Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Με τα κόμικς όλα εξηγούνται
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με τα κόμικς όλα εξηγούνται

  • A-
  • A+

Τα παλαιότερα χρόνια ήταν συνηθισμένες και συχνές οι σειρές βιβλίων που καταπιάνονταν με εκλαϊκευμένο τρόπο με μεγάλα και σημαντικά ζητήματα από το πεδίο της πολιτικής, τον χώρο των επιστημών, την ιστορία της τέχνης και των καλλιτεχνικών ρευμάτων, τον αθλητισμό ή αφορούσαν βιογραφίες προσωπικοτήτων, κοσμοϊστορικά γεγονότα κ.λπ., κάποιες από αυτές, μάλιστα, υπό τη μορφή κόμικς. Η αλήθεια είναι πως με τη γενίκευση της χρήσης του διαδικτύου, τέτοια βιβλία έχασαν μεγάλο μέρος της αναγκαιότητάς τους, μια και με ένα κλικ απαντιούνται τα περισσότερα ερωτήματα.

Μια νέα σειρά, ωστόσο, από τις εκδόσεις Γνώση, υπό τον γενικό τίτλο «Η Μικρή Εγκυκλοπαιδική Κομικοθήκη», υπενθυμίζει ότι η αξία των βιβλίων είναι ανεκτίμητη. Και όταν αυτά είναι κόμικς, η πρόσβαση στη γνώση γίνεται πολλές φορές ακόμα ευκολότερη.

Τα τρία πρώτα βιβλία της σειράς, όλα σε μετάφραση Ευάγγελου Αρμακόλλα, αφορούν το πολύπλευρο καλλιτεχνικό και πολιτικό κίνημα των Καταστασιακών, τον Μινιμαλισμό και όλες τις εκφάνσεις του στις διάφορες τέχνες και την έννοια του άπειρου Σύμπαντος σε σχέση με την ανθρώπινη ύπαρξη.

Οι Καταστασιακοί

Σε σενάριο του Κριστόφ Μπουρσεγιέ και σχέδια του Ζακ Ρενάλ, «Οι Καταστασιακοί» είναι μια απόπειρα ευσύνοπτης αλλά κατατοπιστικής καταγραφής της ιστορίας του ανορθόδοξου, σε σχέση με τα καθιερωμένα, κινήματος που ίδρυσε ο Γκι Ντεμπόρ (1931-1994), ασκώντας τεράστια επιρροή στα καλλιτεχνικά και πολιτικά ρεύματα της εποχής του.

Οπως περιγράφει ο Νταβίντ Βαντερμιλέν προλογίζοντας την έκδοση, οι καταστασιακοί ήταν «υμνητές μιας νέας –ποιητικής και καθημερινής– ζωής, ολόψυχα δοσμένοι στο ποτό και στο μεθύσι, αθόρυβοι αγκιτάτορες, επαναστάτες, θεωρητικοί της εξέγερσης, ριζοσπάστες κριτικοί της τέχνης, της αστικοποίησης ή και του κινηματογράφου, παρα-ποιητές εικόνων και κόμικς, συνεχιστές του Νταντά και των λετριστών, προάγγελοι της street art, πρωταγωνιστές –για πολλούς– μιας μοναδικής και αξεπέραστης πρωτοπορίας».

Αν και στην ιδρυτική διάσκεψη της ομάδας που πραγματοποιήθηκε το 1957 συμμετείχαν μόλις οκτώ άτομα, εκπρόσωποι του «εφήμερου διεθνούς κινήματος για ένα φαντασιακό μπάουχαουζ», της «λετριστικής διεθνούς» και της «ψυχο-γεωγραφικής επιτροπής του Λονδίνου», η «Καταστασιακή Διεθνής» ξεκινά τη δράση της με οργιώδη τρόπο.

Εκδίδει εφημερίδα και ποικίλα κείμενα, παρεμβαίνει σε καλλιτεχνικές δράσεις, χλευάζει τον ακαδημαϊσμό, επιζητεί την πολιτιστική επανάσταση και την επανάσταση στην καθημερινή ζωή, ονειρεύεται να μετατρέψει τη ζωή σε τέχνη πατώντας στα συντρίμμια κάθε παλαιάς ιδέας.

Τα επόμενα χρόνια η ομάδα θα διευρυνθεί και θα ακολουθήσουν αμέτρητες καλλιτεχνικές και πολιτικές πράξεις, κινηματογραφικές ταινίες, μανιφέστα, φλερτ με τον κομμουνισμό και τον αναρχισμό, διασπάσεις επί διασπάσεων και αλλαγές σύνθεσης.

Από το 1961 ο Ντεμπόρ εμπιστεύεται το πολιτικό σκέλος στον Ραούλ Βανεγκέμ και οι καταστασιακοί επικεντρώνονται στην πολιτική περισσότερο από την καλλιτεχνική δράση.

Το 1967, έναν χρόνο πριν από τα γεγονότα του Γαλλικού Μάη, ο Ντεμπόρ γράφει την «Κοινωνία του θεάματος» και ο Βανεγκέμ την «Επανάσταση στην καθημερινή ζωή», εμβληματικά έργα της σύγχρονης σκέψης που θα καθορίσουν και τη δράση των καταστασιακών μέχρι και την επίσημη διάλυσή τους το 1972.

Με τα εξαιρετικά σχέδια του Ρενάλ, μπολιασμένα με φωτογραφίες της εποχής, συνθήματα από τοίχους, αποσπάσματα εφημερίδων, εξώφυλλα βιβλίων, πορτρέτα προσώπων κ.λπ. «Οι Καταστασιακοί» αποτελούν μια πολύ καλή γνωριμία με τη φιλοσοφία και την πολιτική στάση του Ντεμπόρ και των συνοδοιπόρων του.

Ο Μινιμαλισμός

«Τίποτα δεν είναι απολύτως τίποτα» κατά τον Ρεϊμόν Ντεβό και μια σειρά από καλλιτέχνες από κάθε μορφή τέχνης που ασπάζονταν έμμεσα ή άμεσα αυτήν την ιδέα το εφάρμοσαν, άλλοτε με μικρή και άλλοτε με μεγαλύτερη επιτυχία, αλλά σχεδόν πάντα με πρωτοτυπία και ταράζοντας τα νερά της εποχής τους. Επιλέγοντας λιτά υλικά ή άυλες έννοιες, έκαναν τέχνη με όσο το δυνατόν λιγότερα για να δημιουργήσουν ή να προκαλέσουν όσο το δυνατόν περισσότερα.

Ο Κριστιάν Ροσέ που υπογράφει το σενάριο στον «Μινιμαλισμό» επιλέγει μια πλειάδα παραδειγμάτων, δοσμένων όχι μόνο με χρονολογική σειρά αλλά και θεματική συνάφεια, και με την καθοριστική συμβολή του Ζοσέν Ζερνέ στα σχέδια συνθέτουν ένα οιονεί λεξικό μιας καλλιτεχνικής πρακτικής που συχνά παρεξηγήθηκε, κάποιες φορές λοιδορήθηκε και πολλές παρερμηνεύτηκε από μια αγοραία και χυδαία κριτική που διαμαρτύρεται με επιχειρήματα του τύπου «μα καλά, αυτό μπορούσα να το φτιάξω κι εγώ». «Και γιατί δεν το έφτιαξες;» είναι η ιδανική απάντηση σε όσους αμφισβητούν το «Μαύρο Τετράγωνο» του Μάλεβιτς, τη σιωπηλή μουσική του Τζον Κέιτζ, τον «ελάχιστο σχεδιασμό» του Μις Βαν Ντερ Ρόε, την καθαρότητα του Λε Κορμπιζιέ, τα ready mades του Ντισάν, τα λευκά του Ρόμπερτ Ράιμαν, την καθαρή γραμμή του Ερζέ στον Τεν Τεν κ.ά.

Φυσικά, όλοι οι προηγούμενοι όπως και αμέτρητοι ακόμη καλλιτέχνες που επέλεξαν το «less is more» ως καλλιτεχνική στάση δεν έχουν όλοι ταξινομηθεί ως μινιμαλιστές, μια και το «επίσημο» ρεύμα προέκυψε τη δεκαετία του 1960 κυρίως στη γλυπτική (Ντέιβιντ Σμιθ, Ντόναλντ Τζαντ, Σολ Λε Ουίτ κ.ά.) και τη ζωγραφική (Φρανκ Στέλα, Ελσγουορθ Κέλι κ.ά.).

Για να φτάσει η τέχνη μέχρι εκεί κι από εκεί μέχρι σήμερα όμως, υπήρξε μια συναρπαστική διαδρομή. Αυτή τη διαδρομή περιγράφει με τα κατάλληλα «case studies» και με πανέξυπνα σχέδια «Ο Μινιμαλισμός» των Ροσέ και Ζερνέ.

Το Σύμπαν

Μικρότερο σε μέγεθος από τα δύο προηγούμενα βιβλία αλλά με έναν ιδιοσυγκρασιακό και λιτό λόγο, σχεδόν μονόλογο, του συγγραφέα του, Χιούμπερτ Ριβς, «Το Σύμπαν» εκλαϊκεύει ορισμένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια και τα ερμηνεύει με παραδείγματα από την ανθρώπινη δημιουργικότητα.

Σαν χαϊκού, τα λόγια του Ριβς, που ως αφηγητής περιπλανιέται στην ύπαιθρο, παρατηρεί τα αστέρια και εμπνέεται από την ομορφιά της φύσης και του ουρανού, ακούγονται ποιητικά όταν αναμιγνύουν τους γαλαξίες με τα κουάρκ και τα κύτταρα με τους κομήτες. Κι αυτά γίνονται κατανοητά με παραδείγματα από τον Δημόκριτο μέχρι τον Βαν Γκογκ και από τον Μπαχ μέχρι τον Ρέμπραντ.

Τα υπέροχα σχέδια του Ντανιέλ Κασανάβ που ακολουθεί ιδανικά και ομαλά την αφήγηση, είτε αυτή αφορά τον μικρόκοσμο, είτε τα ουράνια σώματα, είτε τους καλλιτέχνες του παρελθόντος, βοηθούν στην κατανόηση δύσκολων εννοιών της αστρονομίας και των φυσικών επιστημών αλλά, ακόμη περισσότερο, είναι τόσο κατάλληλα επιλεγμένα που δένουν αριστοτεχνικά με τα λόγια συνθέτοντας μια μικρή αλλά σπουδαία ιστορία κόμικς.

Οι Καταστασιακοί, ο Μινιμαλισμός και το Σύμπαν είναι τα τρία πρώτα βιβλία μιας σπουδαίας σειράς των γαλλικών εκδόσεων Dargaud - Lombard.

Στη Γαλλία κυκλοφορούν πολλά ακόμη στην ίδια σειρά που αφορούν ποικίλα θέματα, από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή μέχρι τη Βιολογία και από τον Φεμινισμό μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Σύμφωνα με την ενημέρωση που είχαμε από τις εκδόσεις Γνώση, αναμένονται πολλά από αυτά σύντομα και στα ελληνικά. Εκτός από τα επίκαιρα θέματα που έχουν είναι όλα σχεδιασμένα από σημαντικούς καλλιτέχνες και αποτελούν ενδιαφέρουσες αφηγήσεις και, πάνω απ’ όλα, σπουδαία κόμικς.

[email protected]

ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Ενας απαθής Ξένος μεταξύ ξένων
Ενα από τα πιο πολυδιαβασμένα και πολυσυζητημένα βιβλία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας είναι ο Ξένος (1942) του Αλμπέρ Καμύ (1913 – 1960). Τα φιλοσοφικά ερωτήματα που θέτει ο Γάλλος πολυπράγμων συγγραφέας...
Ενας απαθής Ξένος μεταξύ ξένων
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Τα κόμικς (δεν θα μείνουν μόνο) στο ράφι
Στα χρόνια της κρίσης, η αγορά βιβλίου γνώρισε –και γνωρίζει– δύσκολες μέρες. Τα κόμικς, όμως, βρήκαν τώρα ένα ασφαλές καταφύγιο. Η Athens Comics Library, η πρώτη και μοναδική βιβλιοθήκη αποκλειστικά...
Τα κόμικς (δεν θα μείνουν μόνο) στο ράφι
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Μια εικόνα, 359 λέξεις
Εχει δικαίωμα μια ιστοσελίδα να προπαγανδίζει μια μονοθεϊστική θρησκεία, να δημοσιεύει άρθρα με τίτλους όπως «Γνωρίζετε ότι η Παναγία τα βράδια γυρνά...
Μια εικόνα, 359 λέξεις
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Μια εικόνα, 359 λέξεις
Ο γράφων έχει μια εμμονική αγάπη προς τη σειρά ταινιών Toy Story της Pixar. Το τέταρτο μέρος της σειράς, 24 χρόνια μετά το πρώτο, προβλήθηκε πριν από λίγες εβδομάδες στη χώρα μας και όσοι το περίμεναν...
Μια εικόνα, 359 λέξεις
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Ο Ενδοξος Παράφρων
Μια μοναδική βιογραφία του Τηνιακού γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά από τους Δημήτρη Βανέλλη και Θανάση Πέτρου.
Ο Ενδοξος Παράφρων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας