Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δρασκελίζουμε τα βουνά

Ο Αγιος Νικόλαος στ' Αρματα με φόντο τη χιονισμένη πλαγιά του Σμόλικα.

Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

Δρασκελίζουμε τα βουνά

  • A-
  • A+

Στα γεωγραφικά όρια της Ηπείρου με τη Μακεδονία, οι βουνοκορφές της Τύμφης, του Σμόλικα και της Βασιλίτσας ορθώνονται σαν βράχινοι θεόρατοι πύργοι στον ορίζοντα και διαμορφώνουν με το αλπικό παρουσιαστικό τους μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες ορεινές τοπιογραφίες της Ελλάδας.

Ανάμεσα στους επιβλητικούς αυτούς ορεινούς όγκους, στον βυθό μιας βαθιάς, αρχέγονης χαράδρας, κυλά με βοή και ορμή τα νερά του ο ποταμός Αώος (ο ποταμός Βοϊούσα των αρχαίων Ελλήνων).

Εδώ στα νοτιοδυτικά πρανή του Σμόλικα, γαντζωμένα πάνω σε βράχια, κρυμμένα πίσω από κεραυνοβολημένα ελάτια, κυριολεκτικά στο χείλος του γκρεμού, απλώνεται μια συστάδα από απομονωμένες ορεινές κοινότητες, γνωστές με τη γενική ονομασία «τα χωριά της Λάκκας Αώου».

Σημείο εκκίνησης για την οδική πρόσβαση στην περιοχή είναι η κωμόπολη της Κόνιτσας και τερματισμός μετά από 65 χιλιόμετρα, το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας, στον νομό Γρεβενών.

Αυτή η εποχή θα μας αποκαλύψει όλο το άγριο μεγαλείο της ηπειρώτικης ορεινής φύσης, με χιονισμένα τοπία, ανταριασμένες κορφές, ομίχλες και βιαστικά σύννεφα που γλιστρούν ανάμεσα σε γκρεμούς και δάση.

Βέβαια εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς «το αυτοκίνητό μου δεν έχει δυνατότητα για κίνηση εκτός δρόμου; Μπορώ να επισκεφθώ την περιοχή ή θα μπλέξω χειμωνιάτικα σε περιπέτειες;».

Η απάντηση είναι σαφώς καταφατική, καθώς πλέον ο κεντρικός άξονας που συνδέει την Κόνιτσα με το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας είναι στο σύνολό του ασφάλτινος και μάλιστα εκχιονίζεται συχνά.

Σε κάθε περίπτωση πάντως, θα πρέπει να έχετε ενημερωθεί από το αστυνομικό τμήμα της Κόνιτσας για την κατάσταση του δρόμου και σαφώς δεν θα πρέπει να ξεκινήσετε όταν είναι σε εξέλιξη κακοκαιρία.

Η σύνεση στο τιμόνι και οι αλυσίδες στο πορτ-μπαγκάζ είναι πάντα απαραίτητα εφόδια για κάθε εκδρομή στον ορεινό όγκο.

Επίσης θα πρέπει να φουλάρετε το ρεζερβουάρ σας με καύσιμα, καθώς επόμενο πρατήριο βενζίνης θα βρείτε στα Γρεβενά, δηλαδή μετά από 110 χιλιόμετρα.

Από το κέντρο της ηπειρώτικης πολίχνης της Κόνιτσας, ακολουθούμε τον ασφάλτινο δρόμο που με δυο-τρεις γρήγορες στροφές σκαρφαλώνει τις κατάφυτες πλαγιές της Τραπεζίτσας (παρακλάδι του Σμόλικα, με ψηλότερη κορυφή τα 2.024 μέτρα), η οποία κρέμεται πάνω από την πεδιάδα του Αώου.

Οσο το υψόμετρο μεγαλώνει, νιώθουμε να στροβιλιζόμαστε ανάμεσα σε βράχια, έλατα και θεόρατα μαύρα πεύκα.

Στο οπτικό μας πεδίο εναλλάσσονται με ταχύτητα που καθηλώνει σκιερά δάση, οι αλπικές ακρώρειες της Τύμφης και τα επιβλητικά τοπία της χαράδρας του Αώου.

Από την Κόνιτσα ώς το Ελεύθερο (Γκρίσμανι), το πρώτο από τα χωριά της Λάκκας Αώου, καλύπτουμε 12 χιλιόμετρα εξαιρετικά ενδιαφέρουσας, χωρίς προβλήματα διαδρομής, εξαιρουμένων βέβαια των στροφών.

Καταρράκτης στη ράχη του Σμόλικα κοντά στο χωριό Ελεύθερο (φωτ. δεξιά)

Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

Επόμενο χωριό το Παλαιοσέλι, που είναι το πρώτο από τα βλαχοχώρια της περιοχής. Το όνομά του προέρχεται πιθανόν από το αρχαίο φύλο των Σελλών, μάλιστα παλιότερα έγραφα ότι το χωριό γραφόταν «Παλαιοσέλλι».

Εδώ αξίζει να επισκεφθείτε τον ναό της Αγ. Παρασκευής για να θαυμάσετε τις νωπογραφίες των περίφημων Χιονιαδιτών αγιογράφων και το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Αμέσως μετά το Παλαιοσέλι φτάνουμε στις Πάδες, ένα όμορφο –λόγω θέσης– χωριό που βρίσκεται σε ύψος 1.100 μέτρων.

Επιβλητικός λόγω μεγέθους είναι ο αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου ναός που, σύμφωνα με υπέρθυρη επιγραφή, χτίστηκε το 1784.

Το χωριό, τα τελευταία χρόνια, μετά τη λειτουργία του πολύ καλού ξενώνα που παραμένει ανοικτός όλο τον χρόνο, τείνει να εξελιχθεί σε κέντρο ορειβατών και φυσιολατρών, καθώς προσφέρει πρόσβαση στα μονοπάτια του Σμόλικα και στη Δρακόλιμνη.

Εννέα χιλιόμετρα μετά τις Πάδες συναντάμε το χωριό Αρματα ή Αρμάτοβο. Σύμφωνα με τους ντόπιους, η ονομασία προέρχεται από την εξειδίκευση που είχαν επί Τουρκοκρατίας οι τεχνίτες του χωριού να κατασκευάζουν άρματα (όπλα, σπαθιά, μαχαίρια).

Στην άκρη του χωριού, στον δρόμο προς Δίστρατο, υπάρχει παραδοσιακό νεροπρίονο όπου μπορεί ο επισκέπτης να ενημερωθεί για το πώς οι παλαιότεροι, εκμεταλλευόμενοι την ορμή του νερού, έκοβαν τα ξύλα.

Το τελευταίο χωριό της Λάκκας Αώου είναι το Δίστρατο (παλιότερα Μπριάζα) με τις τρεις γειτονιές του, που δικαιολογημένα θεωρείται το κεφαλοχώρι της περιοχής και το μοναδικό από τα χωριά της Λάκκας που παρουσιάζει κίνηση χειμώνα-καλοκαίρι.

Στο κέντρο του δεσπόζει η εκκλησία της Παναγίας, έργο Πυρσογιαννιτών χτιστάδων (1909), με την εντυπωσιακή εικόνα που παρουσιάζει με μοναδικό τρόπο την Παναγία να γνέθει!

Από εδώ το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας και ο νομός Γρεβενών απέχουν μόλις 12 χιλιόμετρα και ο δρόμος είναι ασφάλτινος.

Αώος, διαδρομή στην ιστορία

Ο ποταμός Αώος και το φαράγγι του στο ύψος της Κόνιτσας

Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

Κατά την αρχαιότητα, καθώς τα ορεινά περάσματα της Πίνδου ήταν εξαιρετικά δύσβατα, μέσα από την κοιλάδα του Αώου μεταφέρονταν άνθρωποι και προμήθειες.

Αργότερα οι Ρωμαίοι έχτισαν λιθόστρωτο δρόμο που ήταν παρακλάδι της Εγνατίας οδού και όρισαν φρουρά για τη φύλαξή του.

Στο Δίστρατο βρέθηκαν τάφοι πολεμιστών και υπολείμματα από όπλα, αγγεία και κτερίσματα.

Οι αρχαιολόγοι πιθανολογούν πως προέρχονται από τους Ρωμαίους στρατιώτες-φρουρούς που είχαν εγκατασταθεί εδώ.

Τα χωριά της Λάκκας Αώου, λόγω της γεωγραφικής τους απομόνωσης, ζούσαν μια σκληρή και απέριττη καθημερινότητα που σφυρηλάτησε τον αγέρωχο και ανυπότακτο χαρακτήρα των ανθρώπων.

Η πλειονότητα των κατοίκων είναι βλαχόφωνοι Ελληνες με ισχυρή συνείδηση της ταυτότητάς τους και βαθιά ριζωμένες παραδόσεις και έθιμα.

Κύρια ασχολία των ντόπιων ήταν η υλοτομία, η κτηνοτροφία, η συλλογή ρετσινιού (κατραμάδες), ενώ κάποιοι ήταν μουλαράδες (ημιονηγοί).

Τον Οκτώβριο του 1943 οι Γερμανοί πυρπόλησαν το σύνολο των χωριών της Λάκκας Αώου, αφήνοντας πίσω τους, λίγο πριν από τον επερχόμενο χειμώνα, στάχτες και αποκαΐδια.

Ακόμη και σήμερα, με τρόμο οι παλιότεροι μιλούν για εκείνη την ημέρα που είδαν το βιος τους και τις προμήθειες του χειμώνα να παραδίδονται στις φλόγες.

Δυστυχώς από αυτήν τη συμφορά, η ιδιαίτερη αυτή περιοχή της Ηπείρου δεν μπόρεσε ποτέ να ανακάμψει.

Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου

Το οδοιπορικό που προτείνουμε ξεδιπλώνεται στο σύνολό του μέσα στα όρια του Εθνικού Πάρκου Β. Πίνδου. Θεωρητικά πρόκειται για ένα από τα πιο προστατευμένα μέρη στον τόπο μας, όπου ισχύουν οι αυστηροί νομοί που διέπουν ανάλογα εθνικά πάρκα στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Βέβαια «εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε-γέλασε» και οι νόμοι εφαρμόζονται κατά το δοκούν ή στην καλύτερη περίπτωση μένουν κλειδαμπαρωμένοι στο συρτάρι του νομοθέτη, καθώς οι Φορείς Διαχείρισης υπολείπονται σε προσωπικό και δεν έχουν τα κατάλληλα εργαλεία ή τους οικονομικούς πόρους για να τους εφαρμόσουν. Ετσι λοιπόν η νεοελληνική πραγματικότητα είναι ζοφερή.

Μετά τη συνένωση των εθνικών Δρυμών Β. Πίνδου - Βάλια Κάλντα και Αώου-Βοϊδομάτη, που οδήγησε το 2005 στη δημιουργία του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, έχω επισκεφθεί την περιοχή πάνω από 20 φορές.

Στα φωτογραφικά οδοιπορικά μου έχω συναντήσει γιαγιούλες να μαζεύουν χόρτα και αγριολούλουδα σε χαρακτηρισμένες Περιοχές Προστασίας της Φύσης, νεαρούς να κατασκηνώνουν ακόμη και στην καρδιά της Βάλια Κάλντα, πλάι στο Αρκουδόρεμα (έναν από τους τρεις πυρήνες άμεσης προστασίας), πανίσχυρα τετρακίνητα οχήματα να οργώνουν με τα ελαστικά τους αλπικά λιβάδια, παρέες να στήνουν υπαίθριες ψησταριές κάτω από τα μαυρόπευκα του Σμόλικα, κυνηγούς με ακάλυπτα τα όπλα να στέκονται απτόητοι μπρος στα αγροτικά τους αυτοκίνητα, ακόμη και πλάι σε πινακίδες που αναγράφουν ρητά ότι απαγορεύεται το κυνήγι!

Δυστυχώς ποτέ μα ποτέ δεν είδα κάποιον υπεύθυνο να ελέγχει τις δραστηριότητες των επισκεπτών και όσους μπαίνουν και βγαίνουν ανεξέλεγκτα, ακόμη και μέσα στα όρια της Ζώνης Ι (αυστηρά προστατευόμενη περιοχή όπου υπάγονται οι τρεις πυρήνες του Εθνικού Πάρκου).

Πρόσφατα πέρασε και στα κεντρικά δελτία ειδήσεων η μαζική σφαγή των προστατευόμενων αγριόγιδων (είναι ζήτημα αν έχουν απομείνει 800 άτομα του είδους) που πραγματοποιήθηκε από γνωστούς-άγνωστους λαθροκυνηγούς στην περιοχή.

Σήμερα τα Εθνικά Πάρκα και οι προστατευόμενες περιοχές, μετά από διεκδικήσεις ετών, καλύπτουν μια αρκετά σημαντική έκταση της χώρας μας, που αγγίζει σε ποσοστό αυτήν άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Βέβαια, το πότε αυτή η «προστασία» θα γίνει και μέρος της καθημερινότητας είναι μια άλλη ιστορία.

Μέχρι τότε είναι βέβαιο πως θα συνεχίσουμε να διαβάζουμε στους τίτλους των ειδήσεων ανατριχιαστικές επικεφαλίδες όπως: «Αφανίζουν με Καλάσνικοφ τα αγριόγιδα της Πίνδου!», «Θύελλα αντιδράσεων για τους λαθροκυνηγούς που έσφαξαν κοπάδι με αγριόγιδα στο Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου...», «Λαθροθήρες αποδεκατίζουν τα σπάνια αγριόγιδα της Πίνδου» και θα κοιμόμαστε... ανήσυχοι!

Καλό και ιδιαίτερα επιμορφωτικό θα ήταν ο επισκέπτης, πριν ξεκινήσει τις περιηγήσεις του στο Εθνικό Πάρκο, να περάσει μια βόλτα από τα Κέντρα Πληροφόρησης, γιατί πάντα προστατεύουμε καλύτερα αυτό που γνωρίζουμε και αγαπάμε.

Κέντρα Πληροφόρησης υπάρχουν στο χωριό Ασπράγγελοι (Κεντρικό Ζαγόρι), τηλ. 26530 22241, στο Μέτσοβο, τηλ. 26560-42720, στους Μαυραναίους Γρεβενών, τηλ. 24620 87563, στη Βοβούσα, τηλ. 26560 22843 και στο Πάπιγκο, τηλ. 26530 25096.

 Διαμονή

● Πάδες

Ξενώνας «Munti Smolikas». Βρίσκεται σε υψόμετρο 1.140 και λειτουργεί στο αναπαλαιωμένο κτίριο του αρρεναγωγείου. Ο ξενώνας διαθέτει και πολύ καλό εστιατόριο. Εδώ οι ορειβάτες θα πάρουν πληροφορίες για πεζοπορικές διαδρομές στον Σμόλικα. Τηλ. 2655 100004 & 6936155773 (Δημήτρης), (το site είναι υπό κατασκευή).

● Δίστρατο

Συγκρότημα ενοικιαζόμενων δωματίων «Τα φρατέλια», τηλ. 26550 24816, υπεύθυνος κ. Ν. Μάιπας.

Σαλέ «Δίστρατο» στη Βασιλίτσα, σε ελάχιστη απόσταση από τις πίστες του χιονοδρομικού κέντρου. Το σαλέ βρίσκεται σε φάση ανακαίνισης. Πριν ξεκινήσετε, ενημερωθείτε αν λειτουργεί, τηλ. 24620 82820.

● Βασιλίτσα

Καταφύγιο Βασιλίτσας για διαμονή, φαγητό και ακριβείς πληροφορείς για την περιοχή, τηλ. 2462 100346

● Αρματα

Το σχολείο αναπαλαιώθηκε και λειτουργεί σαν ξενώνας. Τηλ. 6977009872, Γιάννης (καλό θα ήταν να επικοινωνήσετε πριν ξεκινήσετε).

 Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Η διαχρονική γοητεία της πέτρας
Τα ταξιδιωτικά μονοπάτια μάς φέρνουν αυτήν τη φορά κοντά στην ελληνοαλβανική μεθόριο. Μακριά από τα τουριστικά κύματα του Ζαγοριού, των Ιωαννίνων και του Μετσόβου, θα εξερευνήσουμε τα μαστοροχώρια του Γράμμου.
Η διαχρονική γοητεία της πέτρας
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Εξορμήσεις με αφετηρία την πρωτεύουσα των βουνών
Χρησιμοποιούμε ως βάση το Καρπενήσι και εξορμούμε σε βουνά, κοιλάδες, φαράγγια και ακροποταμιές, ανακαλύπτοντας τη γοητεία των βουνών, στην καρδιά του πιο ορεινού νομού της Ελλάδας
Εξορμήσεις με αφετηρία την πρωτεύουσα των βουνών
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Βόρεια ορεινή Θεσσαλία
Στη σκιά των κορυφών, μέσα σε θαλερά δάση και βουερά ποτάμια, η φύση της νότιας Πίνδου μάς αποκαλύπτει όλο της το μεγαλείο.
Βόρεια ορεινή Θεσσαλία
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Φθινοπωρινή, άγρια ομορφιά
Ενα φιλικό βουνό με εντυπωσιακά πλούσια άγρια φύση, άφθονα μονοπάτια που διατρέχουν σκιερά δάση και χωριά που ακόμη αγνοούν τι θα πει μαζικός τουρισμός… Δεν νομίζω ότι χρειάζεται τίποτα περισσότερο για να...
Φθινοπωρινή, άγρια ομορφιά
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Από τα ακρογιάλια στα έλατα
Απόδραση στον Ελικώνα ● Αυτή η άκρη της Βοιωτίας είναι ιδανική για τις πρώτες φθινοπωρινές εξορμήσεις. Συνδυάζει την ενδιαφέρουσα ακτογραμμή του Κορινθιακού με τα ορεινά τοπία και τα καταπράσινα λιβάδια.
Από τα ακρογιάλια στα έλατα
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Τα Αγραφα επί «χάρτου»…
Πραγματοποιούμε υπέροχες πεζοπορικές διαδρομές σ’ έναν ορεινό όγκο με σπάνια φυσική ομορφιά και ένα μοναδικό οικοσύστημα, για να ανακαλύψουμε ξανά την ξεχασμένη και ανυπότακτη γοητεία των βουνών μας.
Τα Αγραφα επί «χάρτου»…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας