνο ως αποδέκτες εντολών.

«La Bête est Morte» των Edmond - François Calvo και Victor Dancette

Οι Γάλλοι, αντιθέτως, που σχεδιάζονται ως κουνέλια, υποφέρουν για να υπερασπιστούν την πατρίδα τους και τις οικογένειές τους. Σε μια έντονα συμβολική σκηνή, οι εισβολείς έχουν περικυκλώσει ένα κάστρο και το πολιορκούν από γης και αέρος. Για να το καταλάβουν, δημιουργούν ένα ανθρώπινο βουνό, σκαρφαλώνοντας και πατώντας ο ένας στον άλλον. Και πάλι, η αγελαία συμπεριφορά, χωρίς κανένα αίσθημα αυτοσυντήρησης, αποδίδεται στους «κακούς» που δε διστάζουν να θυσιάσουν τους εαυτούς τους για τη νίκη της ομάδας τους, του στρατού τους. Απ’ ό,τι φαίνεται, το κίνητρο της επικράτησης του είδους είναι ισχυρότερο από την προστασία του ατόμου και τον σεβασμό του συνανθρώπου, όπως ακριβώς έπρατταν οι Λουστρένιοι της «Δίψας» και τα ζόμπι του «World War Z».

«Perry Bible Fellowship» του Nicholas Gurewitch

Πιο σαρκαστικός, σε ένα από τα συνηθισμένα, σκληρά και αλληγορικά στριπ του, με μια ακόμη πιο παράδοξη πυραμίδα πτωμάτων, γίνεται ο Nicholas Gurewitch στη σειρά «Perry Bible Fellowship». Αυτό που ενδιαφέρει αυτούς που επινοούν την πυραμίδα και αριστοτεχνικά τη στήνουν, είναι η δική τους επιβίωση. Και τα υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένη η πυραμίδα, είναι τα νεκρά παιδιά τους. Ενα αρσενικό και ένα θηλυκό κουνέλι είναι παγιδευμένα σε μια βαθιά τρύπα μες στη Γη. Δεν έχουν δυνατότητα διαφυγής και το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να περιμένουν να πεθάνουν αβοήθητα.

Η ιδέα που τους έρχεται είναι σωτήρια. Μόνο γι’ αυτά. Αρχίζουν να κάνουν ασταμάτητο σεξ και η θηλυκιά να «γεννά σαν κουνέλα». Τα αμέτρητα νεκρά παιδιά τους θα γίνουν ο σωρός, η άμορφη σάρκινη μάζα, πάνω στην οποία θα σκαρφαλώσουν για να αποκτήσουν την ελευθερία τους και να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τον έρωτά τους. «Η αγάπη νικάει τα πάντα», λένε, όταν καταφέρνουν να το σκάσουν από την παγίδα που είναι πια ο τάφος των απογόνων τους.

Σε όλες τις παραπάνω εικόνες και αφηγήσεις, η οντολογική διάσταση ενός «οργανικού» βουνού από κορμιά ανωνύμων που θυσιάζονται για την επίτευξη ενός μακρινού και, ίσως, άγνωστου σε αυτούς στόχου, τοποθετείται εμμέσως από τους καλλιτέχνες, με βιοκοινωνιολογικά κριτήρια, ως μια δαρβινική «φυσική» επιλογή που αποσκοπεί στην επικράτηση του είδους ενάντια στο άτομο.

Η ανθρώπινη «πυραμίδα» της Χιλής λειτουργεί, αντιθέτως, ως διόρθωση στο πρόβλημα. Ως εικόνα και μόνο, είναι μια υπόμνηση αλληλεγγύης και συναδέλφωσης. Ως περιεχόμενο, υπενθυμίζει ότι οι μάζες στους λαϊκούς αγώνες δεν είναι «άμορφες». Τα μέλη τους έχουν όνομα, ταυτότητα και προσωπικότητα. Το ένα βοηθά το άλλο και όλα μαζί επιδιώκουν την πολιτική νίκη, χωρίς να αφήνουν πίσω κανέναν.

Η, έστω και μικρή, νίκη των διαδηλωτών στη Χιλή, παρακαταθήκη για τις μελλοντικές νίκες, είχε ως ένα από τα μικρά της φωτογραφικά αποτυπώματα αυτή την ανθρώπινη πυραμίδα. Οι αγωνιστές έφτασαν στην «κορυφή» της πυραμίδας γιατί η βάση ήταν στέρεα και ακλόνητη.

[email protected]

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας