Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τρόποι και λειτουργίες της μάσκας
EUROKINISSI/ΙΣΜΗΝΗ ΚΑΡΛΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τρόποι και λειτουργίες της μάσκας

  • A-
  • A+
Στην εποχή της επιδημίας η μάσκα ταυτίζεται με την προφύλαξη ακόμη και την επιβίωση. Και έτσι ταυτισμένη με τις όψεις των ανθρώπων γίνεται σημείο που τους περιγράφει.

Για να 'μαι ευχάριστος σε όλους,/ -κι ακόμα και στον εαυτό μου-/
έκρυψα πάντοτες με μάσκες/ που αρέσουνε το πρόσωπό μου.

Ως αντικείμενο, η μάσκα λειτουργεί για να αποκρύβει, να μεταμφιέζει και να παραποιεί. Στις γιορτές και τις τελετουργίες η μάσκα είναι το απαραίτητο στοιχείο για να επιτευχθεί η μεταμόρφωση. Αυτό που διαχωρίζει το άτομο που εισέρχεται στο δρώμενο από τον εαυτό του που αφήνει για λίγο πίσω.

Στο αρχαίο θέατρο η μάσκα είναι ο ρόλος, η συμπύκνωση της όψης από τον υποκριτή. Σε αρχαϊκά έθιμα και πανηγύρια μια μάσκα περιγράφει τις προθέσεις των συμμετεχόντων, τη βακχεία, τη σεξουαλική εγρήγορση, το πέρασμα στην επικράτεια του ενστίκτου που βρίσκει νόμιμο χώρο για να εκδηλωθεί. Στα καρναβάλια η μάσκα ενσαρκώνει τον εορτασμό, τον εορταστικό ψόγο, τη γελοιοποίηση, την κατάλυση των ιεραρχιών.

Στη μυθολογημένη Αγρια Δύση το μαντίλι έπαιξε συχνά τον ρόλο μάσκας. Αν και στην πραγματικότητα η χρήση του ήταν περιορισμένη στο να προφυλάσσει τον γελαδάρη από τη σκόνη και τις ανεμοθύελλες, στην επική αφήγηση του γουέστερν η μάσκα έγινε αντικείμενο φετίχ και στοιχείο αναγνώρισης όπως το ρεβόλβερ ή το χαρακτηριστικό καπέλο.

Το μαντίλι που καλύπτει το πρόσωπο στη σημειολογία του γουέστερν προεξοφλεί μια ληστεία ή κάποια άλλη εγκληματική πράξη. Εδώ η μάσκα διαχωρίζει το ορθό και αποδεκτό από το ποινικό και κολάσιμο.

Στις εξεγέρσεις μια μάσκα ή ένα πανί δεν προστατεύει απλώς τον διαδηλωτή εντός της ανωνυμίας. Τον ορίζει ως σημείο όπου πάνω του μπορεί να προβληθεί το πρόσωπο του οποιουδήποτε. Οποιοσδήποτε αδικημένος, οποιοσδήποτε εκτοπισμένος, οποιοσδήποτε θέλει να διεκδικήσει. Η απουσία του συγκεκριμένου προσώπου μέσω της μάσκας στις εξεγέρσεις είναι ένα κάλεσμα για συμμετοχή σε αυτές.

Στην εποχή της επιδημίας η μάσκα ταυτίζεται με την προφύλαξη ακόμη και την επιβίωση. Και έτσι ταυτισμένη με τις όψεις των ανθρώπων γίνεται σημείο που τους περιγράφει. Το κομμάτι του προσώπου μας που παραχωρούμε στην αφάνεια, με σκοπό να μείνουμε ασφαλείς και να κρατήσουμε τους γύρω σε ασφάλεια.

Το λειψό πρόσωπο περιγράφει τον τρόπο που αποκλίνουμε από τις συνήθειές μας. Τον ενσαρκωμένο περιορισμό της καθημερινότητάς μας. Λειψές ζωές σε αναμονή μιας νέας –ή παλαιής– κανονικότητας. Εδώ η μάσκα αποκρύβει αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει. Κρύβει το πρόσωπο και φέρνει στην επιφάνεια την προσδοκία, τον φόβο, τον κίνδυνο, την επιθυμία.

κι άλλαξα τόσες στη ζωή μου,/ που τώρα πια να μην μπορώ/
τ’ αληθινό το πρόσωπό μου/ να πω ποιο είναι μήτ’ εγώ!

Υπάρχει και μία περίπτωση μάσκας που δεν αποκρύβει αλλά αποκαλύπτει αποκλειστικά. Και αυτές είναι οι γαργαντουικές μάσκες που μοίρασε η κυβέρνηση στα σχολεία. Η απόσταση που χωρίζει μια κανονική μάσκα, όπως αυτές που χρησιμοποιούμε καθημερινά, από τις μάσκες που παρέδωσε η κυβέρνηση είναι ακριβώς ίση με την απόσταση που χωρίζει την κυβέρνηση από τη σοβαρότητα.

Η γιγαντιαία μάσκα-σωβρακοφανέλα αποκαλύπτει και γίνεται σύμβολο της πολιτικής ανεπάρκειας και της μη ετοιμότητας του υπουργείου Παιδείας. Συμπυκνώνει στη γελοία όψη της τα μηδενικά μέτρα ασφαλείας στα σχολεία, τις τάξεις με 27 παιδιά, τα διπλά θρανία, τη μη πρόσληψη επιπλέον προσωπικού καθαριότητας κ.λπ. Και μαζί την έλλειψη τεστ, το άνοιγμα των συνόρων χωρίς καμία σοβαρή προετοιμασία, τα υπερπλήρη πλοία όλο το καλοκαίρι, τα εγκληματικά αραιά δρομολόγια των μέσων μαζικής μεταφοράς και… και…

Οι σχολικές μάσκες, μέσα στην εκκωφαντική σιωπή που έχουν επιβάλει τα μέσα ενημέρωσης και οι παροχές τους, ηχούν εκκωφαντικά. Περιγράφουν τη γελοιότητα. Οταν όμως η γελοιότητα αυτή έρχεται να μας συναντήσει στις πιο κρίσιμες στιγμές δεν κουβαλά τίποτα το αστείο. Στην πραγματικότητα, σε στιγμές σαν αυτή, το γελοίο είναι απλώς προάγγελος του τραγικού που το ακολουθεί.

Ετσι, ο θάνατος σα θα ‘ρθει,/ δε θα ‘ναι η στέρηση μεγάλη:/
θ’ αφήσω μιαν ανυπαρξία/ για να περάσω σε μιαν άλλη...

*Οι στίχοι με πλάγια γράμματα είναι από το ποίημα του Κώστα Ουράνη με τίτλο «Μάσκες»

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Εσωτερικεύοντας την πανδημία
Εχουμε φτάσει στο σημείο, η κανονικότητα να μας εκπλήσσει. Και το πιο ενδιαφέρον στις ταινίες δεν είναι πια ούτε η πλοκή ούτε οι χαρακτήρες. Είναι το τίποτα.
Εσωτερικεύοντας την πανδημία
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Δεν είμαστε κόστος. Είμαστε το μέλλον
Οι μαθητές αντιδρούν απέναντι σε κάτι που τους αφορά. Αφορά πράγματα για τα οποία οφείλουν να έχουν λόγο. Η στάση αυτή της αυτοπροστασίας δεν είναι μόνο απαράβατο δικαίωμα. Είναι και υποχρέωση.
Δεν είμαστε κόστος. Είμαστε το μέλλον
ΕΥΡΩΠΗ
Μάσκες και θερμομέτρηση
Ανοιξαν χθες τα σχολεία στην Ισπανία με υποχρεωτική την τήρηση αυστηρών μέτρων από τους μαθητές.
Μάσκες και θερμομέτρηση
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ποιο καλοκαίρι;
Το φετινό καλοκαίρι προέκυψε σχεδόν από τύχη. Δεν κατασκευάστηκε για να σε ξεκουράσει. Κατασκευάστηκε για να το καταναλώσεις όσο περισσότερο μπορείς.
Ποιο καλοκαίρι;
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Πορτρέτο του καλλιτέχνη ως φαντάσματος
Για μερικούς η νέα κρίση προκύπτει ως μια νέα ευκαιρία (business as usual). Η ιδεολογία όχι μόνο δεν μπορεί να παρακαμφθεί, στο όνομα του συναγερμού και της εθνικής συμφιλίωσης, αλλά όλες οι αλλαγές θα είναι...
Πορτρέτο του καλλιτέχνη ως φαντάσματος
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο Εντουαρντ Χόπερ και η εποχή της μεγάλης απόστασης
Από τον ερχομό της γενικευμένης καραντίνας είναι σπάνιο να ξεφυλλίσεις μια εφημερίδα ή να κατέβεις έναν διαδικτυακό τοίχο χωρίς να πετύχεις έναν πίνακα του Εντουαρντ Χόπερ.
Ο Εντουαρντ Χόπερ και η εποχή της μεγάλης απόστασης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας