Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στα χνάρια του Μεσαίωνα...

Ανάβατος: εδώ η Ιστορία «κοιμάται» στα χαλάσματα

Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στα χνάρια του Μεσαίωνα...

  • A-
  • A+
Περπατάμε στα χαλάσματα… από τα Κύθηρα και τη Χίο ώς τη Λακωνία και την Αίγινα και αναζητούμε τα χνάρια που άφησαν ο Μεσαίωνας και η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα σε τέσσερις έρημες, εδώ και αιώνες, από ζωή καστροπολιτείες.

...σε χωριά φαντάσματα

Μετά την Αλωση της Κωνσταντινούπολης από τους πλιατσικολόγους ιππότες της Τέταρτης Σταυροφορίας, ο ελλαδικός χώρος μπήκε σε πολύ μεγάλες περιπέτειες, καθώς ξεκινούσε η εποχή της Φραγκοκρατίας ή Λατινοκρατίας (1204-1566).

Οι Δυτικοί, διακατεχόμενοι από τα «ιπποτικά ιδεώδη», σφάζονταν ανηλεώς μεταξύ τους, διεκδικώντας είτε πλουσιότερες γαίες και ξακουστά κάστρα, είτε τα… μάτια κάποιας πριγκιπέσσας.

Οι Βυζαντινοί άρχοντες, καθώς εγκατέλειπαν την Κωνσταντινούπολη, δημιουργούσαν μικρά ανεξάρτητα κρατίδια, θεωρώντας «ιερό χρέος» να πολεμούν τους όμοιούς τους, αλλά και τους ξενόφερτους Ενετούς, Γενουάτες, Καταλανούς, Φράγκους, Βουργουνδούς, Φλαμανδούς, Λομβαρδούς, Ναΐτες Ιππότες, που κατέφθαναν κατά κύματα στη «γη της επαγγελίας», αναζητώντας περιπέτειες, δόξα και πλούτη.

Ετσι, η ταπεινή Ελλάδα κατατμήθηκε σε δουκάτα, δεσποτάτα, βαρονίες και πριγκιπάτα και γέμισε από δόγηδες, δεσπότες, δούκες, μάγιστρους, κόμηδες και βαρόνους…

Σε αυτό το θέατρο του παραλόγου που παιζόταν στις πλάτες του ανήμπορου λαού όλοι πολεμούσαν με όλους ή συμμαχούσαν μεταξύ τους για να χτυπήσουν τη μεγάλη μάστιγα της εποχής που φυσικά ήταν η πειρατεία.

Το «Δώρο του Θεού» ρημάζει τη Μεσόγειο

Προς το τέλος του Μεσαίωνα, ο οποίος ταυτίζεται από τους περισσοτέρους ιστορικούς με την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Κολόμβο (1492), στο κερδοφόρο παιχνίδι των λαφυραγωγιών και των σφαγών μπήκαν και οι Οθωμανοί που από τότε ονειρεύονταν τη Μεσόγειο ως τουρκική λίμνη.

Οι Τούρκοι, ως γνήσιο φύλο της ασιατικής στέπας, ήξεραν από άλογα, πόλεμο και αιματοχυσίες, αλλά το νερό –και μάλιστα το θαλασσινό– το θεωρούσαν καταραμένο και το απέφευγαν όπως οι γάτες. Ετσι, σκέφτηκαν κάτι πολύ έξυπνο. Κατάφεραν και «πλεύρισαν» τον μεγαλύτερο πειρατή της εποχής, τον διαβόητο Χαϊρεντίν (= Δώρο του Θεού) Μπαρμπαρόσα (= Κοκκινογένης), ελληνικής καταγωγής (!) και, αφού τον έχρισαν ναύαρχο του οθωμανικού στόλου (1516), τον αμόλησαν στη Μεσόγειο.

Ποιος είδε τότε το «Δώρο του Θεού» και δεν το φοβήθηκε. Τα κάστρα έπεφταν το ένα μετά το άλλο, οι πληθυσμοί σφάζονταν στο γόνατο, οι περιουσίες κατέληγαν στα πειρατικά σεντούκια, οι ομορφότερες κοπέλες πουλιούνταν στα σκλαβοπάζαρα και ολόκληρα χωριά και πολιτείες διαγράφονταν από τον χάρτη.

Η φρίκη και ο τρόμος που σκόρπισε στους πληθυσμούς της Μεσογείου ο Μπαρμπαρόσα ήταν άνευ προηγουμένου. Ακόμη και σήμερα, ο ανελέητος Οθωμανός αρχιναύαρχος μνημονεύεται από τους κατοίκους των παράκτιων περιοχών ως «η μαύρη φοβέρα»!

Σπαράγματα της ιστορίας

Σήμερα, σε όλο τον ελλαδικό χώρο υπάρχουν αρκετά χωριά που είτε ρημάχτηκαν από κουρσάρικες επιδρομές είτε εγκαταλείφθηκαν σταδιακά μετά την εξάλειψη του κινδύνου της πειρατείας. Χτισμένες σε απόμερα και άγρια μέρη, οι οχυρωμένες αυτές μικρές πολιτείες αφέθηκαν να ρημάζουν, παραδομένες κυριολεκτικά στη φθορά του χρόνου. Με το πέρασμα των αιώνων ήταν λες και τις ξέχασε η ίδια η ιστορία!

Αργότερα, η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως αρκετούς από αυτούς τους πάλαι ποτέ κραταιούς οικισμούς – με πρώτο και γνωστότερο, φυσικά, τον Μιστρά.

Ετσι, ο επισκέπτης του 21ου αιώνα έχει τη δυνατότητα να δει πώς ήταν διαμορφωμένα αυτά τα πάλαι ποτέ ακμάζοντα χωριά, εκείνα το σκοτεινά χρόνια, όπου Λατίνοι και πειρατές είχαν το πάνω χέρι στα ιστορικά δρόμενα και καθόριζαν τις τύχες των λαών.

Του Μυζηθρά το κάστρο

Στα ριζά του Ταΰγετου, 5 χιλιόμετρα δυτικά της Σπάρτης, ξεδιπλώνει τις επάλξεις της η θρυλική καστροπολιτεία του Μιστρά ή Μυζηθρά. Οι περιπέτειες του απόκρημνου λόφου αρχίζουν το 1249, όταν ο Γουλιέλμος Β΄ Βιλεαρδουίνος αναγνωρίζει την άριστη φυσική οχύρωση της περιοχής και χτίζει το κάστρο του.

Ομως, δέκα χρόνια αργότερα, στην Πελαγονία, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Μιχαήλ Παλαιολόγος νικά τους Φράγκους και αιχμαλωτίζει τον ίδιο τον Βιλεαρδουίνο. Σε αντάλλαγμα της ελευθερίας του, ο ηττημένος ηγεμόνας παραδίδει το άπαρτο κάστρο στους Βυζαντινούς.

Με αυτόν το περιπετειώδη τρόπο αρχίζει η κυριαρχία των Παλαιολόγων στον Μιστρά που συνεχίζεται μέχρι το 1460. Μετά την Αλωση της Κωνσταντινούπολης, οι Τούρκοι εισβάλλουν με τον στρατηλάτη τους Μωάμεθ Β΄ στην Πελοπόννησο και καταλύουν τα οχυρά της.

Περιδιαβαίνοντας τις ανηφοριές του σημερινού αρχαιολογικού χώρου εκτός από τα σπουδαία ερειπωμένα αρχοντικά και τις εκκλησίες θα σας γοητεύσει –ιδίως από το ψηλότερο σημείο του οχυρωμένου λόφου– η μοναδική θέα προς τις ορεινές επάλξεις του Ταΰγετου, αλλά και προς την πεδιάδα του Ευρώτα που ξανοίγεται διάπλατη στα ανατολικά.

Για να περιπλανηθείτε στον λόφο του Μιστρά, πρέπει να πληρώσετε εισιτήριο που ανέρχεται στα 12 ευρώ. Για φοιτητές, σπουδαστές και ανέργους η είσοδος είναι ελεύθερη, ενώ για ανήλικους και άνω των 65 ετών το εισιτήριο είναι 6 ευρώ.

Οι ώρες λειτουργίας για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου είναι καθημερινά 08.00-18.30. Τηλέφωνο επικοινωνίας: 27310-83377.

Η Παλαιόχωρα της Αίγινας

Τον Μεσαίωνα οι Αιγινήτες εγκατέλειψαν τα παράλια και από τον φόβο της πειρατείας πήραν τα βουνά και κλείστηκαν μέσα σε κάστρα! Ομως ούτε τα τείχη ούτε το απόκρημνο του εδάφους εμπόδισε τον Μπαρµπαρόσα να καταλάβει, το 1537, την οχυρωμένη πόλη και πρωτεύουσα του νησιού. Αργότερα, το 1654, την εκπορθούν οι Βενετσιάνοι, µε αποτέλεσμα ο πληθυσμός της να μειωθεί σημαντικά.

Τον 18ο αιώνα, στον ερειπωμένο πλέον οικισμό είχαν διασωθεί όρθια µόνο 300-400 σπίτια, όπως κατέγραψαν Ευρωπαίοι περιηγητές, ενώ στις αρχές του 19ου αιώνα είχε εγκαταλειφθεί πλήρως από όλους τους κατοίκους, οι οποίοι άρχισαν ξανά, έπειτα από αιώνες, να επιστρέφουν στα παράκτια σημεία του νησιού.

Κοντά στον σύγχρονο δρόμο που συνδέει το λιμάνι της Αίγινας µε την Αγία Μαρίνα, θα διακρίνετε σκαρφαλωμένη στον λόφο την εγκαταλελειμμένη μεσαιωνική πολιτεία. Ο χώρος όπου αναπτύσσονται τα χαλάσματα της Παλαιόχωρας είναι ελεύθερος στο κοινό.

Ανεβαίνοντας το κεντρικό μονοπάτι που ξεκινά από τον δρόμο μέχρι τα ψηλότερα σημεία του οχυρωμένου λόφου, θα συναντήσετε τους κυριότερους ναούς, οι οποίοι στο εσωτερικό τους κοσμούνται µε αξιόλογες τοιχογραφίες που χρονολογούνται από τον 13ο έως τον 18ο αιώνα.

Στο ψηλότερο σημείο του λόφου, πέρα από το αρχιτεκτονικό και ιστορικό ενδιαφέρον, την προσοχή σας θα τραβήξει η πανοραμική θέα προς τον Σαρωνικό, τον Πειραιά και τις ακτές της Σουβάλας που είναι πέραν κάθε περιγραφής.

Ανάβατος, το φάντασμα του Αιγαίου

Εδώ, στο ανατολικότερο άκρο του πελάγους, στο νησί της μαστίχας, συναντάμε μια από τις πλέον εντυπωσιακές καστροπολιτείες του Αιγαίου, τον Ανάβατο. Η χρονολογία ανέγερσής του προσδιορίζεται στα όψιμα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Η επιλογή τής φυσικά οχυρωμένης θέσης και η πολεοδομική του ανάπτυξη πραγματοποιήθηκαν με κύριο μέλημα την ασφάλεια των κατοίκων από τις συνεχείς πειρατικές επιδρομές. Σήμερα ο Ανάβατος μοιάζει με μια πολιτεία που «κοιμάται» τον ύπνο της Ιστορίας!

Στα ρημαγμένα καλντερίμια της που ακροβατούν στην κόψη του βράχου, θαρρείς και έχουν στοιχειώσει από τις μνήμες της τούρκικης καταστροφής του 1822, αλλά και λίγο αργότερα, του μεγάλου σεισμού του 1881.

«Ο Μιστράς του Αιγαίου», όπως τον ονομάζουν πολλοί, θέλει περπάτημα από άκρη σε άκρη. Εκεί όπου θα αφήσετε το όχημά σας βρίσκεται ένας μικρός καφενές. Πάρτε μια βαθιά ανάσα και αρχίστε την ανηφορική πορεία.

Οσοι έχετε αντοχές αξίζει να φτάσετε μέχρι το χείλος του γκρεμού και να θαυμάσετε την ανυπέρβλητη θέα. Εδώ στην άκρη της «αβύσσου» θα αφεθείτε στο μεγαλείο του χιώτικου τοπίου, που δυστυχώς τα τελευταία χρόνια ταλαιπωρείται από τις πυρκαγιές.

Τα στοιχειωμένα χαλάσματα του Τσιρίγου

Κρυμμένη πίσω από τα βράχια του φαραγγιού της Κακιάς Λαγκάδας, βρίσκεται η παλιά πρωτεύουσα των Κυθήρων, το χωριό του Αγίου Δημητρίου. Ο πρώτος οικισμός αναπτύχθηκε εδώ σε αυτόν τον απροσπέλαστο τόπο τον 12ο αι. από Μονεμβασιώτες.

Σιγά σιγά με αδιαφιλονίκητο φυσικό προσόν την οχυρή θέση του, το άφθονο πηγαίο νερό αλλά και το ότι ήταν αθέατο από τη θάλασσα, το χωριό μεγάλωσε κι έγινε πολιτεία. Ωσπου ένα πρωινό του 1537 φάνηκαν στον ορίζοντα τα πλοία του Μπαρμπαρόσα. Ο θρύλος λέει ότι οι πειρατές είδαν τον καπνό από τις καμινάδες του να σηκώνεται στον αέρα μέσα από τα βουνά και έτσι το εντόπισαν.

Το κάστρο δεν μπορούσε να παρθεί με μία κατά μέτωπο σύγκρουση, καθώς ο Μπαρμπαρόσα θα έχανε πολλούς άνδρες και η πολιορκία θα του έτρωγε πολύτιμο χρόνο. Ο δαιμόνιος, με καταγωγή από τη Λέσβο, πειρατής αφού διάλεξε τους πιο τολμηρούς άνδρες του, επιχείρησε με ελεύθερη αναρρίχηση να περάσει το θεωρούμενο αδιάβατο, γι’ αυτό και αφύλαχτο φαράγγι της Κακιάς Λαγκάδας. Και τα κατάφερε! Ξαφνικά, έντρομοι οι κάτοικοι είδαν τους πάνοπλους πειρατές μέσα στα σπίτια τους!

Το τι ακολούθησε δυσκολεύονται ακόμη και οι ιστορικοί να περιγράψουν. Οι αφηνιασμένοι άνδρες του Κοκκινογένη κατέστρεφαν σπίτια, έκαιγαν εκκλησίες, έσφαζαν όλους τους ανήμπορους κάτοικους (οι αναφορές μιλούν για 7.000 ανθρώπους) και πούλησαν τους υπόλοιπους στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής.

Ο Αγιος Δημήτριος, η τρανή πολιτεία του Τσιρίγου, απλά διαγράφτηκε από τον χάρτη. Σήμερα τα χαλάσματα της Παληόχωρας αποτελούν πρόκληση για περπάτημα και εξερεύνηση.

Ο αρχαιολογικός χώρος είναι ανοιχτός και προσεγγίζεται με βατό δρόμο. Στη συνέχεια επιβάλλεται μια επίσκεψη στον ναό της Αγίας Βαρβάρας και περιήγηση στα σκελεθρωμένα κτίρια που απέμειναν να κρέμονται πάνω από τους άγριους γκρεμούς της Κακιάς Λαγκάδας.

📍 Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Αιγαίο και Ιόνιο μαζί!
Ρίχνουμε την αυλαία των καλοκαιρινών θαλασσινών αποδράσεων κι εκεί που συναντιούνται δύο πελάγη, Αιγαίο και Ιόνιο, αράζουμε σ' ένα ξεχωριστό νησί που πλέει ανάμεσά τους. Το καλωσόρισμα των ταξιδιωτών γίνεται...
Αιγαίο και Ιόνιο μαζί!
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Μια αγκαλιά θάλασσα στον Λακωνικό κόλπο
Το ανατολικότερο πόδι του Μοριά, αυτό που καταλήγει στο φοβερό ακρωτήρι του Κάβο Μαλιά, κρύβει στον κόρφο του άφθονες άγνωστες γωνιές τόσο στα παράλια όσο και στα μεσόγεια σημεία του. Η φύση έχει απλόχερα...
Μια αγκαλιά θάλασσα στον Λακωνικό κόλπο
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Το τροπικό πρόσωπο της Λακωνίας
Πριν από καμιά 25αριά χρόνια ήταν ο απόλυτος προορισμός με δύο από τις καλύτερες παραλίες της Μεσογείου. Με την πάροδο του χρόνου ο τουριστικός πολιτισμός άλωσε το παρθένο Ελαφονήσι. Ομως, ποιος μπορεί, ακόμη...
Το τροπικό πρόσωπο της Λακωνίας
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Σαν ανοιξιάτικο καράβι
Στους μεγαλύτερους ξυπνά γλυκές αναμνήσεις από οικογενειακές εκδρομές. Για πολλούς από τους νεότερους, εδώ οργανώθηκε η πρώτη διήμερη απόδραση μετά τις εξετάσεις του Λυκείου. Η Αίγινα είναι εδώ και πολλά...
Σαν ανοιξιάτικο καράβι
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Γη, πέτρα και ψυχή
Μαυριδερά βράχια και γκρεμοί, πυργόσπιτα που μοιάζει να τα έχει στοιχειώσει ο χρόνος, χαμογελαστές παραλίες και πολύχρωμα ψαροχώρια, όλα συνοδοιπόροι σ' ένα ταξίδι μοναδικό που καθηλώνει και τον πιο απαιτητικό...
Γη, πέτρα και ψυχή
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Φθινοπωρινή, άγρια ομορφιά
Ενα φιλικό βουνό με εντυπωσιακά πλούσια άγρια φύση, άφθονα μονοπάτια που διατρέχουν σκιερά δάση και χωριά που ακόμη αγνοούν τι θα πει μαζικός τουρισμός… Δεν νομίζω ότι χρειάζεται τίποτα περισσότερο για να...
Φθινοπωρινή, άγρια ομορφιά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας