• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 15.1°C / 20.7°C
    1 BF
    78%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.0°C / 16.0°C
    1 BF
    83%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.0°C / 19.4°C
    2 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.7°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.0°C
    0 BF
    94%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.2°C / 15.4°C
    1 BF
    82%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 9.6°C / 11.8°C
    2 BF
    66%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.6°C / 19.0°C
    1 BF
    91%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 19.8°C
    2 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 9.9°C / 15.9°C
    0 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.1°C / 20.2°C
    1 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    2 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    2 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    13°C 11.5°C / 12.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.5°C / 11.5°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 13.8°C / 17.8°C
    1 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.3°C / 20.9°C
    1 BF
    79%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.3°C / 15.5°C
    0 BF
    87%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.3°C / 16.1°C
    1 BF
    80%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    2 BF
    76%
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Θεοδωράκης και η ποίηση

  • A-
  • A+
Το πείραμα του συνθέτη να δώσει την ποίηση στον λαό μπορεί να κριθεί ως κάτι περισσότερο από πετυχημένο.

Ενα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του Μίκη Θεοδωράκη, επίτευγμα που είμαι σίγουρος πως κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει, είναι το γεγονός πως κατάφερε μέσα από τη μουσική και τα τραγούδια του να κάνει κτήμα ενός ευρύτερου ακροατηρίου έναν μεγάλο αριθμό ποιημάτων της ελληνικής (αλλά και παγκόσμιας) παραγωγής. Ο λαϊκός ήχος, το μπουζούκι, η φωνή του Μπιθικώτση θα συναντηθούν με μια ποίηση που εκτείνεται από τον στρατευμένο στίχο μέχρι τους πειραματισμούς του μοντερνισμού. Ο τρόπος αυτός έδωσε στα ίδια τα ποιήματα λαϊκό βάθος και μετέτρεψε τη συχνά μοναχική ποιητική φωνή σε συλλογική.

Εργα ποιητικά ή λογοτεχνικά παραδείγματα, που από τη φύση τους έμοιαζαν καταδικασμένα να απευθύνονται σε έναν μικρό αριθμό μυημένων, άνοιξαν ως κοινό κτήμα. Πόσο περίεργη μπορεί να μοιάζει σήμερα η εικόνα ενός οικοδόμου ή ενός ταξιτζή της εποχής να τραγουδάει στίχους που οι αυστηροί φιλόλογοι θα κατέτασσαν στον συμβολισμό, την καθαρή ποίηση ή τον σουρεαλισμό;Και όχι απλώς να τους τραγουδάει αλλά να τους βιώνει και να προσφεύγει σε αυτούς με τη συγκίνησή του. Το επίτευγμα αυτό (του Θεοδωράκη αλλά και όσων ακολούθησαν το παράδειγμά του) είναι μάλλον μοναδικό στην παγκόσμια ιστορία της ποίησης όσο και της μουσικής και τόσο καταλυτικό ώστε να χαρακτηρίζει μια ολόκληρη περίοδο της ελληνικής Ιστορίας όσο και ένα μέρος της νεοελληνικής κουλτούρας μέχρι και σήμερα.

Το πείραμα του συνθέτη να δώσει την ποίηση στον λαό μπορεί να κριθεί ως κάτι περισσότερο από πετυχημένο. Δεν υπάρχει τίποτα το αρνητικό να προσάψεις σε αυτό το κατόρθωμα. Τι συμβαίνει όμως από εκεί και πέρα; Πώς η συνθήκη αυτή επηρέασε την ποίηση; Τι ρόλο έπαιξε τις επόμενες δεκαετίες και εντελώς ανεξάρτητα από τις προθέσεις του δημιουργού;

Μια πρώτη παράλληλη απώλεια είναι το γεγονός πως είναι σχεδόν αδύνατο να διαβάσεις τα μελοποιημένα ποιήματα. Ο καθένας μπορεί να το αντιληφθεί διαβάζοντας π.χ. το «Αξιον Εστί». Ενώ το πρώτο και το τρίτο μέρος δεν υποχωρούν στην ανάγνωση, το δεύτερο μέρος στις μελοποιημένες στιγμές του σχεδόν αποκολλάται από την ανάγνωση και τραγουδάει τον εαυτό του. Είναι που τα μελοποιημένα ποιήματα αποκτούν τη δική τους αυτοτέλεια και τον δικό τους τρόπο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Σεφέρης, ο οποίος ενώ αρχικά (όπως φαίνεται στην αλληλογραφία του) είχε αρνητική στάση όταν άκουσε τη μελοποίηση των ποιημάτων του (…στην «Αρνηση» η έλλειψη μιας συγκοπής πριν από το «λάθος» κάνει βλακώδη την τελευταία στροφή, έγραφε), στη συνέχεια (σύμφωνα με τον Θεοδωράκη) έκανε σαν μικρό παιδί όταν άκουγε μια παρέα στην Πλάκα να τραγουδάει τους στίχους του.

Και πόσο ενδεικτικό είναι πως τελικά το πλήθος που συνόδευε το φέρετρο στην κηδεία του Σεφέρη τον αποχαιρετούσε με αυτόν τον «λάθος» στίχο του. Είναι που τα ποιήματα είχανε αποκτήσει πια μια δική τους ζωή, ανεξάρτητη από τον ποιητή, μεγαλύτερη από αυτήν του ποιητή, ανεξάρτητη από τον συνθέτη ακόμα και έγιναν απολύτως νόμιμο κτήμα του κόσμου.

Οι συγκεκριμένες μελοποιήσεις και τα συγκεκριμένα ποιήματα που επιλέχθηκαν από τον Θεοδωράκη καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό αυτό που ο κόσμος αναγνωρίζει ως μεγάλη ποίηση. Βάζοντας έτσι όρια στους ποιητές τού σήμερα τα οποία ίσως να μην μπορέσουν να υπερπηδήσουν ποτέ. Γιατί προς το παρόν μια ποίηση πληθυντική δεν θα μπορούσε να βρει αντιστοιχία με ένα συλλογικό όραμα (όπως π.χ. Αλβανία, Αντίσταση, Εμφύλιος, αντίσταση στη χούντα) ή μια συλλογική ήττα.

Οι δεκαετίες της πλαδαρής Μεταπολίτευσης μάς κληροδότησαν στίχους κριτικούς (όταν αυτοί είναι πολιτικοί), προσωπικούς ή ποιητικά αφηρημένους. Μια ποίηση (με λίγες εξαιρέσεις) μακριά από το συλλογικό βίωμα που δεν μπορεί να αγγίξει μια συλλογική μουσική.

Ο κόσμος σήμερα μπορεί να τραγουδάει ακόμα την ποίηση (αφού τραγουδάει τον Θεοδωράκη, τον Χατζιδάκι και τόσους ακόμη) αλλά σίγουρα δεν διαβάζει την ποίηση που γράφεται. Η συλλογική διαδικασία του ακούσματος μοιάζει να επιβλήθηκε κόντρα στη μοναχική –και πιο απαιτητική- διαδικασία της ανάγνωσης. Ταυτόχρονα η μελοποίηση ποιημάτων (ειδικά σύγχρονων) μειώθηκε δραστικά. Η ποίηση ξαναγύρισε στα μικρά της ακροατήρια και η μουσική στη στιχουργική της.

Αλλά αυτό δεν είναι κριτική -πόσο μάλλον μομφή-, είναι περισσότερο η περιγραφή μιας αφετηρίας. Γιατί η συμβολική στιγμή του θανάτου του Μίκη Θεοδωράκη είναι μια στιγμή αναστοχασμού, μια στιγμή κατά την οποία η ελληνική τέχνη στο σύνολό της οφείλει να εξετάσει τον εαυτό της από την αρχή. Και αν με τον θάνατο του Θεοδωράκη η ελληνική μουσική θρηνεί, με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο βαθμό θρηνεί και η ποίηση.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Με αφορμή το 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών
Το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης ξεκίνησε το 2013, μέσα σε καιρούς κρίσης, με σκοπό να συμβάλει στην εξωστρέφεια της ελληνικής ποίησης και να βάλει την Αθήνα στον χάρτη των ευρωπαϊκών λογοτεχνικών φεστιβάλ.
Με αφορμή το 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αποχαιρετισμός στον Μίκη των Λαμπράκηδων
Ο Μίκης δημιούργησε στην Αθήνα υπό την προεδρία του τη Δημοκρατική Νεολαία Γρηγόρης Λαμπράκης στην οποία προσχώρησε και η Νεολαία της ΕΔΑ μαζί με εκατοντάδες χιλιάδες νέους σε όλη τη χώρα.
Αποχαιρετισμός στον Μίκη των Λαμπράκηδων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σημασία του Θεοδωράκη
Η μελοποίηση σπουδαίων ποιητών είναι, πιθανότατα, το σημαντικότερο έργο του, αλλά και μια πολιτική πράξη που σηματοδοτεί το ενδιαφέρον του για τον λαό.
Η σημασία του Θεοδωράκη
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο μεγάλος πληθυντικός του Μίκη Θεοδωράκη
Για πολλούς από εμάς που κουβαλούμε μια ηλικία κάπου ανάμεσα στα 30 με τα 50 η μουσική του Θεοδωράκη ήταν η μουσική των γονιών μας και των φίλων τους, αφού στα τραγούδια αυτά πάντοτε συναντούσες το συλλογικό...
Ο μεγάλος πληθυντικός του Μίκη Θεοδωράκη
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η γυναίκα ως μετανάστευση
Η ποίηση της Γκέρβιτζ είναι μια ποίηση που προσεγγίζει το γυναικείο φαινόμενο με τρόπο πολυπρισματικό και ταυτόχρονα με μια αφοπλιστική ειλικρίνεια.
Η γυναίκα ως μετανάστευση
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
«Δεν είμαι καλλιτέχνης, είμαι εμπόδιο»: Για την ελληνική χιπ χοπ σκηνή
Οσο πιο εσωστρεφής και ανακυκλώσιμη γίνεται η τέχνη στο θέατρο και στην ποίηση τόσο περισσότερο θα έχουμε ανάγκη την εξωστρέφειά της.
«Δεν είμαι καλλιτέχνης, είμαι εμπόδιο»: Για την ελληνική χιπ χοπ σκηνή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας