• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 22.2°C / 27.4°C
    1 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.1°C / 25.9°C
    2 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.0°C / 26.0°C
    0 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    0 BF
    57%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 23.0°C
    0 BF
    73%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.9°C / 25.0°C
    1 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.1°C / 21.4°C
    2 BF
    43%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.6°C / 23.6°C
    1 BF
    66%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 26.5°C
    4 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.3°C / 23.9°C
    2 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 26.6°C
    4 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 25.5°C
    2 BF
    63%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 22.3°C
    0 BF
    78%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 22.8°C / 26.6°C
    1 BF
    56%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.8°C
    3 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.5°C / 26.5°C
    0 BF
    53%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    2 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 24.4°C
    1 BF
    90%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.8°C / 19.8°C
    2 BF
    62%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η καβαφική ποίηση ως γλωσσική σκηνοθεσία

  • A-
  • A+
Ενα στοιχείο που εντοπίζουμε στον Καβάφη είναι πως ουσιαστικά το κάθε του ποίημα διαχειρίζεται ένα και μόνο κεντρικό θέμα.

Οπως περιγράψαμε σε προηγούμενο άρθρο (Οι δύο κοίτες της νεοελληνικής ποίησης), μπορούμε να κατηγοριοποιήσουμε τη νέα ελληνική ποίηση σε δύο μορφικούς τρόπους, ο ένας εκ των οποίων έχει στο κέντρο του τον Κωνσταντίνο Καβάφη.

Ο τρόπος αυτός είναι το ποίημα ως μια γλωσσική σκηνοθεσία και ο ποιητής ως ένας σκηνοθέτης των λέξεων, των στίχων και της ροής τους.

Ως ποιητή-σκηνοθέτη περιγράφουμε τον καλλιτέχνη αυτόν που αποφασίζει και κατευθύνει τη δημιουργία των επιμέρους σκηνών, οριοθετεί το περιβάλλον και τις γωνίες εστίασης, αποφασίζει τη χρονική διάρκεια της σκηνής και καθοδηγεί τα πρόσωπα με τρόπο τέτοιο ώστε να δημιουργήσει ένα ποιητικό συμβάν.

Σε ένα σκηνοθετημένο ποίημα το όλον επικρατεί σε σχέση με το επιμέρους. Κάθε στίχος και κάθε λέξη υπάρχουν μέσα σε μια αυστηρή αρχιτεκτονική που εξυπηρετεί πάντοτε το συνολικό αποτέλεσμα με τρόπο μάλιστα οργανικό. Αν πάρουμε ως παράδειγμα τους στίχους ενός καβαφικού ποιήματος θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε πως ο κάθε στίχος ξεχωριστά συνήθως δεν σημαίνει κάτι ποιητικά. Είναι η διαδοχή τους, η συνύπαρξή τους και ο ρυθμός τους αυτά που γεννούν το ποίημα.

Ενα στοιχείο που εντοπίζουμε στο παράδειγμα του Καβάφη είναι πως ουσιαστικά το κάθε του ποίημα διαχειρίζεται ένα και μόνο κεντρικό θέμα. Οτιδήποτε άλλο προκύπτει ουσιαστικά με το ποίημα ως αφορμή. Στο σκηνοθετημένο ποίημα, το ποίημα είναι το θέμα και το θέμα το ποίημα, σε μια οργανική ενότητα που το ανυψώνει στα όρια του συμβόλου.

Στα ποιήματα που κυριαρχεί η σκηνοθεσία, τα μέρη του ποιήματος, ο αρχικός στίχος και ο τρόπος με τον οποίο μπαίνουμε στον συγκεκριμένο κόσμο, η σταδιακή αφηγηματική εξέλιξη και ο τρόπος που παίρνουμε τις επιμέρους πληροφορίες και τελικά ο καταληκτικός στίχος έχουν ξεκάθαρο ρόλο και λειτουργία. Ουσιαστικά γεννούν το ποίημα μέσα από τη σχέση τους.

Ενα σκηνοθετημένο καβαφικό ποίημα δεν αποτελεί ακριβώς μια ιστορία όσο ένα συμβάν. Μια λεπτομέρεια, μια πτυχή ή ένα στιγμιότυπο που μπορεί να εμπεριέχει μια ιστορία. Και τις στιγμές εκείνες που καταφέρνει να την εμπεριέχει με τρόπο ξεκάθαρο και με ποιητική ακρίβεια φτάνει πολύ πιο βαθιά από την ιστορική κυριολεξία και γίνεται αρχέτυπο που περιλαμβάνει μαζί άπειρες εκδοχές παρόμοιων περιστατικών, ακουμπώντας τελικά την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία στην πιο καθαρή της μορφή.

Ουσιαστικά θα μπορούσαμε μέσα από το καβαφικό παράδειγμα να ορίσουμε δύο διαφορετικά είδη ποιητικής σκηνοθεσίας. Τη σκηνοθεσία μιας στιγμής που απλώνεται και τη σκηνοθεσία ενός συμβάντος που εξελίσσεται. Στο πρώτο παράδειγμα βρισκόμαστε πιο κοντά σε μια στημένη (δηλαδή σκηνοθετημένη) φωτογραφική αποτύπωση, ενώ στο δεύτερο σε μια κινηματογραφική αφήγηση.

Μέσα στο σύμπαν της ποιητικής σκηνοθεσίας εντάσσονται στοιχεία που μοιάζουν να έρχονται από άλλα μέρη του λόγου, όπως π.χ. ο διάλογος στο «Περιμένοντας τους βαρβάρους» ή τα πρόσωπα και τα περίφημα καβαφικά προσωπεία. Οι φωνές αυτές δηλαδή που γίνονται υποκείμενα του ποιήματος πίσω από τα οποία κρύβεται ο ποιητής, χωρίς να εμπλέκεται άμεσα (ή ακριβώς γιατί εμπλέκεται).

Σε κάθε περίπτωση αυτό που έχει σημασία σε ένα καβαφικό σκηνοθετημένο ποίημα είναι η ροή. Οι όροι δηλαδή με τους οποίους γίνεται η διαδοχή των στίχων. Είτε αυτή είναι ροή γεγονότων είτε ροή μοτίβων και λεπτομερειών. Η ροή αυτή σε συνδυασμό με την καθαρότητα του θέματος, την ευκρίνεια του στίχου και την απολύτως ορατή και λειτουργική διάταξη των ποιητικών βημάτων όρισαν τον Καβάφη ως το σημαντικότερο νεοελληνικό ποιητικό παράδειγμα.

📌 Δει των προειρημένων μνημονεύειν και μηδέν οίεσθαι τούτων λέγεσθαι γεγονός ούτω και πεπραγμένον. (Αυτά που είπαμε πρέπει να τα εξιστορούμε και να μη νομίζουμε ότι επειδή τα λέμε ότι έτσι και έγιναν).
Πλούταρχος

Ολβιος όστις ιστορίης έσχεν μάθησιν. (Τυχερός όποιος διδάχτηκε ιστορία).
Ευριπίδης

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η ποιητική σκηνοθεσία στο έργο του Γιώργου Σεφέρη
Με τον Σεφέρη η σκηνοθεσία του ποιήματος αποδεσμεύεται από την καβαφική εκδοχή της. Ως ανεξάρτητο ποιητικό χαρακτηριστικό βρίσκει γόνιμο έδαφος σε τελείως διαφορετικά είδη ποιητικού λόγου.
Η ποιητική σκηνοθεσία στο έργο του Γιώργου Σεφέρη
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ποίηση 2022 (β' μέρος)
Πρέπει να προσδιορίσουμε με ποιον τρόπο θα μπορούσε η ποίηση να συνομιλήσει και να συμβάλει σε μια εκ νέου διαμόρφωση μιας συλλογικής (και όχι εθνικής) ταυτότητας.
Ποίηση 2022 (β' μέρος)
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ποίηση 2022
Το ζητούμενο είναι με ποιους όρους θα μπορούσε να κωδικοποιηθεί μια νέα ποιητική αφήγηση στο μέτρο των δικών μας καιρών.
Ποίηση 2022
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Με αφορμή το 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών
Το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης ξεκίνησε το 2013, μέσα σε καιρούς κρίσης, με σκοπό να συμβάλει στην εξωστρέφεια της ελληνικής ποίησης και να βάλει την Αθήνα στον χάρτη των ευρωπαϊκών λογοτεχνικών φεστιβάλ.
Με αφορμή το 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Τα όρια της τέχνης
Το ότι η τέχνη είναι για όλους και όχι για τους ειδικούς δεν σημαίνει ότι ο καθένας γίνεται ειδικός. Η τέχνη οφείλει να λογοδοτεί αποκλειστικά στον εαυτό της. Στους όρους και τους στόχους που η ίδια θέτει,...
Τα όρια της τέχνης
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Στο Hotel Roma με τον Τσέζαρε Παβέζε
Η συλλογή του Παβέζε «Ο θάνατος θα ’ρθει και θα ’χει τα μάτια σου» καθώς και οι τελευταίες σημειώσεις στα ημερολόγιά του αποτελούν μια σταθερή και συστηματική καταγραφή της διαδικασίας του αποχωρισμού.
Στο Hotel Roma με τον Τσέζαρε Παβέζε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας