Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η διαχρονική γοητεία της πέτρας

Στην Πυρσόγιαννη, στην είσοδο του οικισμού, θα σας καλωσορίσει το εντυπωσιακό κτίριο της Κοινότητας

Θοδωρής Αθανασιάδης /viewsofgreece.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η διαχρονική γοητεία της πέτρας

  • A-
  • A+
Στην ακατάβλητη ηπειρώτικη γη, το ανθρώπινο χέρι κατάφερε να αναδείξει με περίσσια μαστοριά την καλαισθησία των φυσικών δομικών υλικών, συμφιλιώνοντας με τον ιδανικότερο τρόπο τη φύση με τον άνθρωπο. Εδώ λοιπόν, στη ράχη του Γράμμου, συναντάμε την Πυρσόγιαννη, το πιο ξακουστό από τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας

Τα ταξιδιωτικά μονοπάτια μάς φέρνουν αυτήν τη φορά κοντά στην ελληνοαλβανική μεθόριο. Μακριά από τα τουριστικά κύματα του Ζαγοριού, των Ιωαννίνων και του Μετσόβου, θα εξερευνήσουμε έναν τόπο μοναδικό που βιώνει τον χρόνο με τον δικό του τρόπο.

Εδώ μέσα, στην καρδιά της χειμωνιάτικης ορεινής φύσης, σε ένα απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς τοπίο, αγκαλιά με τα δάση, τα χιόνια και τη μοναξιά, θα αναζητήσουμε τα μαστοροχώρια του Γράμμου.

Αν σας αρέσει να περιδιαβαίνετε σε τόπους που δεν άγγιξε ακόμη ο μαζικός τουρισμός, αν σας γοητεύουν οι έρημες γειτονιές με τα γερασμένα πετρόκτιστα αρχοντικά, η σιγαλιά του χιονισμένου δάσους, η αντάρα του ουρανού λίγο πριν από την καταιγίδα, οι ιστορίες που διηγούνται οι γέροντες στα καφενεία, πλάι στην πυρακτωμένη ξυλόσομπα, εδώ, σε αυτήν την ακρογωνιά της Ελλάδας θα βρείτε τον μικρό σας παράδεισο!

Το μόνο πρόβλημα που θα διαπιστώσετε από την πρώτη κιόλας στιγμή είναι ο διαθέσιμος χρόνος σας που θα φαντάζει πάντα ανεπαρκής για έναν τέτοιο τόπο, με τέτοιο μεγαλείο.

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω

Χρησιμοποιώντας τον εθνικό δρόμο Ιωαννίνων – Κόνιτσας - Κοζάνης, ο επισκέπτης μπορεί εύκολα με μικρές παρεκκλίσεις από την πορεία του και χρησιμοποιώντας πάντα ασφάλτινους δρόμους να επισκεφθεί τα κυριότερα Μαστοροχώρια για να γνωρίσει τον αρχιτεκτονικό τους πλούτο και τη μοναδική φύση που τα περιβάλλει.

Το πιο ευκολοπροσέγγιστο αλλά και το πιο ζωντανό από όλα τα χωριά του Γράμμου είναι η Πυρσόγιαννη, που απέχει 25 χλμ. από Κόνιτσα και 90 από Ιωάννινα. Ακολουθούν η Βούρπιανη, οι Χιονιάδες, το Ασημοχώρι, ο Γοργοπόταμος, η Οξιά και το Πληκάτι, που βρίσκεται χτισμένο σχεδόν επάνω στα σύνορα.

Ματιές στην Ιστορία

Στα πρώτα ιστορικά τους βήματα οι κάτοικοι της Πυρσόγιαννης και των γύρω χωριών, εκμεταλλευόμενοι το καλό κλίμα, την αφθονία του νερού και την προσήλια θέση του τόπου τους, έγιναν γεωργοί αλλά και κτηνοτρόφοι. Στις περισσότερες αναφορές εγγράφων του 18ου και του 19ου αιώνα, το χωριό αναφέρεται ως Πρησόγηανη, ενώ η ύπαρξή του εντοπίζεται προ του 16ου αιώνα. Πάντως, βέβαιο είναι ότι κάπου εκεί στον 17ο αι. η Πρησόγηανη ήταν ένα οργανωμένο οικιστικό σύνολο.

Με την πάροδο του χρόνου ο υπερπληθυσμός και η έλλειψη γης οδήγησε πολλούς στην ξενιτιά. Δεν άργησε να έρθει και η τεχνική εξειδίκευση. Ετσι, μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού στράφηκε προς τις κατασκευές και πολλοί έγιναν μαστόροι της πέτρας, ξυλογλύπτες (ταλιαδόροι), ξυλουργοί, αγιογράφοι και ζωγράφοι, τεχνίτες του χαλκού και του ασημιού.

Από εδώ ξεκινούσαν τα περίφημα «μπουλούκια» που γυρνούσαν από άκρη σ’ άκρη στη Βαλκανική χερσόνησο κατασκευάζοντας σπίτια, σχολεία, υδραγωγεία, γεφύρια, εκκλησίες. Προς τις αρχές του 20ού αιώνα αρκετοί από αυτούς τραβούν για Περσία ή επιχειρούν υπερπόντια ταξίδια με προορισμό την Αμερική! Από την Πυρσόγιαννη καταγόταν ο φημισμένος Κώστας Φρόντζος που έχτισε το 1871 το καλοδιατηρημένο ακόμη και σήμερα γεφύρι της Κόνιτσας.

Σε αυτούς τους μεθοριακούς και όμορφους, αλλά έρημους σήμερα, ορεινούς οικισμούς, πριν από λίγα μόλις χρόνια οι πέτρινες γειτονιές έσφυζαν από κίνηση και η ζωή έκανε τον κύκλο της. Ο πόλεμος, ο εμφύλιος και η μετέπειτα ανέχεια ρήμαξαν τα χωριά αναγκάζοντάς τους κατοίκους να ζητήσουν μια καλύτερη ζωή στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Σεργιάνι στις γειτονιές

Σήμερα από όλα τα Μαστοροχώρια η Πυρσόγιαννη φαίνεται να παραμένει μια ζωντανή κοινότητα καθώς βρίσκεται πολύ κοντά στην οδική αρτηρία που συνδέει την Ηπειρο με τη Δυτ. Μακεδονία. Το χωριό απλώνει τις γειτονιές του σε ύψος 850 μέτρων στα ριζά του βουνού Στενό, που είναι ένα από τα άφθονα παρακλάδια του Γράμμου.

Στην είσοδο του οικισμού θα σας καλωσορίσει το εντυπωσιακό κτίριο της Κοινότητας (η Πυρσόγιαννη υπήρξε έδρα του Δήμου Μαστοροχωρίων) και ο «Γκουμπές», δηλαδή η κεντρική, λίθινη κρήνη του χωριού. Λίγο πιο πάνω, στον Κάτω Μαχαλά, θα δείτε το παραδοσιακό καφενεδάκι που σχεδόν πάντα είναι γεμάτο συνταξιούχους. Από εδώ και πάνω σειρά έχουν τα πόδια αν έχετε σκοπό να περιηγηθείτε απρόσκοπτα τις παλιοκαιρίτικες γειτονιές.

Στην Πυρσόγιαννη λειτουργεί ένας μικρός, αλλά συμπαθητικός και άνετος ξενώνας που διαθέτει εστιατόριο με πάντα καλό φαγητό για τους περαστικούς. Αξιόλογο είναι το Εθνολογικό Μουσείο Ηπειρωτών Μαστόρων που στεγάζεται στο πέτρινο κτίριο του σχολείου (κτίσμα του 1927). Εδώ θα δείτε τα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι μαστόροι της πέτρας, σχέδια, αποτυπώσεις διαφόρων κατασκευών καθώς και ένα εξαιρετικά πλούσιο φωτογραφικό υλικό που απαρτίζεται από 2.500 φωτογραφίες.

Επίσης θα πληροφορηθείτε για τα «κουδαρίτικα», τη μυστική γλώσσα που τα σινάφια των λιθοξόων χρησιμοποιούσαν στις μεταξύ τους συνεννοήσεις. Σε κεντρική αίθουσα του κοινοτικού κτιρίου φιλοξενείται η μόνιμη έκθεση φωτογραφιών του μεγάλου Ηπειρώτη και ΕΛΑΣίτη φωτογράφου Κώστα Μπαλάφα (1920-2011)

Στον ναό του Αγ. Νικολάου (τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, κτίσμα του 1772) λειτουργεί εκκλησιαστικό μουσείο, ενώ υπέροχη είναι η θέα από το ευρύχωρο προαύλιο προς το χωριό και τα γύρω βουνά. Στον κεντρικό ναό του Αγ. Γεωργίου θα θαυμάσετε το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ταλιαδόρου Βασίλη Σκαλιστή, με καταγωγή από το γειτονικό χωριό του Γοργοπόταμου.

Πραγματοποιώντας μια ευχάριστη διαδρομή (5 χλμ.) βατού χωματόδρομου, στην καρδιά του δασικού οικοσυστήματος θα δείτε την Παναγία των Ξενιτεμένων. Εδώ, στους γύρω διαμορφωμένους χώρους, στις 15 Αυγούστου γίνεται το μεγάλο πανηγύρι του χωριού.

Στον δρόμο των μαστόρων: Ενας ασφάλτινος πλέον, στο σύνολό του, δρόμος ξεκινά από την Πυρσόγιαννη και πιάνει στη σειρά όλα τα μαστοροχώρια του Γράμμου. Αυτή είναι μια περιήγηση που θα πρέπει οπωσδήποτε να κάνετε.

Αμέσως μετά την Πυρσόγιαννη βρίσκεται η Βούρπιανη που ακουμπά σε κατάφυτη πλαγιά του Γράμμου, σε ύψος 900 μέτρων. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό χωριό με μεγάλα πετρόχτιστα σπίτια και την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, όπου φυλάσσεται η εικόνα του Αγ. Γεωργίου, έργο του 1747. Χαμηλότερα, σε μια φαρδιά κοίτη κυλά τα θορυβώδη νερά του ο Γοργοπόταμος, παραπόταμος του Σαρανταπόρου.

Ο δρόμος συνεχίζει για τα υπόλοιπα χωριά που απλώνονται σαν δίχτυ στις κατάφυτες πλαγιές του Γράμμου – προσοχή αν έχει χιονίσει γιατί στη διαδρομή αυτή θα χρειαστούν αλυσίδες. Επιλέγοντας πορεία ορεινή, εύκολα θα επισκεφθείτε τα όμορφα και σχεδόν έρημα τον χειμώνα χωριά Ασημοχώρι, Χιονιάδες, Γοργοπόταμος, Οξιά, που βρίσκονται σχεδόν πάνω στη μεθοριακή γραμμή με την Αλβανία.

Στις Χιονιάδες, το χωριό των παραδοσιακών ζωγράφων-αγιογράφων, θα επισκεφθείτε το Μουσείο των Χιονιαδιτών Ζωγράφων – Αγιογράφων που στεγάζεται στο ανακαινισμένο παλιό Δημοτικό σχολείο.

Πληκάτι, στην καρδιά του Γράμμου: Τελικός προορισμός της άκρως ενδιαφέρουσας αυτής ορεινής διαδρομής είναι το απόμερο χωριό Πληκάτι, χτισμένο σε ύψος 1.250 μέτρων, στα ριζά του Γράμμου. Από το Πληκάτι ξεκινά ένας δύσβατος χωματόδρομος που οδηγεί στην Αετομηλίτσα, το μεγαλύτερο βλάχικο κεφαλοχώρι της περιοχής που τον χειμώνα είναι ακατοίκητο.

Η διαδρομή είναι συναρπαστική, αλλά βατή μόνο για τετρακίνητα αυτοκίνητα και για μόλις 3-4 μήνες τον χρόνο. Με αφετηρία το εξαιρετικό ξενοδοχείο που υπάρχει λίγο έξω από το Πληκάτι μπορούν να πραγματοποιηθούν πολλές σύντομες, αλλά και μεγαλύτερες πεζοπορικές διαδρομές (καιρού βέβαια επιτρέποντος). Πληροφορίες και χάρτες θα σας δώσουν στο ξενοδοχείο.

Στις πλαγιές του Σμόλικα: Πάλι με αφετηρία την όμορφη Πυρσόγιαννη μπορείτε να πραγματοποιήσετε σύντομες εκδρομές στα Μαστοροχώρια του Σμόλικα, Μοναστήρι, Μόλιστα, Γαναδιό, Πουρνιά, Καστανιά ή Καστάνιανη, Μοναστήρι, Λαγκάδα

Οι δρόμοι που οδηγούν σε αυτά τα αξιόλογα χωριά είναι ασφάλτινοι, όμως και εδώ η οδήγηση τον χειμώνα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Σε αυτήν την ξεχωριστή αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα από περιηγητικής άποψης γεωγραφική ενότητα, θα έχουμε την ευκαιρία να ασχοληθούμε εκτενώς σε επόμενο ταξιδιωτικό αφιέρωμα.

♦️ Διαμονή

● Πυρσόγιαννη: Ξενώνας «Αρμολόι» στην πλατεία του Κάτω Μαχαλά, τηλ.: 26550-31297

● Πληκάτι: «Αγριολούλουδο του Γράμμου», πρόκειται για συγκρότημα αυτόνομων πέτρινων οικιών χτισμένων έξω από το χωριό, σε ύψος 1.350 μέτρων, τηλ.: 26550-31550, 6946206863 

● Βούρπιανη: Ενοικιαζόμενα δωμάτια, τηλ.: 26550-31340 

● Mόλιτσα: «Αρχοντικό Σερίφη», τηλ.: 26550-24090

● Πουρνιά: «Ξενώνας Περιστέρω», τηλ.: 26550-24147 

📍 Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.com

ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Βουνίσιες φωλιές
Πανέμορφα μεν, αλλά όχι ιδιαίτερα γνωστά ορεινά χωριά, που κρύβονται στην αγκαλιά της πιο ενδιαφέρουσας και πιθανόν αυτήν την εποχή χιονισμένης ορεινής φύσης, γίνονται ιδανική επιλογή για τις αποδράσεις των...
Βουνίσιες φωλιές
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Ανοιξη στο μεθοριακό Πωγώνι
Οδοιπορικό στην ελληνοαλβανική μεθόριο, σε έναν τόπο που σε ταξιδεύει στη φύση και στον χρόνο μέσα από τα υπέροχα χωριά του και τα αμόλυντα τοπία του.
Ανοιξη στο μεθοριακό Πωγώνι
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Με την Καλλιστώ στο «Μονοπάτι της Συνύπαρξης»
Περιηγούμαστε στο Κεντρικό Ζαγόρι, σε μέρη όπου ο άνθρωπος και η άγρια φύση συνυπάρχουν εδώ και αιώνες και ανακαλύπτουμε μέσα από ενδιαφέρουσες δράσεις έναν πραγματικά ξεχωριστό τόπο.
Με την Καλλιστώ στο «Μονοπάτι της Συνύπαρξης»
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Μοναδικό απόθεμα βιόσφαιρας
Αρχές Μάη, αντικρίζοντας τη Βάλια Κάλντα από τη ράχη Σταυρού. Περπατάμε στην καρδιά του πιο όμορφου ορεινού οικοσυστήματος της Βόρειας Πίνδου απολαμβάνοντας τα πρώτα σκιρτήματα της άνοιξης που εδώ στα υψίπεδα...
Μοναδικό απόθεμα βιόσφαιρας
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Το Μονοδένδρι του Βίκου
Στην κόψη του γκρεμού, αντίκρυ στα βράχια της Τύμφης, γαντζώνει τις γειτονιές του το αρχοντικό Μονοδένδρι, ένας από τους πλέον δημοφιλείς προορισμούς για κάποιον που θέλει να γνωρίσει την άγρια ομορφιά του...
Το Μονοδένδρι του Βίκου
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Αγνωστα ταξιδιωτικά μονοπάτια στον ορεινό Μοριά
Για τις αργίες ενός Σαββατοκύριακου προτείνουμε ένα μικρό, ευχάριστο οδοιπορικό που ξεφεύγει από τα τετριμμένα, αφού θα μας φέρει στην καρδιά ενός πανέμορφου ιστορικού τόπου τον οποίο επιμελώς αποφεύγουν οι...
Αγνωστα ταξιδιωτικά μονοπάτια στον ορεινό Μοριά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας