• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 23.4°C / 26.8°C
    3 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.7°C / 26.1°C
    1 BF
    74%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 26.6°C
    1 BF
    57%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    1 BF
    47%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 21.9°C / 24.9°C
    0 BF
    69%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.5°C / 25.4°C
    1 BF
    70%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.4°C / 22.6°C
    2 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    1 BF
    59%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 26.5°C
    4 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.9°C / 24.9°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.8°C / 26.4°C
    5 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.6°C / 25.6°C
    1 BF
    63%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.3°C / 22.9°C
    0 BF
    73%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 21.5°C / 27.2°C
    0 BF
    52%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.8°C
    2 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.6°C / 27.0°C
    1 BF
    47%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 24.4°C
    2 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.7°C / 26.1°C
    1 BF
    88%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    1 BF
    57%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

1922: 100 χρόνια από το έτος μηδέν της νεοελληνικής λογοτεχνίας

  • A-
  • A+
Το 1922 δεν είναι απλώς η χρονολογία της καταστροφής της Σμύρνης. Είναι η χρονολογία που επαναπροσδιορίστηκε το συλλογικό φαντασιακό.

Ο πολιτικός χρόνος και ο χρόνος της λογοτεχνίας δεν συμπίπτουν υποχρεωτικά. Πιο πολύ συνυπάρχουν δημιουργώντας ενίοτε ωσμώσεις. Τα πολιτικά γεγονότα δεν είναι πάντοτε αρκετά ώστε να γεννήσουν αλλαγές στη λογοτεχνία και την αισθητική. Και με τη σειρά της η τέχνη είναι συνήθως αρκετά λίγη ώστε να αλλάξει τη ροή των γεγονότων. Στις πιο καλές της στιγμές ίσως να καταφέρει να αλλάξει την αντίληψή μας για αυτά.

Το 1922 δεν είναι απλώς η χρονολογία της καταστροφής της Σμύρνης. Είναι η χρονολογία που επαναπροσδιορίστηκε το συλλογικό φαντασιακό. Είναι η ημερομηνία-ταφόπλακα της Μεγάλης Ιδέας, της εδαφικής προοπτικής, της αποικιακής ονείρωξης και της αυτοκρατορικής νεκρανάστασης.

Η χρονιά που ένας θολός λαός θα έπρεπε ξαφνικά να έρθει αντιμέτωπος όχι με το ατελείωτο παρελθόν, ούτε με το σκοτεινό μέλλον, αλλά τελικά με το στενό παρόν του. Στενό όσο μια χερσόνησος πολιορκημένη από παράλληλα πελάγη.

Η ελληνική λογοτεχνία συνομίλησε τόσο με την καταστροφή όσο και με τις αλλαγές που αυτή έφερε στο φαντασιακό στους όρους του χρόνου και του χώρου, στην αντίληψη του μεγέθους και του εαυτού. Τίποτα πια δεν μπορούσε να είναι το ίδιο. Τα επικά παλαμικά ποιήματα, ο πατριωτισμός της ατελείωτης εκπνοής, οι πομπώδεις όροι της φυλής και του αίματος έληξαν απότομα.

Στη θέση τους ήρθαν για λίγο η απαισιοδοξία και η κλειστοφοβία του Μεσοπολέμου. Η ψιθυριστή μουσική, η ταραγμένη πλήξη, ο ουρανός που διαρκώς χαμηλώνει. Τη δεκαετία του ‘20 το παλιό με το καινούργιο συνυπήρξαν στη λογοτεχνική τους αποτύπωση. Οι διαφορετικοί δρόμοι που δεν ακολουθήθηκαν άρχισαν και τελείωσαν εδώ. Μία δεκαετία μετά, η λογοτεχνία μαζί με τα δοκίμια, τις διάφορες διαλέξεις, την αισθητική κτλ θα θέσουν τις βάσεις για ένα νέο ελληνικό αφήγημα.

Λιγότερο διαμπερές σε πολεμικές και εδαφικές διεκδικήσεις, στην υπερβολή ενός ονείρου άνευ όρων, σε ένα δανεικό μεγαλείο. Η γενιά του ‘30 θα οικοδομήσει μια αφήγηση συμπαγή, άλλοτε ποιητική και άλλοτε φλύαρη, που θα περιγράψει τα όρια του φαντασιακού και ταυτόχρονα θα καταφέρει να συμπεριλάβει το σύνολο των καλλιτεχνικών εκφάνσεων. Μέχρι και σήμερα είμαστε δέσμιοι αυτής της αφήγησης. Των όρων που έθεσε ώστε να αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό και το παρελθόν, τη χώρα και τους κατοίκους της, την ποίηση και τους ποιητές.

Φέτος κλείνουμε 100 χρόνια από την επανεφεύρεση του ελληνικού εαυτού. Και είναι ένας εαυτός εξαντλημένος. Χιλιοειπωμένος και τεντωμένος σε όλες τις εκδοχές του, στα όρια της παραμόρφωσης. Τα πηγάδια εξαντλήθηκαν, οι πηγές στέρεψαν και οι λέξεις μας είναι αποδομητικές ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν μας.

Κουβαλάμε ως γενέθλια αρχή την καταστροφή. Και τραγουδάμε με τρόπο παρηγορητικό. Ακόμα και αν έχουμε ξεχάσει τι ήταν αυτό που μας πλήγωσε. Ακόμα και αν δεν είμαστε σίγουροι ποιο είναι αυτό το διαφορετικό της τύχης που θα μπορούσε να μας απαλύνει. Μα όλο αναλογιζόμαστε πως είναι κάτι άλλο αυτό που μας ταιριάζει. Πως κάτι είχαμε, πως κάτι χάσαμε, πως κάπου αλλού υπάρχει η πραγματική μας αντιστοιχία.

Και ίσως 100 χρόνια μετά να ήρθε η ώρα να θάψουμε επιτέλους τους νεκρούς μας, να συνθηκολογήσουμε με τα γερασμένα φαντάσματα και να αναζητήσουμε επιτέλους έναν νέο δρόμο και μια νέα προοπτική στο ύψος των αναγκών και της δικής μας αλήθειας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Limbo
Στον Δάντη και πιο συγκεκριμένα στο τέταρτο Ασμα της Κόλασης το Limbo βρίσκεται στην είσοδο της Κόλασης. Οι κάτοικοι του Limbo δεν υφίστανται βασανιστήρια όμοια με τους υπόλοιπους κύκλους της Κόλασης. Η δική...
Limbo
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η επαφή
Λογοτεχνική κριτική για ένα βιβλίο που δεν γράφτηκε ποτέ από έναν συγγραφέα που ποτέ δεν υπήρξε.
Η επαφή
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
Λογοτεχνικός ήρωας είναι ο άνθρωπος αυτός που είναι διαρκώς απών. Ακόμα και μέσα στην παρουσία του. Και ίσως τελικά όλοι αυτοί που φεύγουν να γίνονται λογοτεχνικοί ήρωες. Να αποχωρούν συνταξιοδοτημένοι από την...
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η προσωπολατρία της οικειότητας
Στις μαζικές δημοκρατίες είναι η προσωπολατρία της οικειότητας, αυτή που περιγράφει τον ηγέτη όχι ως ένα υπερφυσικό ον, αλλά ως έναν από εμάς. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: ο Μητσοτάκης στην παραλία. Ο Μητσοτάκης...
Η προσωπολατρία της οικειότητας
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η ηλικία μέσα στην ηλικία
Ισως να μην υπήρξε ποτέ εποχή στην οποία η νεότητα να είναι τόσο υποχρεωτική. Δεν είναι μόνο ότι η ηλικία αυξάνει εντός ενός συστήματος που κωδικοποιεί τις ανάγκες και τις επιθυμίες με βάση τη νεότητα. Την...
Η ηλικία μέσα στην ηλικία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας