Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Περιπλανήσεις στον άγνωστο Κάτω Ολυμπο

Ο Παλαιός Παντελεήμονας και στο βάθος το γαλάζιο του Αιγαίου

Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Περιπλανήσεις στον άγνωστο Κάτω Ολυμπο

  • A-
  • A+

Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / www.viewsofgreece.com

Περπατούσαμε για ώρα κάτω από ευθυτενή μαυρόπευκα σε έναν τόπο ήπιο και βατό που δεν ξαφνιάζει με τις εξάρσεις του αλλά με την απερίγραπτη ομορφιά της φύσης του. Ξαποστάσαμε για λίγο σε μια πηγή και ρουφήξαμε το κρυστάλλινο νερό. Ηταν σαν να παίρναμε μέσα μας λίγη από την ενέργεια ενός μυστικού ιερού τόπου, που εδώ, σε αυτή την άγνωστη γωνιά της Β. Ελλάδας, νιώθεις να μην εξαντλείται ποτέ… Κάθε μέρα της παραμονής μας εδώ στα δάση και τα προβούνια του Κάτω Ολύμπου μάς περίμενε και μια έκπληξη!

Οι περισσότεροι συνήθως ταυτίζουμε την άγρια φύση του Ολύμπου με μια ανάβαση στις θεοκατοίκητες ακρώρειες και τα ανεμοδαρμένα υψόμετρα και τις κορφές που αγγίζουν τα 3.000 μέτρα. Είναι φυσικό λοιπόν το Λιτόχωρο, η γνωστή πολίχνη που ακουμπά στις παρυφές του ορεινού όγκου, να χρησιμοποιείται ως κύρια αφετηρία από πεζοπόρους, εκδρομείς και ορειβάτες που θέλουν να εκδράμουν προς τα ορειβατικά καταφύγια και να «κατακτήσουν τον «Θρόνο του Δία».

Ωστόσο ο Ολυμπος, απλώνοντας τη θεόρατη κορμοστασιά του ανάμεσα στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, διαμορφώνει καταλυτικά την τοπιογραφία της περιοχής, αποκαλύπτοντας τα πολλά και διαφορετικά πρόσωπα που αξίζει να αναζητήσουμε. Οι νοτιοανατολικές πλαγιές του βουνού, καθώς σβήνουν σκαλοπάτι σκαλοπάτι προς τη θάλασσα του Αιγαίου και τη θεσσαλική πεδιάδα, εντυπωσιάζουν με τη συνεχή εναλλαγή του τοπίου και την αξιοζήλευτη ποικιλομορφία της χλωρίδας.

Εδώ, στις αλλεπάλληλες πτυχώσεις του Κάτω Ολύμπου, δρόμοι και μονοπάτια που χάνονται στα πευκόφυτα δάση αποκαλύπτουν μοναδικά φυσικά τοπία, αλλά και ένα πλήθος ιστορικών ορεινών χωριών που απολαμβάνουν την ευλογία τούτης της πανέμορφης φύσης και τα οποία αγνοούν οι περισσότεροι τουριστικοί οδηγοί.

Κρανιά, ρυτιδιασμένη αρχοντιά

Με εύκολη πρόσβαση από τον εθνικό δρόμο Αθηνών – Θεσσαλονίκης μπορούμε να επισκεφτούμε την Κρανιά που απλώνει τα καλοβαλμένα σπίτια της σε ύψος 650 μέτρων. Αν και πλέον τον χειμώνα μένουν μετά βίας 40 - 50 κάτοικοι, είναι ένα από τα πιο μεγάλα, παλιά και ιστορικά χωριά του Κάτω Ολύμπου, χαρακτηρισμένο παραδοσιακός οικισμός. Ωστόσο μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, η Κρανιά ήταν ένα πολυάνθρωπο κεφαλοχώρι όπου ζούσαν περίπου 2.500 κάτοικοι που ασχολούνταν κυρίως με γεωργοκτηνοτροφικές εργασίες, παρήγαν εξαιρετικής ποιότητας κρασί, ενώ παράλληλα λειτουργούσαν αρκετές οικοτεχνίες βαφής και επεξεργασίας μάλλινων και μεταξωτών υφασμάτων (αλατζάδων). Για τους λόγους αυτούς η Κρανιά, όπως και πολλά ακόμη χωριά της Ελλάδας, είχε τεθεί υπό την προστασία της Βαλιδέ σουλτάνας (βασιλομήτορος), είχε χαρακτηριστεί «βακούφιον» (vakfiye) και απολάμβανε τα ιδιαίτερα προνόμια του Μουσουλμανικού Δικαίου.

Το 1822, μετά την αποτυχημένη εξέγερση των χωριών του Ολύμπου, οι Τούρκοι κατέστρεψαν την Κρανιά και εξανάγκασαν τους κατοίκους να μετοικήσουν. Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο νέες συμφορές περίμεναν τους δύσμοιρους Κρανιώτες, καθώς οι Γερμανοί το 1943 έκαψαν πολλά σπίτια προσδοκώντας να καταστείλουν τις πολυάριθμες ανταρτικές ομάδες που δρούσαν στον Ολυμπο, ενώ ο μετέπειτα Εμφύλιος έδωσε το τελειωτικό χτύπημα. Τα τελευταία χρόνια γίνεται σοβαρή προσπάθεια να αναζωογονηθούν οι παλαιοί αμπελώνες με σκοπό η Κρανιά να αποκτήσει τη θέση που της αξίζει στον οινολογικό χάρτη της χώρας, αλλά και της Ευρώπης. Οι εγκαταστάσεις του σύγχρονου τοπικού οινοποιείου της οικογένειας Κατσαρού είναι επισκέψιμες κατόπιν επικοινωνίας (www.ktimakatsarou.gr).

Η Ραψάνη όπως την είδαμε ένα χειμωνιάτικο πρωινό. Στο βάθος ξεχωρίζει ο Κίσσαβος

Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Ραψάνη, περασμένα μεγαλεία

Η Ραψάνη δεν συγκαταλέγεται ανάμεσα στους γνωστούς τουριστικούς προορισμούς, αν και στο παρελθόν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής τόπος παραθερισμού τους καλοκαιρινούς μήνες -λόγω του εξαιρετικού της κλίματος. Το χωριό βρίσκεται χτισμένο σε βραχώδες αντέρεισμα του βουνού σε υψόμετρο 550, απέχει μόλις 9 χιλιόμετρα από την Κρανιά, 45 από τη Λάρισα και 125 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.

Τη φήμη της η Ραψάνη την οφείλει στο εξαιρετικής ποιότητας κρασί της. Σύμφωνα με τον μύθο, ο θεός Διόνυσος, ενθουσιασμένος από τους τέσσερις γιους που του χάρισε η Αριάδνη, μάζεψε τα σταφύλια από τους αμπελώνες της περιοχής και έφτιαξε εκλεκτό κρασί που το πρόσφερε στους θεούς του Ολύμπου, ίσως έτσι να γεννήθηκε ο μύθος για το νέκταρ των θεών! Σήμερα η Ραψάνη εξακολουθεί να παράγει εξαιρετικής ποιότητας κρασί με Ονομασία Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητος και εκλεκτό τσίπουρο που θα έχετε την ευκαιρία να δοκιμάσετε στις ταβέρνες του χωριού.

Το κεφαλοχώρι εντυπωσιάζει με τα καλοβαλμένα μακεδονίτικα αρχοντικά του που ξεχωρίζουν ανάμεσα στις σύγχρονες κατασκευές και δικαιολογεί την εντύπωση που είχε προκαλέσει στους ξένους περιηγητές του 18ου και 19ου αιώνα. Τώρα πια, αρχές του 21ου αιώνα, αν και είναι ορατά τα σημάδια της παρακμής, χαίρεσαι να περιδιαβαίνεις τις όμορφες γειτονιές, να καλημερίζεις τους ντόπιους, να ξεδιψάς με το γάργαρο νερό που τρέχει από τις κρήνες, να απολαμβάνεις τον καφέ σου στους καφενέδες της πλατείας. Αξιόλογο είναι το Μουσείο Οίνου και Αμπέλου Ραψάνης που βρίσκεται λίγο πιο πάνω από την κεντρική πλατεία του Ρολογιού. Μην παραλείψετε να ζητήσετε να σας ανοίξουν τη Δημοτική Βιβλιοθήκη με τα πολύτιμα χειρόγραφα και τις σπάνιες εκδόσεις.

Το οροπέδιο του Νεζερού

Από το χωριό Γόννοι Λάρισας, που βρίσκεται πλάι στην κοιλάδα των Τεμπών και πολύ κοντά στις όχθες του Πηνειού, ένας επαρχιακός ασφάλτινος δρόμος σκαρφαλώνει για 23 χιλιόμετρα στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου και καταλήγει στο πάλαι ποτέ ακμάζον ορεινό κεφαλοχώρι της Καλλιπεύκης. Εδώ σε ύψος 1.100 μέτρων, στη ράχη του Κάτω Ολύμπου με έκπληξη θα αντικρίσετε μια εκτεταμένη πεδινή έκταση που δεν είναι άλλη από το οροπέδιο του Νεζερού.

Στη θέση του οροπεδίου υπήρχε η γνωστή και κατά την αρχαιότητα λίμνη της Ασκυρίδoς που αποξηράνθηκε πριν από περίπου 100 χρόνια, με σκοπό να απελευθερωθούν καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Η Καλλιπεύκη βρίσκεται κοντά σε θαυμάσιες δασικές τοποθεσίες που αξίζει να αναζητήσετε, είτε ακολουθώντας σημαδεμένα μονοπάτια, είτε με το αυτοκίνητο, αν βέβαια οι καιρικές συνθήκες επιτρέπουν τις μετακινήσεις.

Πεζοπορικό μονοπάτι, αλλά και κακός χωμάτινος δρόμος που διασχίζει ένα υπέροχο σύμμικτο δάσος κωνοφόρων (έλατα – πεύκα) και φυλλοβόλων (οξιές – βελανιδιές) οδηγούν στην υπέροχη δασική τοποθεσία Βρύση Κατή, όπου σε υψόμετρο 1.480 μια μικρή λίμνη στολίζει την τοπιογραφία.

Παντελεήμονας, Σκοτίνα, με το βλέμμα στο Αιγαίο

Φυσικά από το υψίπεδο του Νεζερού μπορεί εύκολα ο ταξιδιώτης να κατηφορίσει προς τα παράλια των ακτών της Πιερίας ακολουθώντας τον ασφάλτινο δρόμο που οδηγεί στην Ανω Σκοτίνα και τον Παλαιό Παντελεήμονα. Επόμενη στάση λοιπόν ο παραδοσιακός οικισμός της Ανω Σκοτίνας που δεσπόζει σε δασωμένη πλαγιά του βουνού σε ύψος 650 μέτρων. Εδώ αξίζει να σταθείτε λίγο στο προαύλιο του ιστορικού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1862) και να απολαύσετε το υπέροχο ορεινό τοπίο, αλλά και την πανώρια θέα προς το Αιγαίο!

Από την Ανω Σκοτίνα θα συνεχίσετε προς τον πασίγνωστο πια παραδοσιακό οικισμό του Παλαιού Παντελεήμονα (11 χλμ.) που βρίσκεται σκαρφαλωμένος σε κατάφυτη από καστανιές και δρυς πλαγιά του βουνού, σε σημείο που εποπτεύει όλη την ανατολική ακτή της Πιερίας. Ακολουθώντας τον κεντρικό λιθόστρωτο δρομάκο που περιδιαβαίνει τις γειτονιές, θα καταλήξετε μετά από 5 λεπτά στη χαριτωμένη πλατεία όπου δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα.

Μόλις 6 χιλιόμετρα νότια από τον Παλαιό Παντελεήμονα, σε ύψος 600 μέτρων συναντάμε το χωριό Παλαιοί Πόροι με τα όμορφα λιθόκτιστα σπίτια του και την παραδοσιακή πλατεία όπου δεσπόζει ο Ναός του Αγίου Γεωργίου. Ολόγυρα αναπτύσσεται ένα υπέροχο μικτό δάσος οξιάς και δρυός που όταν ο καιρός το επιτρέπει, χαίρεσαι να περπατάς στα διαμορφωμένα μονοπάτια του. Από τους Παλαιούς Πόρους εύκολα θα κατηφορίσετε προς τον Πλαταμώνα (8 χλμ.).

Βρύση Κατή, η ονειρεμένη ορεινή λιμνούλα προσεγγίζεται από την Καλλιπεύκη

Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Θαυμαστό οικοσύστημα

Παρ' όλο που η ψηλότερη κορφή του Κάτω Ολύμπου μόλις που αγγίζει τα 1.587 μέτρα και συνεπώς δεν προκαλεί το δέος και τον θαυμασμό που προκαλούν οι θεϊκές ακρώρειες του Κεντρικού Ολύμπου, το βουνό συναρπάζει μόνο με την υπέροχη φύση του. Στα μεγαλύτερα υψόμετρα κυρίαρχα δασικά είδη είναι τα έλατα, οι οξιές και τα μαυρόπευκα.

Στα χαμηλότερα κυριαρχούν δάση πλατύφυλλης δρυός, ενώ υπάρχουν άφθονες συστάδες με γαύρους και φράξους. Η ευρύτερη περιοχή Ολύμπου - Κάτω Ολύμπου - Στενά Τεμπών υπάγεται στις 113 «Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας».

Στην ενδιαφέρουσα πανίδα, εκτός από σχεδόν όλα τα μικρά θηλαστικά που συναντάμε στα βουνά της ορεινής Βόρειας Ελλάδας (νυφίτσα, λαγός, αλεπού, ασβός, σκίουρος, βίδρα, πετροκούναβο, αρκετά είδη μυωξών κ.ά.) συγκαταλέγονται ένας σημαντικός πληθυσμός αγριογούρουνων, αρκετά ζαρκάδια -τα οποία δυστυχώς συνεχίζουν να τα αποδεκατίζουν παράνομα κυνηγοί- και λύκοι.

Επίσης τα τελευταία χρόνια έχει πολλαπλώς αναφερθεί η παρουσία της καφετιάς αρκούδας που φαίνεται να διεκδικεί πάλι με επιτυχία τους παλιούς της βιότοπους.

Διαμονή

Παλιός Παντελεήμονας

«Πλειάδες», τηλ. 23520-22661 

«Πάνθεον», τηλ. 23520-22444

«Καστάνια γη», τηλ. 23520-22332

«Νεφέλη», τηλ. 23520-41228

«Κυράνη», τηλ. 6973846698

«Το Χάνι», τηλ. 23520 22367

Ανω Σκοτίνα

«Σιντριβάνης», τηλ. 23520-91444 & 91271

«Απαλνή», τηλ. 6978746004 www.apalni.com

«Πάνθεον», τηλ. 6973220888 κ. Νίκος Καραγιαννίδης

Ραψάνη

Ενοικιαζόμενα δωμάτια «Βασίλης», τηλ. 24950-61002

Παλαιοί Πόροι

«Κυβέλη Resort», τηλ. 23520-42141

«Ξενώνας Ιππολύτη», τηλ. 23520-41790, & 6932450366

«Ξενώνας Δρυάδες», τηλ. 23520-21807

Σημείωση: Η περιοχή που παρουσιάζουμε είναι ιδανική επιλογή για τις διακοπές των Χριστουγέννων, ωστόσο θα πρέπει να έχετε εκ των προτέρων εξασφαλίσει κατάλυμα καθώς την ημέρα που γραφόταν το άρθρο υπήρχε ήδη έντονη ζήτηση.

ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Σκαμνέλι, χιονισμένη αρχοντιά
Ο φετινός χειμώνας δεν είναι ο συνηθισμένος, ακόμη και για τα μαθημένα στο χιόνι και στις χαμηλές θερμοκρασίες ηπειρώτικα βουνά. Τον Ιανουάριο που πέρασε, ο λευκός επισκέπτης εγκαταστάθηκε επανειλημμένως στα...
Σκαμνέλι, χιονισμένη αρχοντιά
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Από τα έγκατα της Γης στα έλατα της Βάργιανης
Ακολουθώντας τα χνάρια του δρόμου Ε27 που συνδέει τη Λαμία με την Αμφισσα, έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε μερικά από τα πιο εντυπωσιακά βουνίσια τοπία της Ρούμελης, ανακαλύπτουμε τόπους και χωριά που δεν...
Από τα έγκατα της Γης στα έλατα της Βάργιανης
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Η χιονοφωλιά της Δίρφυος μας μαγεύει
Αν δεν χορτάσατε ακόμα χιονισμένα τοπία και έχετε διάθεση για μια ευχάριστη, αλλά και ξεκούραστη απόδραση σε πυκνόφυτα ελατοδάση κατάφορτα από το χιόνι, τότε μια εκδρομή -ακόμη και μονοήμερη για όσους μένουν...
Η χιονοφωλιά της Δίρφυος μας μαγεύει
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Ορεινό μεγαλείο
Με το ιδιαίτερο, τραχύ γεωμορφολογικό τους παρουσιαστικό, τις απειράριθμες φυσικές ομορφιές και τη βαριά κληρονομιά που άφησε πίσω του ο ορεινός πολιτισμός, τα Τζουμέρκα θα σε γοητεύσουν. Ανοίγεις το παράθυρο...
Ορεινό μεγαλείο
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Από τη Νάουσα στο Καϊμακτσαλάν
Χανόμαστε σε βουνά και λαγκάδια, χαλαρώνουμε σε θερμά λουτρά, συμμετέχουμε σε διονυσιακά αποκριάτικα έθιμα, απολαμβάνουμε τη μοναδική φύση και την απαράμιλλη φιλοξενία της περιοχής. Στη Νάουσα ​ο ιδιαίτερος...
Από τη Νάουσα στο Καϊμακτσαλάν
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Μαγευτικό Φαλακρό βουνό
Μπορεί ο κορυφαίος Ρώσος μουσικοσυνθέτης Μοντέστ Μουσόργκσκι να εμπνεύστηκε το υπέροχο συμφωνικό του έργο «Νύχτα στο Φαλακρό βουνό» από λαϊκούς μύθους του μακρινού Βορρά, όμως εμείς εδώ στη μεσογειακή Ελλάδα...
Μαγευτικό Φαλακρό βουνό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας