Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οδοιπορικό στην Ελεύθερη Ελλάδα των βουνών
Φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οδοιπορικό στην Ελεύθερη Ελλάδα των βουνών

  • A-
  • A+
Τα χωριά της Αντίστασης ● Εδώ στην Ελλάδα των βουνών, μεσούσης της γερμανο-ιταλικής κατοχής, ήταν που χτίστηκε με αίμα και θυσίες μια ελεύθερη πατρίδα... Τα χωριά που παρουσιάζουμε έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτό το εγχείρημα και πλήρωσαν το βαρύ τίμημα του αγώνα για την ελευθερία.

Σε λίγες μέρες μπαίνουμε στον Δεκέμβρη και έγκλειστοι εντός των «τειχών» της Αθήνας -λόγω πανδημίας- αναλογιζόμαστε και μοιραία θυμόμαστε εκείνο τον μαύρο Δεκέμβρη του 1944, τότε που ξεκινούσε η μάχη για τον έλεγχο της πρωτεύουσας ανάμεσα στα ένοπλα τμήματα του ΕΛΑΣ και τους Εγγλέζους, που φυσικά στήριζαν οι κάθε λογής παρακυβερνητικοί, χίτες, ταγματασφαλίτες, δωσίλογοι κ.λπ.

Πριν όμως από τη μάχη της Αθήνας, τα αιματηρά γεγονότα των Δεκεμβριανών και την ταπεινωτική υπογραφή της Συνθήκης της Βάρκιζας, είχε προηγηθεί η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου, η Ελεύθερη Ελλάδα των βουνών και οι μοναδικές ελεύθερες εκλογές στην απόλυτα γερμανοκρατούμενη μέχρι εκείνη τη στιγμή Ευρώπη!

Κάποια από τα ορεινά αυτά χωριά, όπου διαδραματίστηκαν μερικά από τα πιο σημαντικά γεγονότα της εποχής, σας τα παρουσιάζουμε σε αυτό το νοερό οδοιπορικό στην Ελεύθερη Ελλάδα των βουνών.

Δομνίστα Ευρυτανίας

Το όμορφο χωριό της Ευρυτανίας που κρύβεται μέσα στο πυκνό ελατόδασος επέλεξε ο Αρης για να βροντοφωνάξει σε όλη τη Ρούμελη και την ορεινή Ελλάδα, μπροστά στον παπά, στον δήμαρχο και στο σύνολο των έκπληκτων χωρικών: «Κηρύσσω την Επανάσταση κατά των κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους…»

Το ημερολόγιο έγραφε 7 Ιουνίου του 1942 και κατά πολλούς ιστορικούς μόλις είχε γεννηθεί ο θρυλικός ΕΛΑΣ. Η ολιγομελής και σχεδόν ξυπόλητη ομάδα του Αρη μέσα σε λίγους μήνες ήταν ένας σχεδόν τακτικός στρατός, με ιεραρχία, εφεδρείες, σχολή αξιωματικών, επιμελητεία και άψογη πειθαρχία!

Εκατόν εβδομήντα δύο μέρες μετά, στις 25 του Νοέμβρη του 1942 και 50 χιλιόμετρα ανατολικά από τη Δομνίστα, αυτός ο στρατός των ξυπόλητων πέτυχε με μια απόλυτα συντονισμένη επιχείρηση με τον ΕΔΕΣ και την καθοδήγηση Αγγλων σαμποτέρ την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου. Το εκπληκτικό αυτό κατόρθωμα θεωρήθηκε από πολλούς ως το πρώτο σημαντικό σαμποτάζ στη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη, μια ηχηρή απάντηση στον Αξονα και τον ναζισμό ότι οι λαοί της Γηραιάς Ηπείρου θα αντισταθούν.

Σήμερα, 78 χρόνια μετά την ομιλία του Βελουχιώτη, η Δομνίστα ακόμη θυμάται τον Αρη και τους συντρόφους του. Το σπίτι όπου έμεινε ο πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ διατηρείται και λειτουργεί ως ξενώνας. Στο χωριό υπάρχει ένα μικρό μουσείο και ένα μνημείο που θυμίζει εκείνες τις τραγικές και συνάμα ηρωικές εποχές. Η Δομνίστα είναι ένα θαυμάσιο χωριό που απέχει 35 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι και συναρπάζει με τη δυναμική, άγρια θέαση της φύσης που το περιβάλλει. Πραγματικά αξίζει κάποιος να έρθει εδώ μια διήμερη εκδρομή, να εξερευνήσει τα όμορφα αυτά βουνά, να δει και να θυμηθεί.

Νεράιδα – Νεοχώρι Καρδίτσας

Γεωγραφικά θα ανέβουμε λίγο βορειοτέρα, θα περάσουμε τα όρια της Στερεάς Ελλάδας και θα βγούμε στη Θεσσαλία. Αν και παραμένουμε στον ίδιο ανυπότακτο χώρο της Πίνδου, αυτήν τη φορά θα βρεθούμε στις υπώρειες των Αγράφων και θα προσεγγίσουμε ένα από τα πιο φημισμένα, ελληνικά ορεινά τοπία, αυτό της λίμνης Πλαστήρα.

Στα δύσκολα χρόνια της γερμανο-ιταλικής κατοχής, στο χωριό Νεράιδα λειτουργούσε το τυπογραφείο της Ελεύθερης Ελλάδας. Στο σπίτι που ήταν εξοχική κατοικία του Καρδιτσιώτη στρατηγού Νικολάου Πλαστήρα, γνωστού και ως ο «Μαύρος Καβαλάρης» των Βαλκανικών Πολέμων, είχε εγκαταστήσει το συμμαχικό στρατηγείο του ο Αγγλος λοχαγός Ντένις Χάμσον, αλλά και την έδρα του το αρχηγείο του ΕΛΑΣ. Οταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό, το αρχηγείο και όλη η συμμαχική αποστολή μεταφέρθηκαν στο γειτονικό Νεοχώρι.

Από τα χωριά αυτά οι αντάρτες επόπτευαν τη δραστηριότητα του μοναδικού ελεύθερου αεροδρομίου στην κατεχόμενη Ευρώπη, που λειτουργούσε κάτω από τη μύτη των δυνάμεων κατοχής. «Αεροδρόμιο-φάντασμα» το έλεγαν οι αξιωματικοί της Βέρμαχτ, επειδή ακριβώς δεν μπορούσαν να το εντοπίσουν. Σήμερα ο χώρος του αεροδρομίου βρίσκεται κάτω από τα νερά της τεχνητής λίμνης.

Στον αεροδιάδρομο που την ημέρα κάλυπταν «φυτεύοντας» δέντρα και θημωνιές, ενώ το βράδυ φώτιζαν με λάμπες πετρελαίου, προσγειώνονταν τα εγγλέζικα αεροπλάνα, αλλά και ένα αεροπλάνο της Σοβιετικής Ενωσης, μεταφέροντας μια ολιγομελή ομάδα αξιωματικών. Η αερογέφυρα της Ελεύθερης Ελλάδας με το Κάιρο -που για πολλούς ιστορικούς αναλυτές στάθηκε μοιραία καθώς ενέπλεξε το ΕΑΜ με την αγγλική διπλωματία- δούλεψε άψογα για αρκετό καιρό.

Τον Ιούνιο του 1943, 1.500 πάνοπλοι Γερμανοί επιτίθενται για να εντοπίσουν και να καταστρέψουν το αεροδρόμιο. Ακολουθούν σφοδρές μάχες και οι ναζί καταλαμβάνουν προσωρινά την περιοχή. Οι αντάρτες ανασυντάσσονται στην Κερασιά και ανακαταλαμβάνουν τη Νεράιδα και το αεροδρόμιο. Αυτή η μάχη έμεινε στην ιστορία ως η «μάχη της Νεβρόπολης», από το όνομα του οροπεδίου όπου βρισκόταν το αεροδρόμιο και σήμερα αναπτύσσεται η λίμνη.

Βίνιανη - Κορυσχάδες Ευρυτανίας

Στις παρυφές των νότιων Αγράφων, κοντά στην κοίτη του ποταμού Μέγδοβα, 36 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι, συναντάμε το χωριό Παλιά Βίνιανη, που σήμερα υπάγεται στον Δήμο Αγράφων. Εδώ σχεδιάστηκε η μοναδική δράση της Εθνικής Αντίστασης που έκαναν από κοινού ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ για να ανατινάξουν τη γέφυρα του Γοργοπόταμου.

Στο πετρόσπιτο του Δημήτρη Καραγιώργου κάθισαν και άπλωσαν στο τραπέζι τους χάρτες ο Ζέρβας, ο Αρης, ο μαυροσκούφης Περικλής και ο Εγγλέζος ταγματάρχης Γουντχάουζ.

Στη Βίνιανη λειτούργησε το πρώτο τυπογραφείο του ΕΛΑΣ. Στο παλιό σχολείο, στις 10 του Μάρτη του 1944, συγκροτήθηκε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), που προετοίμασε τις εκλογές.

Σήμερα στον ίδιο χώρο φιλοξενείται το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης με την ενδιαφέρουσα φωτογραφική έκθεση. Χαρακτηριστική είναι στην είσοδό του η επιγραφή: «Τα θεμέλιά μου στα βουνά και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους και πάνω τους η μνήμη καίει άκαυτη βάτος» - Οδ. Ελύτης. ΠΕΕΑ Βίνιανη 1944.

Δυστυχώς η Παλιά Βίνιανη με τα όμορφα δίπατα πετρόχτιστα σπίτια χτυπήθηκε τον Φεβρουάριο του 1966 από σεισμό και εγκαταλείφθηκε. Οι κάτοικοί της μεταφέρθηκαν λίγο χαμηλότερα στη Νέα Βίνιανη.

Σαράντα χιλιόμετρα νότια από τη Βίνιανη συναντάμε τις Κορυσχάδες, ένα κουκλίστικο χωριό που ακουμπά τις παραδοσιακές γειτονιές του στις υπώρειες του όρους Βελούχι, σε ύψος 960 μέτρων.

Εδώ τον Μάιο του 1944, μεσούσης της ναζιστικής κατοχής, στο Δημοτικό Σχολείο του χωριού, πραγματοποιήθηκε η πρώτη Εθνοσυνέλευση της Κυβέρνησης του Βουνού, την οποία επέλεξαν με την ψήφο τους 1.800.000 Ελληνες, άνδρες και γυναίκες, από ελεύθερες, ημικατεχόμενες και κατεχόμενες περιοχές της χώρας. Οι 180 εκλεγμένοι εθνοσύμβουλοι προέρχονταν από όλα τα στρώματα του πληθυσμού και ήταν ακαδημαϊκοί, δάσκαλοι, πανεπιστημιακοί, στρατηγοί, ιεράρχες, καλλιτέχνες, αγρότες. Σήμερα το σχολείο, που έχει ανακαινιστεί, στεγάζει το ενδιαφέρον Μουσείο Εθνικής Αντίστασης.

Η ευρύτερη περιοχή των Κορυσχάδων και της Ποταμιάς παρουσιάζει έντονο φυσικό, πολιτιστικό και ιστορικό ενδιαφέρον και αποτελεί έναν από τους πλέον ελκυστικούς ορεινούς προορισμούς της ηπειρωτικής Ελλάδας. Διαλέγοντας διαδρομή μέσα από ελατόδασος μπορείτε να πάτε με τα πόδια στην εγκαταλειμμένη σήμερα Μονή Κουμασίων (4 χιλιόμετρα), που κάηκε από τους Γερμανούς το 1944, καθώς ήταν αντάρτικο ορμητήριο.

Περτούλι και Καστανιά Τρικάλων

Σίγουρα το Περτούλι δεν είναι ένας τυχαίος οικισμός. Πότε χτίστηκε δεν είναι γνωστό. Ωστόσο κατείχε ανέκαθεν περίοπτη θέση ανάμεσα στα βλάχικα χωριά της Νότιας Πίνδου και σήμερα είναι πασίγνωστο για το θαυμάσιο ορεινό του κλίμα, τους χιονισμένους χειμώνες του και τα παραδοσιακά του ξενοδοχεία.

Στο διάστημα της γερμανο-ιταλικής κατοχής η τύχη του συνδέθηκε με το αντάρτικο. Εδώ είχε την έδρα του το Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών, που δημιουργήθηκε με την προτροπή των Αγγλων στρατιωτικών της βρετανικής αποστολής. Σε αυτό συμμετείχαν ο ΕΛΑΣ, ο ΕΔΕΣ και το ΕΚΚΑ. Οι εργασίες του Κοινού Γενικού Στρατηγείου Ανταρτών ξεκίνησαν στις 18 Ιουλίου του 1943.

Στην ανατολική πλευρά της Πίνδου, 34 χιλιόμετρα από την Καλαμπάκα και σε ύψος 850 μέτρων, συναντάμε την Καστανιά, ένα από τα κεφαλοχώρια της ορεινής Θεσσαλίας. Η Καστανιά πέρασε στη νεότερη ιστορία από τη θρυλική πια συνάντηση των Βαλκάνιων παρτιζάνων που έγινε εδώ τον Ιούλιο του 1943. Σε αυτό το χωριό της Ελεύθερης Ελλάδας των βουνών οι επικεφαλής του ΕΛΑΣ οργάνωσαν Πανθεσσαλική Συνδιάσκεψη των αντιπροσώπων των αντάρτικων ομάδων του ΕΛΑΣ. Στη συνάντηση αυτή παραβρέθηκαν μέλη της Διοίκησης των Στρατηγείων Δυτικής και Κεντρικής Ελλάδας, αλλά και αντιπροσωπείες αντιστασιακών κινημάτων της Γιουγκοσλαβίας και της Αλβανίας. Μεταξύ άλλων σημαντικών αποφάσεων ήταν και η ίδρυση Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ, που πρωτολειτούργησε στο Περτούλι.

Τον Οκτώβριο του 1943, το 22ο ορεινό σώμα στρατού των γερμανικών δυνάμεων κατοχής, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Πάνθηρας», έκαψε το Περτούλι, την Καστανιά και την πλειονότητα των βλάχικων χωριών του Ασπροπόταμου. Σε πολλά χωριά της περιοχής υπάρχουν ακόμη εγκαταλειμμένα σπίτια που φέρουν τα σημάδια της φωτιάς.

Η Ρεντίνα και η σχολή αξιωματικών του ΕΛΑΣ

Η ιστορία της Ρεντίνας ξεκινά από την εποχή των Δολόπων, οι οποίοι ήταν ένα από τα πανάρχαια φύλα που κατοικούσαν στην ευρύτερη ζώνη των Αγράφων. Το χωριό θεωρείται από τα μεγαλύτερα και ομορφότερα των Θεσσαλικών Αγράφων και σήμερα μαζί με τη νεότευκτη λίμνη Σμοκόβου αποτελεί έναν θαυμάσιο ορεινό προορισμό.

Σημαντικός ήταν ο ρόλος της κοινότητας στην Επανάσταση του '21, ενώ κατά τη διάρκεια της γερμανο-ιταλικής κατοχής και από τον Μάρτιο 1944 έως τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, εδώ γίνονταν τα μαθήματα της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ. Συνολικά από τη Σχολή αποφοίτησαν 1.260 μάχιμοι άνδρες και γυναίκες!

Διευθυντής σπουδών ήταν ο συνταγματάρχης Γκικόπουλος, απόφοιτος της Ανωτέρας Σχολής Πολέμου, πρώην στέλεχος του ΕΔΕΣ που στη συνέχεια εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ.

Στη Ρεντίνα εκείνης της εποχής, που σημειωτέον είχε 2.000 κατοίκους, παράλληλα με τα μαθήματα της Σχολής ανέβαιναν θεατρικές παραστάσεις και εκδίδονταν έντυπα πολιτικού, ενημερωτικού και φιλοσοφικού περιεχομένου.

Οι σπουδαστές της Σχολής φιλοξενούνταν σε σπίτια κατοίκων και συμμετέχουν σε όλες τις αγροτικές δουλειές προκειμένου να ανταποδώσουν τη φιλοξενία.

Για αυτά τα παιδιά ο Κρις Γουντχάουζ -μέλος της αγγλικής αποστολής, γνωστός και ως Μόντι-, είπε σε έναν λόγο του: «Εσείς είστε οι καλύτεροι Ελληνες. Είστε άξιοι ευγνωμοσύνης και θαυμασμού. Αν εσείς δεν παίρνατε τα όπλα, ούτε κι εμείς θα ήμασταν εδώ να βοηθάμε τον συμμαχικό αγώνα».

Στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Αγράφων, το οποίο φιλοξενείται στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου (είναι το ίδιο κτίσμα όπου λειτουργούσε η Σχολή Αξιωματικών), εκτίθενται κειμήλια και φωτογραφικό υλικό από την εποχή του Β' Παγκόσμιου Πολέμου και την Αντίσταση.


Νοητές αποδράσεις σε τόπους και ανθρώπους

Για όσο χρονικό διάστημα θα διαρκέσει αυτός ο ιδιόμορφος εγκλεισμός λόγω πανδημίας, εμείς θα ταξιδεύουμε μαζί σας σε υπέροχους τόπους της Ελλάδας και θα εξερευνούμε, έστω και νοητά, περιοχές με μοναδικό φυσικό κάλλος που δυστυχώς απειλούνται από τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Μαζί έστω και νοερά, αφήνοντας πίσω για λίγο τη μουντή πραγματικότητα των μουδιασμένων και έρημων πόλεων, θα αναζητούμε την αισιόδοξη πλευρά της ζωής στην αστείρευτη, πολυποίκιλη και ζωογόνο Ελληνική Φύση.

Θα επισκεπτόμαστε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικά μέρη, φυσικά μνημεία και ξεχωριστά χωριά που διατηρούν την αρχιτεκτονική τους ταυτότητα, θα γνωρίζουμε ανθρώπους και θα αφουγκραζόμαστε τις ιστορίες τους. Γιατί οι ψυχές είναι πάντα ταξιδιάρες, δεν αντέχουν τις «φυλακές», δεν μπαίνουν σε καραντίνα!

📍 Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Ω έλατο...
Μύθοι, θρύλοι, παραδόσεις, ιστορίες και φυσιολογία του εντυπωσιακού δέντρου που στολίζει την ελληνική φύση αλλά και τα σπίτια μας αυτές τις ημέρες των εορτών.
Ω έλατο...
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Στη θαλπωρή του χωριού
Μέρες που είναι, αφήνουμε πίσω τις γκρίζες μεγαλουπόλεις της καραντίνας και «ταξιδεύουμε» σε τέσσερις από τους ομορφότερους παραδοσιακούς οικισμούς της ορεινής Ελλάδας.
Στη θαλπωρή του χωριού
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Αναζητούμε την αισιοδοξία του λευκού σε έναν γκρίζο Δεκέμβρη
Από τα υψίπεδα του Γράμμου και τις πεδιάδες τις Κεντρικής Μακεδονίας έως τα Αγραφα και τα βουνά της Πελοποννήσου, οι λίμνες της Ελλάδας ποζάρουν στον φωτογραφικό φακό, χιονισμένες και πανέμορφες.
Αναζητούμε την αισιοδοξία του λευκού σε έναν γκρίζο Δεκέμβρη
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Το πρώτο χιόνι στα ομορφότερα ορεινά οικοσυστήματα
Μέσα από το φωτογραφικό αρχείο της Views of Greece ταξιδεύουμε νοητά σε έξι από τα πιο σημαντικά και πιο ενδιαφέροντα βουνά της Ελλάδας και απολαμβάνουμε τη μαγεία της χειμερινής ορεινής φύσης.
Το πρώτο χιόνι στα ομορφότερα ορεινά οικοσυστήματα
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Παράδεισος βιοποικιλότητας
Δίρφυς: Ενας γνωστός-άγνωστος ορεινός όγκος δίπλα στην Αττική, που καταφέρνει και προσφέρει συγκινήσεις μεγαλύτερων βουνών, μπορεί να μας χαρίσει έστω και νοερά μερικές υπέροχες φθινοπωρινές εικόνες.
Παράδεισος βιοποικιλότητας
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Μοναχικές εξερευνήσεις στα δάση των Πιερίων
Απομονωνόμαστε και εξερευνούμε τα πιο εντυπωσιακά φθινοπωρινά δάση. Περπατάμε σε μοναχικά μονοπάτια, βλέπουμε καταρράκτες, απολαμβάνουμε τη γλυκιά, μελαγχολική γοητεία της μεταβατικής αυτής εποχής.
Μοναχικές εξερευνήσεις στα δάση των Πιερίων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας