Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Της Αλλοπάρ*
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Της Αλλοπάρ*

  • A-
  • A+

Η αγάπη μου για τη γλώσσα σας και τις λέξεις της είναι σ' όλους σας γνωστή -είτε οι λέξεις είναι ελληνικές-ελληνικές είτε ξένες, αλλά εδώ και αιώνες ελληνοποιημένες. Την ετυμολογία μίας απ' αυτές, της λέξης σούβλα, θα σας μεταφέρω σήμερα, αντιγράφοντας από το Ετυμολογικό Λεξικό του καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη (Κέντρο Λεξικολογίας). Θα γοητευτείτε!

«Η μεσαιωνική λέξη “σούβλα” προέρχεται από το λατ. subula, που σήμαινε “σουβλί-χοντρή βελόνα”, και συνδέεται με το ρήμα suere που σημαίνει “συρράπτω, ράβω”. Πρωτοαπαντά στον Ηρωδιανό τον 3ο αιώνα μ.Χ. (“πείρω, το σουβλίζω” και αλλού “οβελίσκος, η σούβλα”).

Απαντά επίσης ως όργανο μαρτυρίου (πβ. το μαρτύριο του αγίου Αρτεμίου, όπως το περιγράφει ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός: Κελεύει ουν απογυμνούσθαι τον μάρτυρα, και σούβλαις σιδηραίς πεπυρακτωμέναις τας πλευράς αυτού διαπερονάσθαι). Φαίνεται ότι οι λέξεις σχετικά με τη σούβλα και το σούβλισμα ήταν διαδεδομένες την εποχή του Μεσαίωνα.

Στα λεξικά του 17ου αιώνα απαντούν οι τύποι σουβλάκι, σουβλί, σουβλιά, σουβλίζω, σούβλισμα, σούβλωμα, σουβλογυρισιά, σουβλογυρισματιά (καθώς και οι παραλλαγές με -γ-, σουγλί, σουγλίζω, σουγλιστός κ.λπ.). Η σύγχρονη λέξη σουβλάκι αρχικά προσδιόριζε το ξυλάκι στο οποίο έμπαινε το κρέας (“μικρή σούβλα”).

Η αρχ. λέξη για τη σούβλα ήταν ο οβελός (πβ. ομηρικό: μίστυλλόν τ' άρα τάλλα και αμφ' οβελοίσιν έπειραν “έκοψαν το υπόλοιπο κρέας και το έβαλαν στις σούβλες”). Ο οβελίας αρχικά ήταν ψωμί ψημένο στη σούβλα (πβ. Φωτίου: Οβελίας άρτος, ο επί οβελών οπτώμενος) και συνεκδοχικά απέκτησε τη σημασία του αρνιού που παραδοσιακά σουβλίζουμε το Πάσχα. Επίσης, οβελιστήριο είναι η ψησταριά όπου σουβλίζεται κρέας, αλλά και γενικότερα η ψησταριά. Στον Κουμανούδη καταγράφεται επίσης η λέξη οβελοστρεφής (οβελοστρεφές κεμπάπι “σουβλιστό κεμπάπ”).

Από το ουσ. οβελός προήλθε και ο οβολός, νόμισμα στην αρχαία Αθήνα αξίας ίσης με το 1/6 της δραχμής, καθώς φαίνεται ότι κάποτε οι σιδερένιοι ή χάλκινοι οβελοί χρησιμοποιήθηκαν ως μονάδες συναλλαγής. Από το σχήμα της σούβλας ονομάστηκε οβελός και η μεταλλική ράβδος που χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό της κάννης του όπλου στον στρατό. Από εκεί προέκυψε ο σχοινοβελός,το αντίστοιχο εργαλείο, που αποτελείται όμως μόνο από σχοινί και ένα βαρίδι (χωρίς δηλαδή καμία ομοιότητα με τη σούβλα).

Σε τελείως διαφορετικό σημασιολογικό χώρο βρίσκεται ο φιλολογικός οβελός, η μικρή οριζόντια γραμμή που σημείωναν οι φιλόλογοι της ελληνιστικής εποχής σε ένα κείμενο για να δείξουν ότι είναι νόθο (“αθετήσεως σύμβολον”), προφανώς λόγω της ομοιότητας της γραμμής με οριζόντια ράβδο (αναφέρει ο Ευστάθιος: ο οβελός, ος έστι γραμμή τις ευθεία προτιθεμένη μεν στίχων ήτοι ορδίνων έξω).

Από εκεί προήλθε το ρήμα οβελίζω “σημειώνω κείμενο με οβελό, για να διαγραφεί” και το σύνθετο ρήμα εξοβελίζω “αποβάλλω”, που εκτός από τη φιλολογική του σημασία απέκτησε και μεταφορική χρήση στη σύγχρονη γλώσσα (π.χ. εξοβέλισαν από το λεξιλόγιό τους οποιαδήποτε λέξη τούς θύμιζε την καταστροφή της πόλης)».

* Το Αλλοπαράκι μου, όταν δεν έχει τίποτ' άλλο να κάνει, διαβάζει τις ιστορίες των λέξεων. Περνάει έτσι πιο ευχάριστα την ώρα της, απ' το να κυνηγάει καρακάξες και θρασύτατα σπουργίτια.

ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Η αγέλη μας γράφει διηγήματα!
Πριν φύγουμε για διακοπές είπα να σας γράψουμε από ένα μικρό διήγημα, ένα ο Ταρζάν κι ένα εγώ. Οταν το ανακοίνωσα στον Ταρζάν αρνήθηκε όμως τον έπεισα να προσπαθήσει «και ό,τι βγει» και τα κατάφερε αρκετά καλά.
Η αγέλη μας γράφει διηγήματα!
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Τα πράγματα για τον ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσαν να είναι καλύτερα διότι, παρά τα λάθη του 2015, παρήγαγε σπουδαίο έργο, έδωσε καλές λύσεις σε χρονίζοντας προβλήματα και άλλαξε τη διεθνή εικόνα της χώρας προς το...
Της Αλλοπάρ*
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Ζίκο: η χαρά στο σπίτι μας!
Η ιστορία που ακολουθεί γράφτηκε απ' τον φίλο της σελίδας μας, κ. Χ. Παπαδόπουλο, που ζει στη Θεσσαλονίκη. Είναι καλογραμμένη, μέσα στα όρια που έχουμε βάλει και θα αγγίξει όσους έχουν βάλει ένα ζωάκι στη ζωή...
Ζίκο: η χαρά στο σπίτι μας!
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Κατά το πρόσφατο παρελθόν, κυρίες και κύριοι, ηγέτες και στελέχη των προηγούμενων κυβερνήσεων απέδωσαν τις εκλογικές αποτυχίες τους στη συμπεριφορά του Τύπου απέναντί τους. Θυμίζω τους Γ. Παπανδρέου και Θ....
Της Αλλοπάρ*
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Η αδεσποτούλα που έκλεψε την καρδιά του τοπ μόντελ!
Γοητευτικός σαραντάρης, τοπ μόντελ της Βρετανίας, με επιχείρηση που η αξία της ξεπερνά τα 20 εκατ. λίρες, ο Ντέιβιντ Γκάντι ζει στο Λονδίνο με την σύντροφό του Στέφανι, την κορούλα τους Ματίλντα και την...
Η αδεσποτούλα που έκλεψε την καρδιά του τοπ μόντελ!
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Στο πρώτο κιόλας δημοτικό συμβούλιο άρχισαν τα παρατράγουδα. Ο νέος δήμαρχος Ηλ. Ψινάκης φορώντας τη γνωστή του «πασμίνα» αντιμετώπισε τα νέα μέλη ως «βλαχαδερά» και εξωτικούς ιθαγενείς.
Της Αλλοπάρ*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας