Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μητέρα Νύχτα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μητέρα Νύχτα

  • A-
  • A+

Τη νύχτα πριν από τη δίκη έκατσα ασυναίσθητα μπροστά από τη βιβλιοθήκη. Η δουλειά είχε τελειώσει, το βράδυ ήταν ήρεμο, υπήρχε χρόνος και κάτι ήθελα να διαβάσω. Οχι να μελετήσω ή κάτι, απλώς να μπω μέσα σε μια συνθήκη χωρίς να σκέφτομαι τίποτα άλλο. Ασυναίσθητα έπιασα ένα βιβλίο που έστεκε σε σειρά προτεραιότητας αλλά ποτέ δεν έτυχε να πιάσω. Ηταν το «Μητέρα νύχτα» του Κερτ Βόνεγκατ.

Ο Βόνεγκατ είναι αγαπημένος συγγραφέας μιας άλλης μου ηλικίας. Είναι αυτός -μαζί με τον Τζόζεφ Χέλερ και το Catch-22- που μας έμαθε πως μπορείς να διαβάζεις κάτι βαθιά ανθρώπινο και μαζί μπορείς να γελάς, πως το αστείο δεν είναι το αντίθετο του σκληρού, του ακραίου, του απάνθρωπου, αλλά συχνά είναι ο μόνος τρόπος που έχεις για να τα μιλήσεις.

Νομίζω πως το βιβλίο δεν έφτασε στα χέρια μου τυχαία. Βλέπετε το θέμα του είναι η καταδίκη ενός ναζί χρόνια μετά τον πόλεμο. Αν και το βιβλίο -το λιγότερο κωμικό και μαζί το πιο «κανονικό» βιβλίο του Βόνεγκατ- είναι πολύ περισσότερο απ' όλα αυτά. Μια βδομάδα μετά, κάθε φορά που ακούω για τις ποινές, για τις εξελίξεις στη δίκη, για τις προβλέψεις και τις αντιπαραθέσεις, κουβαλώ κάτι από την αίσθηση που μου άφησε το «Μητέρα νύχτα».

Η ιστορία είναι η εξής: ο Χάουαρντ Κάμπελ είναι Αμερικανός που μεγάλωσε στη Γερμανία καθ' όλη τη διάρκεια της ανόδου του ναζισμού. Θεατρικός συγγραφέας και ποιητής, ο Κάμπελ θα ταυτιστεί με το ναζιστικό κόμμα και θα κάνει ραδιοφωνικές εκπομπές προπαγάνδας φτάνοντας να είναι ο σημαντικότερος προπαγανδιστής του μηχανισμού δίπλα στον Γκέμπελς. Το θέμα είναι πως στην πραγματικότητα ο Κάμπελ είναι κατάσκοπος των συμμάχων. Μέσα από τις εκπομπές του μεταφέρει μηνύματα προς αυτούς. Ενα βήξιμο σε συγκεκριμένο σημείο, ένας τονισμός, ένα κόμπιασμα αποτελούν συγκεκριμένα μηνύματα προς τους συμμάχους. Μηνύματα που ο ίδιος αγνοεί αλλά σίγουρα φτάνουν απέναντι αφού οι αντισημιτικές εκπομπές του ακούγονται σε όλο τον κόσμο.

Μετά τον πόλεμο ο ίδιος δικάζεται στις μεγάλες δίκες των ναζί αλλά τελικά αθωώνεται. Ο ίδιος αποκαλύπτει τον ρόλο του αλλά κανείς δεν τον πιστεύει. Ολοι όσοι τον βοηθούσαν στην κρυπτογράφηση των μηνυμάτων είναι νεκροί, σχεδόν όλοι όσοι γνώριζαν τον ρόλο του είναι νεκροί. Ο σύνδεσμός του -του οποίου το πραγματικό όνομα δεν γνωρίζει- είναι άφαντος. Αν και το δικαστήριο τον αφήνει να φύγει, ο ίδιος περιπλανιέται στη Νέα Υόρκη ξεριζωμένος, συναντά φαντάσματα του παρελθόντος, ενσαρκωμένες ενοχές και νεοναζιστικές φιγούρες. Μέχρι τελικά να τον πιάσει το κράτος του Ισραήλ και να τον μεταφέρει σε ένα κελί δίπλα σε αυτό του Αϊχμαν ώστε να δικαστεί.

Το βιβλίο γράφεται ως απομνημονεύματα του ίδιου του Κάμπελ μέσα από το κελί του. Η μοναδική αυτή ισορροπία ανάμεσα στην αθωότητα και την ενοχή διαποτίζει το κάθε μέρος του. Ο ίδιος όμως μας έχει πει την άποψή του ήδη από την πρώτη παράγραφο: «Αυτή είναι η μοναδική ιστορία που ξέρω το ηθικό της δίδαγμα. Δεν νομίζω πως είναι κάτι το πολύ σπουδαίο - απλώς έτυχε να το ξέρω: Δεν είμαστε παρά ό,τι θέλουμε να δείξουμε, έτσι που πρέπει να προσέχουμε πολύ πώς θα παρουσιαζόμαστε».

Ο Κάμπελ είναι ένοχος παρά τη φαινομενική αθωότητα που έκρυβε ώστε να υπηρετήσει τον «καλό» σκοπό. Είναι ένοχος γι' αυτό που έδειχνε εδώ και τόσα χρόνια. Ή, όπως θα έλεγε ο πεθερός του Κάμπελ, αρχηγός της αστυνομίας του Βερολίνου: «Και ξέρεις γιατί δεν με νοιάζει καθόλου αν ήσουν πραγματικός κατάσκοπος ή όχι; (…) Γιατί ποτέ δεν θα μπορούσες να υπηρετήσεις τον εχθρό καλύτερα απ' όσο υπηρέτησες εμάς. Κατάλαβα πως όλες σχεδόν οι ιδέες που ασπάζομαι τώρα, που με έκαναν να μη νιώθω την παραμικρή ντροπή για τις πράξεις και σκέψεις μου ως ναζιστής, δεν τις πήρα από τον Χίτλερ ή τον Γκέμπελς, αλλά από εσένα».

Τις τελευταίες μέρες, ενώ το γαϊτανάκι ευθυνών και αθωότητας λύνεται και δένεται και εκτός δικαστηρίου, σκέφτομαι τις φράσεις αυτές. Αυτούς που παρουσιάζονται ως πάντοτε αθώοι παρά το γεγονός πως οι πράξεις τους μαρτυρούσαν το ακριβώς αντίθετο. Αντίθετα από τον Κάμπελ δεν παρουσιάστηκαν ως ναζί. Αλλά αντίθετα από τον Κάμπελ οι πράξεις τους δεν είχαν καμία κρυμμένη αθωότητα. Τους τιμητές τού σήμερα σκέφτομαι, που ακόμα και αν δεν συμπορεύτηκαν έκαναν ό,τι μπορούσαν ώστε να πέσει η Μητέρα Νύχτα πάνω από τις ζωές και τα κεφάλια μας.

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Τα παιδιά της Χρυσής Αυγής
Τα παιδιά ως προεκλογικό τηλεοπτικό σημείο αποτελούσαν πάντοτε πόλο έλξης για πολλά από τα κόμματα. Από την περίφημη «αλλαγούλα» του ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του '80, μέχρι τα παιδιά που τρομάζει ο Πάνος Καμμένος με...
Τα παιδιά της Χρυσής Αυγής
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ούτε στην Κυψέλη ούτε πουθενά
Ο χρυσαυγιτισμός είχε γίνει καθημερινή πρακτική. Ολα αυτά πάγωσαν με τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Και όλα -προς το παρόν- τελείωσαν με την απόφαση του δικαστηρίου.
Ούτε στην Κυψέλη ούτε πουθενά
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
Λογοτεχνικός ήρωας είναι ο άνθρωπος αυτός που είναι διαρκώς απών. Ακόμα και μέσα στην παρουσία του. Και ίσως τελικά όλοι αυτοί που φεύγουν να γίνονται λογοτεχνικοί ήρωες. Να αποχωρούν συνταξιοδοτημένοι από την...
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η στρατηγική ήττα της Χρυσής Αυγής
Είναι τουλάχιστον υποκριτικό να πιστεύουμε πως η εκλογική αποτυχία της Χρυσής Αυγής σημαίνει πως τελειώσαμε μαζί της, πως η επιρροή της θα είναι μικρότερη, άρα και η επικινδυνότητά της περιορισμένη. Γιατί τα...
Η στρατηγική ήττα της Χρυσής Αυγής
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι τηλεοπτικές σειρές και η νέα μυθιστορία
Περισσότερο από κάθε λογοτεχνικό είδος, το μυθιστόρημα δημιούργησε και διαμόρφωσε απολαύσεις, συγκινήσεις, αισθητικές και ιδεολογίες. Ο 20ός και πολύ περισσότερο ο 21ος αιώνας σε μεγάλο βαθμό διέκοψαν την...
Οι τηλεοπτικές σειρές και η νέα μυθιστορία
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Πεθαίνοντας στην Αθήνα
Τα πρόσφατα χρόνια, οι δολοφονίες που ζήσαμε σηματοδότησαν μια σειρά από εξελίξεις. Η δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου το 2008 ήρθε να συμπυκνώσει όλο το ψέμα της ευημερίας της ελληνικής οικονομίας. Η...
Πεθαίνοντας στην Αθήνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας