Αθήνα, 14°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
14°C
15.2° 10.6°
1 BF
80%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
14°C
14.9° 11.4°
2 BF
67%
Πάτρα
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
13.8° 9.0°
1 BF
76%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
10°C
9.9° 9.9°
0 BF
93%
Αλεξανδρούπολη
Αραιές νεφώσεις
13°C
12.9° 12.4°
0 BF
94%
Βέροια
Ελαφρές νεφώσεις
12°C
13.0° 9.6°
2 BF
80%
Κοζάνη
Σποραδικές νεφώσεις
9°C
9.4° 8.4°
2 BF
57%
Αγρίνιο
Σποραδικές νεφώσεις
11°C
11.3° 11.3°
2 BF
88%
Ηράκλειο
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
13.3° 11.4°
2 BF
87%
Μυτιλήνη
Ασθενείς βροχοπτώσεις
15°C
15.1° 15.1°
3 BF
84%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
14°C
16.1° 14.4°
2 BF
88%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
13°C
13.5° 13.5°
3 BF
75%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
13°C
12.5° 12.5°
4 BF
61%
Λάρισα
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
12.9° 11.9°
0 BF
71%
Λαμία
Αίθριος καιρός
12°C
12.3° 12.3°
2 BF
77%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
15°C
15.4° 14.8°
2 BF
84%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
12°C
15.4° 9.8°
0 BF
68%
Καβάλα
Αίθριος καιρός
13°C
13.3° 13.3°
0 BF
85%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
10°C
13.7° 10.3°
2 BF
96%
Καστοριά
Αραιές νεφώσεις
7°C
7.4° 7.4°
1 BF
91%
ΜΕΝΟΥ
Σάββατο, 24 Φεβρουαρίου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η λογοτεχνική δεκαετία του ’30: από τη «γενιά» στο «πεδίο»

Η γενιά του ’30 δεν έπαψε ποτέ να ελκύει μελετητές, κριτικούς και πανεπιστημιακούς φιλολόγους. Αν και τις τελευταίες δεκαετίες από διάφορες πλευρές ελέγχθηκαν κριτικά οι εξουσιαστικές πρακτικές και οι τάσεις πολιτισμικής ηγεμονίας των πρωταγωνιστών και των επιγόνων της, στην πραγματικότητα η πρωτοκαθεδρία της στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας και ο ανανεωτικός της ρόλος ουδέποτε αμφισβητήθηκαν. Τα δεκαπέντε επιμέρους μελετήματα που συνθέτουν το καλειδοσκοπικό βιβλίο της Χριστίνας Ντουνιά με τον ερεθιστικά πολύσημο τίτλο Αργοναύτες και Σύντροφοι, παραπέμποντας στον μύθο της αργοναυτικής εκστρατείας (οικείο στους Σεφέρη, Θεοτοκά, Ρίτσο, Εμπειρίκο κ.ά.) και παράλληλα στην προγραμματική αισιοδοξία και τις συλλογικότητες της γενιάς του ’30, αποτελούν μια ψύχραιμη και νηφάλια προσέγγιση στο θέμα, γραμματολογικά δίκαιη και φιλολογικά προσεκτική.

Η Ντουνιά, άλλωστε, συστηματική μελετήτρια κυρίως της πρώτης δεκαετίας του Μεσοπολέμου (Καρυωτάκης, Πολυδούρη, Πικρός, ντεκαντάν ποιητές, κριτική και λογοτεχνικά περιοδικά της Αριστεράς) με ευελιξία και ίσως με αναστοχαστική διάθεση (καθώς η φιλολογική της ενασχόληση είναι, τολμώ να πω, και πολιτικά βιωματική) κατορθώνει να αρθεί πάνω από τις άγονες αντιπαραθέσεις για τη συνοχή, τη σημασία και τη μεθοδολογική χρησιμότητα του όρου «γενιά», αλλά και από τη θεωρούμενη αντιπαλότητα με τους νέους ποιητές του ’20 που καταλήγει στο ψευδές δίλημμα «Σεφέρης ή Καρυωτάκης».

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΝΤΟΥΝΙΑ. Αργοναύτες και σύντροφοι. Οψεις του λογοτεχνικού πεδίου στη δεκαετία του ’30. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2021, σελ. 408

Πώς το κατορθώνει; Αποδεχόμενη συμβατικά τον όρο γενιά του ’30, αλλά υποκαθιστώντας τον ουσιαστικά στην προσέγγισή της από την κρίσιμη και λειτουργική έννοια του «λογοτεχνικού πεδίου». Ο όρος που επινόησε ο Μπουρντιέ τής αφήνει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, επιτρέπει τη δυναμική και διαλεκτική προσέγγιση διαφορετικών και κάποτε συγκρουόμενων δρώντων υποκειμένων εντός του πεδίου, δίνει κοινωνιολογική προοπτική στο εγχείρημα συνδέοντας με άλλες πτυχές του πολιτισμικού ή του πολιτικού πεδίου και νομιμοποιεί την ένταξη σε ένα ενιαίο αφήγημα ετερόκλητων προσώπων, έργων, αισθητικών αναζητήσεων και ιδεών. Ετσι η Ντουνιά κατορθώνει να αναδείξει τον κοινό προσανατολισμό, την επιθυμία για το μοντέρνο, τη συγκρουσιακή συνύπαρξη και την πρόθεση ανανέωσης του λογοτεχνικού κανόνα ανάμεσα σε κατά τα άλλα πολύ διαφορετικούς συγγραφείς.

Η χρήση του όρου «πεδίο» εδώ δεν είναι απλώς το απαραίτητο (;) θεωρητικό ένδυμα που επιβάλλει η ακαδημαϊκή φιλολογία, αλλά μια έννοια-κλειδί για τον σχολιασμό υποφωτισμένων όψεων της κρίσιμης και ρευστής, ιδεολογικά και αισθητικά, δεκαετίας του ’30: τις πολιτικές διαφοροποιήσεις των συγγραφέων, το ζήτημα της γλωσσικής κανονικοποίησης, τον ρόλο των περιοδικών, τις αισθητικές αναζητήσεις και τη σχέση των μελών της γενιάς του ’30 με την παράδοση αλλά και με ξένους ποιητές-προγόνους, τη στροφή στο κατ' εξοχήν αστικό είδος, το μυθιστόρημα.

Η Ντουνιά κινείται ευφυώς από το ειδικό προς το γενικό και όχι αντίστροφα, καταθέτοντας επιμέρους ψηφίδες που όλες μαζί συγκροτούν ένα ενδιαφέρον αφήγημα για την πολυμορφία και την πολυτροπικότητα της γενιάς του ’30. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη με αντίστοιχους άξονες: α. ιδέες-πολιτική-γλώσσα, β. ποιητικές αναζητήσεις (το μεγαλύτερο μέρος), γ. μυθιστόρημα και κριτική. Τα θέματα που θίγονται, ως επί το πλείστον επεξεργασμένες εκδοχές ανακοινώσεων σε συνέδρια, είναι πολλά και ενδιαφέροντα: βενιζελικοί και αντιβενιζελικοί συγγραφείς, το αριστερό περιοδικό Νέοι Πρωτοπόροι, η συζήτηση για τη «γλωσσική τακτοποίηση» και για ένα συνέδριο που δεν έγινε (1937), Σεφέρης και Ρίτσος ως διάδοχοι του Παλαμά, Περικλής Γιαννόπουλος και μυθολογίες του Αιγαίου, Γιαννόπουλος-Σεφέρης-ελληνικότητα, Καρυωτάκης-Ρίτσος, πρόσληψη του Ρίτσου, ο Βρεττάκος από την «παρακμή» στην αντιστασιακή λογοτεχνία, Γουίτμαν-Εμπειρίκος, Ελύτης-Ελιάρ, ο αιρετικός υπερρεαλισμός του Εγγονόπουλου, στροφή στο μυθιστόρημα, η Πολυδούρη στην Εκάτη του Κοσμά Πολίτη και ερωτικός Καραγάτσης.

Η Ντουνιά διαθέτει την ικανότητα πυκνής σχηματοποίησης. Πολύ παραστατικά περιγράφει στο βιβλίο τις ουσιώδεις διαφορές της γενιάς του ’30 από τους νέους ποιητές του ’20, που δεν αφορούν βέβαια τον ελεύθερο στίχο αλλά μια ευρύτερη αλλαγή ιδεολογικού και πνευματικού κλίματος. Κομμουνιστές ή συνοδοιπόροι οι μεν, αστοί φιλελεύθεροι οι δε. Πεσιμισμός και ντεκαντάνς από τη μία, αισιοδοξία και αναζητήσεις εθνικής ταυτότητας από την άλλη. Ρήξη με την παλαμική παράδοση και ρωγμές στον δημοτικισμό το ’20, οικειοποιήσεις της παράδοσης και γλωσσική συμμόρφωση το ’30. Και βέβαια, η επινόηση των προγόνων: Παλαμάς-Σικελιανός στη γενιά του ’30, Καβάφης-Καρυωτάκης στους νέους του ’20.

Η ιστορικοφιλολογική μέθοδος την οποία υπηρετεί σε όλο το έργο της η Ντουνιά (η φιλολογία ως ιστορική επιστήμη που διαπλέκεται με τις ιδέες) προϋποθέτει έρευνα, εντοπισμό και κυρίως επεξεργασία πηγών και τεκμηρίων ώστε να μπορούν να επανατεθούν στο τραπέζι με διαφορετικό τρόπο ζητήματα ιδεολογίας και πολιτικής, γλώσσας και αισθητικής, συγκριτικής γραμματολογίας και κριτικής πρόσληψης. Στα μελετήματα του τόμου η συγγραφέας μελετά όχι μόνο τα λογοτεχνικά έργα των συγγραφέων της γενιάς, αλλά και αρχεία, περιοδικά, εφημερίδες, αλληλογραφίες, ημερολόγια και κάθε είδους ντοκουμέντα που μπορούν να αξιοποιηθούν, δίνοντας συχνά έμφαση στις κριτικές διαμάχες και τις φιλολογικές συζητήσεις στον δημόσιο χώρο. Η φιλολογική κουζίνα των υποσημειώσεών της, χωρίς υπερβολή, μπορεί να διαβαστεί αυτόνομα. Από τη βιβλιογραφική της εγρήγορση προκύπτει ένα διαλογικό βιβλίο που συνομιλεί με τα πορίσματα και τις προτάσεις της φιλολογικής και όχι μόνο κοινότητας. Στα προσόντα του βιβλίου ας προστεθούν η αφηγηματική χάρη του ύφους και η ακρίβεια της ανάλυσης.

Παρά την αναγκαστικά χαλαρή σύνδεση των κεφαλαίων και την απουσία συμπερασματικού επιλόγου, η μελέτη της Ντουνιά θα αποτελέσει χρήσιμο βοήθημα τόσο για το περιεχόμενο όσο και για τη φιλολογική της πρόταση.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Η λογοτεχνική δεκαετία του ’30: από τη «γενιά» στο «πεδίο»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας