Αθήνα, 19°C
Αθήνα
Αραιές νεφώσεις
19°C
20.6° 17.6°
2 BF
65%
Θεσσαλονίκη
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
21.2° 17.1°
1 BF
78%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
17.7° 17.0°
2 BF
80%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
14.9° 14.9°
3 BF
82%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
18.9° 16.9°
2 BF
72%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
19.0° 17.1°
0 BF
72%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
15.4° 15.1°
2 BF
44%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
16°C
16.3° 16.3°
1 BF
92%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
21.8° 19.4°
4 BF
28%
Μυτιλήνη
Αυξημένες νεφώσεις
20°C
20.1° 20.1°
3 BF
65%
Ερμούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
20.5° 19.4°
2 BF
72%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
20°C
19.6° 19.6°
4 BF
82%
Κεφαλονιά
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
19.2° 19.2°
3 BF
44%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
19°C
18.9° 18.9°
2 BF
52%
Λαμία
Αραιές νεφώσεις
16°C
15.8° 15.8°
2 BF
75%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
19.9° 15.8°
1 BF
84%
Χαλκίδα
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
19.3° 17.9°
2 BF
76%
Καβάλα
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
18.3° 18.3°
2 BF
82%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
19.4° 17.7°
2 BF
98%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
13.1° 13.1°
2 BF
58%
ΜΕΝΟΥ
Τετάρτη, 17 Απριλίου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Edmund Husserl. Για τη φαινομενολογία της συνείδησης του εσωτερικού χρόνου. Εισαγωγή - επιλογή & μετάφραση κειμένων: Νίκος Σουελτζής. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2020. Σελ. 393

Αναζητώντας τον βιωμένο χρόνο

Ο Εντμουντ Χούσερλ (1859-1938) είναι ένας πολύ σημαντικός φιλόσοφος του εικοστού αιώνα και θεωρείται ο ιδρυτής του φιλοσοφικού ρεύματος που ονομάστηκε φαινομενολογία. Στο εν λόγω βιβλίο ο Χούσερλ προσεγγίζει ένα πρόβλημα που τον απασχόλησε σε όλη τη φιλοσοφική του διαδρομή: το ζήτημα του χρόνου. Ασχολείται ειδικότερα με τον εσωτερικό χρόνο, επιτυγχάνοντας να διεισδύσει μέχρι τα βαθύτερα στρώματα της βιωμένης ανθρώπινης εμπειρίας.

Η θεματοποίηση και η προβληματική του χρόνου αποτέλεσαν καίριο φιλοσοφικό ερώτημα ήδη από την αρχαιότητα μέχρι και τις μέρες μας. Ολες οι σχετικές νοητικές κατηγορίες, όπως για παράδειγμα η χρονική στιγμή, το χρονικό σημείο, η ροή και η διάρκεια του χρόνου, η άχρονη αιωνιότητα, επιχειρούν να περιγράψουν, να συλλάβουν και να κατανοήσουν την έννοια του χρόνου. Ο Αυγουστίνος (354-430) είχε συμπυκνώσει εύστοχα το πρόβλημα του χρόνου σε μια διάσημη φράση: «Τι είναι ο χρόνος; Οταν κανείς δεν μου θέτει το ερώτημα, ξέρω τι είναι. Αν όμως θελήσω να τον ερμηνεύσω σε κάποιον, δεν ξέρω τι να πω».

Η φιλοσοφική ανάλυση αναφορικά με τον χρόνο περιλαμβάνει πολλές και διαφορετικές πτυχές, αφού ο χρόνος θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί από ποικίλες όψεις, για παράδειγμα από μεταφυσική, από φυσική, από ιστορική ή κι από βιωματική σκοπιά. Στις αρχές του εικοστού αιώνα ο Αϊνστάιν διατύπωσε τη θεωρία της σχετικότητας, δίνοντας μια νέα διάσταση στην αντίληψή μας περί του χρόνου. Μεγάλοι συγγραφείς και φιλόσοφοι εκείνης της εποχής, όπως ο Μαρσέλ Προυστ και ο Ανρί Μπερξόν, επιχείρησαν με αξιοθαύμαστο τρόπο να εξηγήσουν τι είναι ο χρόνος. Ακριβώς σε αυτόν τον διάλογο παρεμβαίνει και ο Χούσερλ με το δικό του, ιδιάζον και ακαταμάχητο, φιλοσοφικό ύφος.

Μεταφράζονται λοιπόν εν προκειμένω τα χουσερλιανά κείμενα που αναφέρονται στην αντίληψη και στη συνείδηση του χρόνου. Πρόκειται για μια εξαιρετική φιλοσοφική συμβολή, από την ιδιαίτερη οπτική γωνία της φαινομενολογίας. Στην πρώτη ενότητα του βιβλίου παρουσιάζονται οι διαλέξεις για τη συνείδηση του εσωτερικού χρόνου που έδωσε ο φιλόσοφος το 1905. Μετά από μια εισαγωγή, στο πρώτο κεφάλαιο συζητείται η θεωρία του Μπρεντάνο (1838-1917) για την καταγωγή του χρόνου. Ακολουθεί το δεύτερο κεφάλαιο, που ασχολείται με την ανάλυση της συνείδησης του χρόνου, και έπεται το τρίτο κεφάλαιο, το οποίο αφορά τα επίπεδα συγκρότησης του χρόνου και των χρονικών αντικειμένων. Η ενότητα αυτή ολοκληρώνεται με δεκατρία παραρτήματα, που αποτελούν προσθήκες και συμπληρώματα στην ανάλυση της χρονικής συνείδησης, γραμμένα την περίοδο 1905-1910.

Η δεύτερη ενότητα του βιβλίου περιλαμβάνει τα χειρόγραφα για τη συνείδηση του χρόνου, τα οποία συνέταξε ο Χούσερλ στο Μπερνάου κατά τη διάρκεια των ετών 1917-1918. Εδώ αρχικά στο πρώτο κείμενο γίνεται λόγος για τη θεμελιώδη δομή της πρωταρχικής συνείδησης του χρόνου και συζητείται η ρέουσα σύνδεση ανάμεσα στην πρωταρχική παρουσίαση, την ανακράτηση και την προκράτηση. Ενώ κατόπιν στο δεύτερο κείμενο παρουσιάζονται η σύμπλεξη της ανακράτησης και της προκράτησης, οι διαβαθμίσεις της πλήρωσης και η συνείδηση του παρόντος, καθώς και η γραφική παράσταση της πρωταρχικής διαδικασίας.

Γίνεται αντιληπτό, κατά συνέπεια, το έντονο ενδιαφέρον αλλά και η δυσκολία του συγκεκριμένου εγχειρήματος σε ό,τι αφορά την ανάλυση του χρόνου, ανάλυση η οποία βασίζεται στη μέθοδο της «φαινομενολογικής αναγωγής». Με αυτόν τον όρο, ο Χούσερλ εννοεί τη μέθοδο που μας επιτρέπει να έχουμε προνομιακή πρόσβαση στο φαινομενολογικό πεδίο έρευνας της υποκειμενικότητας. Με άλλα λόγια, αντί να στρέφουμε το βλέμμα μας προς τον εξωτερικό κόσμο, αποφασίζουμε να στρέψουμε το βλέμμα μας προς την ίδια τη συνείδηση και προς τους τρόπους με τους οποίους η συνείδηση αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Η φαινομενολογική έρευνα για τον χρόνο δεν ενδιαφέρεται για τον αντικειμενικό χρόνο ή για τον χρόνο της φυσικής επιστήμης. Ο φιλόσοφος θα μελετήσει τον χρόνο όπως αυτός βιώνεται πρωταρχικά από το υποκείμενο, από εμάς, δηλαδή θα ενδιαφερθεί πρωτίστως για τον χρόνο των βιωμάτων μέσα στη συνειδησιακή ροή. Επομένως, θα προσπαθήσει να δείξει ότι είναι αδύνατον να κατανοήσουμε τον αντικειμενικό χρόνο εάν πρώτα δεν εξηγήσουμε τον βιωματικό χρόνο, δηλαδή ότι ο βιωματικός χρόνος της συνείδησης είναι εκείνος που, σε τελική ανάλυση, συγκροτεί τον αντικειμενικό χρόνο.

Για τον Χούσερλ, το παρόν της συνείδησης δεν συνιστά απλώς ένα χρονικό σημείο, αλλά επεκτείνεται ταυτόχρονα στο πρόσφατο παρελθόν και στο άμεσο μέλλον. Η συνείδηση στρέφεται προς ό,τι μόλις παρήλθε μέσω μιας «αποβλεπτικής» κίνησης την οποία ο φιλόσοφος ονομάζει «ανακράτηση». Η ανακράτηση συγκρατεί το παρελθόν, καθιστώντας δυνατή την αντίληψη της διάρκειας. Ομως η συνείδηση διατηρεί μια παρόμοια αποβλεπτική σχέση και με το μέλλον, υπό τη μορφή της «προκράτησης».

Με βάση τα προηγούμενα, ο Χούσερλ θα καταφέρει να αναλύσει με αξιοθαύμαστο τρόπο το μυστήριο του χρόνου ως μιας διαρκούς εκκρεμότητας, ως συνείδησης του κοντινού παρελθόντος και ως εμπειρίας που τείνει προς το ανοιχτό μέλλον.

Ασφαλώς δικαιούνται μεγάλο έπαινο οι ΠΕΚ για αυτήν την άψογη έκδοση, από κάθε άποψη, προκειμένου για ένα τόσο απαιτητικό έργο. Η επιλογή των κειμένων και η ωραία μετάφραση είναι του Νίκου Σουελτζή, ο οποίος υπογράφει και μια εξαιρετική εισαγωγική μελέτη 72 σελίδων. Συμπέρασμα: Εχουμε να κάνουμε με ένα βιβλίο που σίγουρα αξίζει να διαβαστεί, να μελετηθεί και να συζητηθεί.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Αναζητώντας τον βιωμένο χρόνο

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας