Αθήνα, 15°C
Αθήνα
Αραιές νεφώσεις
15°C
16.3° 12.6°
3 BF
88%
Θεσσαλονίκη
Αραιές νεφώσεις
15°C
17.6° 13.5°
2 BF
69%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
15.0° 12.7°
3 BF
74%
Ιωάννινα
Αραιές νεφώσεις
14°C
13.9° 13.9°
4 BF
54%
Αλεξανδρούπολη
Ασθενείς βροχοπτώσεις
16°C
17.4° 15.9°
2 BF
51%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
14.0° 12.6°
2 BF
90%
Κοζάνη
Ψιχάλες μικρής έντασης
10°C
10.4° 9.0°
2 BF
82%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
14.1° 14.1°
2 BF
63%
Ηράκλειο
Ασθενείς βροχοπτώσεις
18°C
17.8° 16.0°
5 BF
63%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
18°C
17.9° 17.9°
0 BF
63%
Ερμούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
17°C
17.8° 16.6°
5 BF
67%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
12.3° 12.3°
5 BF
82%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
18°C
17.9° 17.5°
4 BF
63%
Λάρισα
Ασθενείς βροχοπτώσεις
13°C
16.3° 12.9°
3 BF
100%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
15.5° 13.4°
2 BF
87%
Ρόδος
Σποραδικές νεφώσεις
18°C
19.8° 18.2°
4 BF
74%
Χαλκίδα
Αραιές νεφώσεις
14°C
15.4° 12.8°
1 BF
94%
Καβάλα
Αραιές νεφώσεις
15°C
15.5° 15.3°
2 BF
67%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
13.7° 13.3°
2 BF
100%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
9°C
8.6° 8.6°
2 BF
85%
ΜΕΝΟΥ
Δευτέρα, 26 Φεβρουαρίου, 2024
polytechnio
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

50 χρόνια «ΕΔΩ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ»

Το Πολυτεχνείο, τόπος μνήμης και πηγή έμπνευσης, παραμένει διαθέσιμο σε ερμηνείες και υπερ-ερμηνείες, αμφισβητήσεις, επικαιροποιήσεις και οικειοποιήσεις. Το αποδεικνύουν η αντοχή του στον χρόνο και στη φθορά της θεσμικής κανονικοποίησης, η ανθεκτικότητά του στις αναθεωρητικές βολές και επιθέσεις, η προσαρμοστικότητα των συνθημάτων του στις ανάγκες των καιρών, το ισχυρό αποτύπωμά του στην ιστορία των συνειδήσεων και στη διαμόρφωση νοοτροπιών.

«–κραυγάζουν μερμηγκιά οι αναρχικοί σβέλτοι και πηδηχτοί ξεχύνονται στο δρόμο,
ΨΩΜΙ, ΠΑΙΔΕΙΑ, ΕΛΕΥ-ΘΕΡΙΑ! ουρλιάζουνε
εν διαδηλώσει κατηφορίζουνε τη Σόλωνος
για να ταμπουρωθούνε στο Πολυτεχνείο
να νικήσουνε με τα ξεφωνητά τη σιδηρά εθνική επανάσταση…»

Αλέξανδρος Κοτζιάς, Αντιποίησις αρχής, 1979

Η φοιτητική εξέγερση του Πολυτεχνείου συνιστά ένα από τα κομβικά γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας που μας ξεπερνούν όλους εξακολουθητικά. Παρά τις συντονισμένες προσπάθειες να ξεθωριάσουν στη συλλογική μνήμη οι στόχοι και τα συνθήματα της εξέγερσης, η αυθόρμητη κατάληψη του Νοέμβρη του ’73 που μετεξελίχθηκε γρήγορα σε λαϊκή εξέγερση, πριν πνιγεί κυριολεκτικά στο αίμα από ένα όργιο καθεστωτικής βίας, διατηρεί, σήμερα, μισό αιώνα μετά, μεγάλη συμβολική δύναμη.

Το Πολυτεχνείο, τόπος μνήμης και πηγή έμπνευσης, παραμένει διαθέσιμο σε ερμηνείες και υπερ-ερμηνείες, αμφισβητήσεις, επικαιροποιήσεις και οικειοποιήσεις. Το αποδεικνύουν η αντοχή του στον χρόνο και στη φθορά της θεσμικής κανονικοποίησης, η ανθεκτικότητά του στις αναθεωρητικές βολές και επιθέσεις, η προσαρμοστικότητα των συνθημάτων του στις ανάγκες των καιρών, το ισχυρό αποτύπωμά του στην ιστορία των συνειδήσεων και στη διαμόρφωση νοοτροπιών.

Στη διαρκώς διογκούμενη βιβλιογραφία πολιτικοκοινωνικών αναλύσεων και βιωματικών καταγραφών, προστέθηκε μια ενδιαφέρουσα φουρνιά νέων εκδόσεων, οι περισσότερες από τις οποίες δεν έχουν στόχο μιαν ανώδυνη επετειακή επιστροφή, αλλά τον ουσιαστικό αναστοχασμό: μαρτυρίες και πρωτότυπες μελέτες, οι οποίες, εκκινώντας από τις ανάγκες του παρόντος, στρέφονται σε ξεχασμένες ή παραγνωρισμένες πτυχές της ιδρυτικής στιγμής της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας μας.

Πολυμέρης Βόγλης - Ελένη Πασχαλούδη. Εθνικές επέτειοι

Πράγματι, η 24η Ιουλίου δεν εξελίχθηκε ποτέ, παρά τους επίσημους εορτασμούς του 1975, σε κάτι περισσότερο από μια εθιμοτυπική δεξίωση. Οπως υποστηρίζουν οι Πολυμέρης Βόγλης - Ελένη Πασχαλούδη στη συμβολή τους («Η ξεχασμένη επέτειος») στον συλλογικό τόμο: Εθνικές επέτειοι. Μορφές διαχείρισης της μνήμης και της ιστορίας (Αλεξάνδρεια), ήταν ακριβώς ο τρόπος μετάβασης από τη δικτατορία στη δημοκρατία, σε συνδυασμό με την τραγωδία της Κύπρου, που οδήγησε στην ανάδειξη της 17ης Νοεμβρίου σε εθνική επέτειο: μπορεί να μην έγινε ποτέ ισότιμη με τις μεγάλες εθνικές επετείους, όμως αποκατέστησε την εικόνα του συλλογικού εαυτού, καθώς εντάχθηκε στην αντιστασιακή παράδοση του έθνους.

Στον ίδιο τόμο, ο καθηγητής Δημόσιας Ιστορίας Χάρης Αθανασιάδης («Το πολυτεχνείο ως πεδίο μάχης, 2011-2019») εξετάζει τη συζήτηση που προκλήθηκε κατά τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης και τις βολές που δέχτηκε τόσο από πολιτικούς της Ακρας Δεξιάς (αμφισβήτηση νεκρών, εξωραϊσμός δικτατορίας, αμαύρωση μεταπολιτευτικής δημοκρατίας) όσο και από φιλελεύθερους διανοούμενους (ο ρόλος της εξέγερσης στην κατάρρευση της χούντας, αναστολή της σχεδιαζόμενης χουντικής φιλελευθεροποίησης), με απώτερο στόχο τη σημασία των κοινωνικών κινημάτων στην εξέλιξη των κοινωνιών.

Ωστόσο, η προσπάθεια απονεύρωσης της επετείου και απομείωσης του αξιακού περιεχόμενου και της σημασίας της –με αποκορύφωμα την αμαύρωση της μνήμης των νεκρών– συνεχίζεται στις μέρες μας, όχι μόνο σε σκοτεινές σελίδες του διαδικτύου, αλλά και, συχνά-πυκνά, στην αίθουσα της Βουλής. Δεν αποτελεί παρά συνέχεια της απόπειρας να συγκαλυφθεί η έκταση της δολοφονικής δράσης των σωμάτων ασφαλείας και του παρακρατικού συρφετού που έδρασαν τις μέρες της άλωσης μέχρι και την προσχεδιασμένη ανατροπή της «φιλελεύθερης χούντας» των Παπαδόπουλου και Μαρκεζίνη από τη χούντα Ιωαννίδη. Αν αυτά έγιναν σε συνθήκες στρατιωτικού νόμου και τρομοκρατίας, η αποκατάσταση της Δημοκρατίας με την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας δεν επέφερε πραγματική δικαιοσύνη, η τιμωρία περιορίστηκε στους «πρωταίτιους» και η «αποχουντοποίηση» αποδείχθηκε ελλιπής.

Το Πολυτεχνείο 1973 – Το αίμα το αδικαίωτο ποτέ δεν ησυχάζει. Ιερώνυμος Λύκαρης

«Καθεστωτικό έγκλημα πολέμου» με στόχο τους έγκλειστους φοιτητές αλλά και τον άμαχο πληθυσμό –και μάλιστα, «ανεξιχνίαστο και ατιμώρητο»– χαρακτηρίζει απερίφραστα την αιματηρή καταστολή της εξέγερσης ο αινιγματικός συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Ιερώνυμος Λύκαρης, ο οποίος, ερευνώντας για τη συγγραφή ενός μυθιστορήματος, ήρθε αντιμέτωπος με την ίδια τη φρίκη: καταθέσεις συγγενών νεκρών, τραυματιών και αυτοπτών μαρτύρων, αστυνομικά ντοκουμέντα, δικαστικά χρονικά κ.λπ. Στην αφετηρία της πενταετούς μικροσκοπικής αρχειακής έρευνάς του, το έλλειμμα δικαιοσύνης, το σκάνδαλο των δύο δικών και η υποκρισία αυτών που «κατέθεταν στεφάνια στο προαύλιο του Πολυτεχνείου την ίδια ώρα που απεργάζονταν σχέδια για την απόκρυψη της έκτασης του εγκλήματος και το ξεθώριασμα του ηρωικού μεγαλείου της εξέγερσης».

Στην κατάληξη, μια μοναδική πολυφωνική αφήγηση, ένα άθροισμα προσωπικών βιωμάτων που ζωντανεύουν ώρα την ώρα, δρόμο τον δρόμο, το ψηφιδωτό άγνωστων πτυχών της εξέγερσης. Το Πολυτεχνείο 1973 – Το αίμα το αδικαίωτο ποτέ δεν ησυχάζει (εκδ. Καστανιώτη) αποτελεί μια πραγματική βιωματική «Βίβλο» του Πολυτεχνείου, που φιλοδοξεί να δώσει μια ολιστική εικόνα της δράσης των «εντός» και «εκτός» του Πολυτεχνείου, τεκμηριώνοντας απόλυτα (χάρη και σε απόρρητα στοιχεία από τον «Φάκελο 650» του Γραφείου Εθνικής Ασφαλείας) την αδιανόητη έκταση της φονικής καταστολής, βασισμένο ακριβώς στις μαρτυρίες αυτών που παρέμειναν «ανώνυμοι» και σιωπηλοί αυτά τα πενήντα χρόνια.

Λεωνίδας Καλλιβρετάκης. Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο. Οι αφανείς πρωταγωνιστές του 1973

Σ’ αυτή την άγνωστη «γενιά του Πολυτεχνείου» στρέφεται και η υποδειγματική μελέτη του ιστορικού Λεωνίδα Καλλιβρετάκη· γιατί αν τα στελέχη του φοιτητικού κινήματος είχαν την ευκαιρία να μιλήσουν για την εμπειρία τους, δεκάδες άλλοι παρέμειναν σιωπηλοί: φοιτητές, μαθητές, υπάλληλοι, εργάτες και νοικοκυρές εγκατέλειψαν σχολεία, σπίτια και δουλειές, και συμπαραστάθηκαν στους έγκλειστους του Πολυτεχνείου, με την παρουσία τους στους γύρω δρόμους αλλά και σε όμορες γειτονιές της Αθήνας, συμμετέχοντας σε παράλληλες καταλήψεις δημόσιων υπηρεσιών, σε διαδηλώσεις και πορείες διαμαρτυρίας: από τους Αμπελόκηπους στην Ομόνοια, από την πλατεία Αμερικής στο Σύνταγμα.

Από κοντά και ο συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπων «που άνοιξαν την πόρτα τους» για να περιθάλψουν και να προστατέψουν εγκλωβισμένους διαδηλωτές αρχικά, φυγάδες του Πολυτεχνείου αργότερα. Σε όλους αυτούς, ανώνυμους στην πλειονότητά τους, εστιάζει η ιστορική έρευνα Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο. Οι αφανείς πρωταγωνιστές του 1973 (Θεμέλιο). Ανάμεσά τους και νεκροί ή σοβαρά τραυματισμένοι από πυρά, δακρυγόνα και ξυλοδαρμούς, όχι μόνο το τριήμερο της εξέγερσης αλλά και τις μέρες που ακολούθησαν την τυπική κήρυξη του στρατιωτικού νόμου μετά την άλωση του Πολυτεχνείου, καθώς το ανθρωποκυνηγητό της αχαλίνωτης βίας συνεχίστηκε για μήνες. Τα σπαράγματα των μικροϊστοριών αυτού του ανώνυμου πλήθους, κυρίως μαρτυρικές καταθέσεις στη δίκη του 1975, εμπλουτισμένες με μετέπειτα προσωπικές συνεντεύξεις, αφού υποβλήθηκαν, για τον έλεγχο αξιοπιστίας τους, σε μικροσκοπική αντιπαραβολή με κάθε διαθέσιμη πηγή (ανακριτικά πορίσματα, αρχεία νοσοκομείων κ.λπ.), εντάχθηκαν σε μια ενιαία αφήγηση που ανασυνθέτει το συγκλονιστικό παζλ της εξέγερσης σε κάθε γωνιά της πόλης.

Σταύρος Λυγερός. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου. Μια ξεχασμένη κατάθεση

Ο Σταύρος Λυγερός –μέλος, τότε, της Συντονιστικής Επιτροπής– επιστρέφει στο δικό του Πολυτεχνείο. Προσθέτοντας πινελιές βιωματικού υλικού, διασκευάζει και αναδιαμορφώνει το πλούσιο υλικό παλιότερου (1997) βιβλίου του για το φοιτητικό κίνημα στην Ελλάδα. Η αυθόρμητη εξέγερση του Νοέμβρη, χάρη στη «ριζοσπαστική» πτέρυγα μιας δράκας φοιτητών που είχε επιβάλει την κατάληψη, αποτέλεσε μια «συλλογική εκτόξευση στον ουρανό της ανιδιοτέλειας», ιδρυτικό «μύθο» της Δημοκρατίας μας, και την πραγματική αρχή της Μεταπολίτευσης: «Αυτή είναι η ιστορική αλήθεια, και ας αναστοχαστούν όλοι όσοι στο πολιτικό φάσμα έχουν μια δυσανεξία για εκείνη την εξέγερση» [Η εξέγερση του Πολυτεχνείου. Μια ξεχασμένη κατάθεση (εκδ. Πατάκη)].

Δημήτρης Παπαχρήστος. Δεν αδειάζουμε να πεθάνουμε

Ο Δημήτρης Παπαχρήστος, φοιτητής της ΑΣΟΕΕ τότε, βασικός εκφωνητής του ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου, καταδύεται, από το κρίσιμο παρόν της σύγχρονης πραγματικότητας, στις δικές του αναμνήσεις, αναζητώντας το διαχρονικό μήνυμα του Πολυτεχνείου: «σταθμός ανεφοδιασμού των νέων». Στο αφήγημά του αναπλάθει ελεύθερα προσωπικές εμπειρίες και την ιστορία παλιών συντρόφων, με έμφαση στις τελευταίες ώρες της εξόδου και στην επόμενη μέρα, όταν η πόλη έμοιαζε με απέραντο πεδίο μάχης [Δεν αδειάζουμε να πεθάνουμε (Τόπος)].

Μαρίας Στύλλου, Πάνου Γκαργκάνα, Νίκου Λούντου και Λέανδρου Μπόλαρη. Εδώ Πολυτεχνείο!

Στο συλλογικό Εδώ Πολυτεχνείο! Ο δρόμος του Νοέμβρη επαναστατικός (Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο), οι συμβολές των Μαρίας Στύλλου, Πάνου Γκαργκάνα, Νίκου Λούντου και Λέανδρου Μπόλαρη δίνουν έμφαση στον ρόλο της εργατικής επαναστατικής Αριστεράς στην εξέγερση, στο εξεγερσιακό κλίμα της εποχής (από τον Μάη του ’68 στην Ταϊλάνδη του ’73) και στην επικαιρότητα του Πολυτεχνείου στα συμφραζόμενα της πρόσφατης καπιταλιστικής κρίσης.

Παύλος Λ. Αλεξίου. Πολυτεχνείο. Η «μεγάλη ύβρις»

O Παύλος Λ. Αλεξίου επανέρχεται στον ρόλο του ΚΚΕ, την αρνητική του στάση και την προσπάθεια υπονόμευσης της εξέγερσης [Πολυτεχνείο. Η «μεγάλη ύβρις» 50 χρόνια μετά «Η ιστορία διδάσκει και εμπνέει» (Μορφωτικές Εκδόσεις)].

Δημήτρης Φιλελές. Μνημοσύνη

Προσωπικές μαρτυρίες συνταιριάζονται με λογοτεχνικά κείμενα ποιητικά και πεζά στη Μνημοσύνη. Το δραματικό πέρασμα από τη Δικτατορία στη Δημοκρατία (Πηγή) του Δημήτρη Φιλελέ, ενώ με αφιέρωμα στο Πολυτεχνείο ξεκινά και η ετήσια έκδοση ημερολογίου από το PΕΝ Greece.

PΕΝ Greece. Ημερολόγιο 2023. Πολυτεχνείο 1973

H καλαίσθητη έκδοση συνοδεύεται από σχετικά κείμενα μελών του Σωματείου και μας θυμίζει τη συμπαράσταση του Αρθουρ Μίλερ, πρώην προέδρου του PEN International, και τη συμβολή του στην απελευθέρωση του Μίκη Θεοδωράκη [Ημερολόγιο 2023, 50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, (Αγγελάκη)].

Σχολική γιορτή μεν από το 1982, τα γεγονότα, ωστόσο, του Νοέμβρη του 1973 δεν καλύπτουν παρά ελάχιστες αράδες στα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας.

Αναπόφευκτα το ερώτημα «Πώς μιλάμε στα παιδιά μας για το Πολυτεχνείο;» προκύπτει συνεχώς. Ο Ολύμπιος Δαφέρμος αναλαμβάνει με εύληπτο τρόπο να μας βγάλει από τη δύσκολη θέση με ένα βιβλίο για παιδιά-αναγνώστες και γονείς. Ο βετεράνος του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος και μελετητής του, συνδυάζοντας τα προσωπικά βιώματα με την Ιστορία, απλοποιεί χωρίς να απλουστεύει, αποφεύγει μανιχαϊστικά δίπολα και προπαγανδιστικά συνθήματα, σε μια αισθητικά φροντισμένη και επιμελώς ντοκουμενταρισμένη έκδοση παρουσιάζει τη συλλογική εμπειρία χιλιάδων νέων που μέσα σε ένα απάνθρωπο καθεστώς καταπίεσης ξεπέρασαν τους φόβους τους για να μπορέσουν να ονειρευτούν ξανά: «διασώζοντας την αξιοπρέπεια τη δική τους και των άλλων ανθρώπων» [Μιλώ στα παιδιά μου για τη Χούντα και το Πολυτεχνείο (Τόπος)].

Ολύμπιος Δαφέρμος. Μιλώ στα παιδιά μου για τη Χούντα και το Πολυτεχνείο

Δέκα βιβλία, που αποδεικνύουν ότι το Πολυτεχνείο, στην καταθλιπτική εγχώρια και διεθνή συγκυρία, διατηρεί ακόμα όψεις του ριζοσπαστικού του περιεχομένου. Ο κύκλος της μυθοποίησης, της αμφισβήτησης και του αναστοχασμού συνεχίζεται. Ισως δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο σημείο που περιέγραφε η Μάρω Δούκα [(«Ηταν ο Λαμπράκης ζει, έγινε ο Σωτήρης ζει. Αύριο θα ζει το Πολυτεχνείο, η χαμένη εξέγερση» (Η αρχαία σκουριά, 1976)] και η «γραμμή» της ανώδυνης μνημείωσης μέσω της «Αθανασίας» δεν έχει «κατέβει» ακόμα οριστικά.

 

 

 

 

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
50 χρόνια «ΕΔΩ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας