Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η παιχνιδοποίηση της κοινωνικής ζωής
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η παιχνιδοποίηση της κοινωνικής ζωής

  • A-
  • A+

Το παιχνίδι αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα συστατικά της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για πολλούς, το παιχνίδι βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του ανθρώπινου φάσματος. Στην κλασική πια μελέτη «Ο άνθρωπος και το παιχνίδι (Homo Ludens)», ο Ολλανδός ιστορικός Γιόχαν Χουιζίνγκα περιγράφει ακριβώς αυτόν τον κυρίαρχο δεσμό: «Ο πολιτισμός γεννιέται από την έμφυτη στον άνθρωπο τάση να παίζει, και οι διάφορες πολιτισμικές μορφές, από το δίκαιο και τη φιλοσοφία ώς την ποίηση και την τέχνη, μπορούν να κατανοηθούν ως εκδηλώσεις ή μεταμορφώσεις της θεμελιώδους ορμής προς το παιχνίδι». Αν ο πολιτισμός είναι μια μεταμόρφωση του παιχνιδιού, ποια είναι η όψη που παίρνει σήμερα και ποιο είναι το κυρίαρχο παιχνίδι;

Θα ξεκινήσουμε με τον ισχυρισμό πως το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων στην παρούσα στιγμή του πολιτισμού τείνει να ενσωματώσει σε απόλυτο βαθμό τα χαρακτηριστικά του παιχνιδιού. Ακόμα και αν δεν το αντιλαμβανόμαστε, η παιχνιδοποίηση της κοινωνικής ζωής είναι κυρίαρχη τάση. Κυρίαρχη σε τέτοιο βαθμό ώστε να ορίζεται ως αποκλειστικός τρόπος των πραγμάτων. Ο βασικός λόγος προς αυτήν την κατεύθυνση είναι η κυριαρχία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η ραγδαία ανάπτυξη των τεχνολογιών επικοινωνίας και διασύνδεσης και ο επιμερισμός των κοινωνικών εκφάνσεων σε αντίστοιχες εφαρμογές και λειτουργίες.

Ως παιχνιδοποίηση, ορίζεται η εισαγωγή των τεχνικών χαρακτηριστικών ενός παιχνιδιού σε έναν τομέα που δεν ορίζεται ως παιχνίδι. Ας δούμε λοιπόν την κοινωνική μας ζωή διαμεσολαβημένη από τα μέσα δικτύωσης: δημιουργείς ένα άβαταρ (ψηφιακή αναπαράσταση) βασισμένο τόσο στην πραγματικότητα όσο και στην επιθυμία (στον τρόπο που θες οι άλλοι να δουν τον καθρέφτη σου), αλληλεπιδράς με άλλους παίκτες, επιβραβεύεις και επιβραβεύεσαι, με λάικ, ριτουίτς, ινσταγκραμικές καρδούλες. Και όσο πιο πολύ συμμετέχεις τόσο πιο έντονα ορίζεσαι από τους κανόνες του παιχνιδιού. Συμμετέχεις περισσότερο τις στιγμές εκείνες που η κοινωνική διάδραση παίρνει τα χαρακτηριστικά παιχνιδιού. Οσο πιο ξεκάθαρα είναι τα χαρακτηριστικά τόσο πιο μεγάλη η εμπλοκή και η επιτυχία σου. Ανταγωνισμός, επίθεση, κυριαρχία. Περισσότεροι σε ακολουθούν, περισσότεροι σε αναδημοσιεύουν, περισσότεροι αλληλεπιδρούν μαζί σου. Είναι ένα παιχνίδι που δεν καταλαβαίνουμε καν πως παίζουμε ενώ την ίδια στιγμή εισχωρούμε όλο και περισσότερο μέσα του καθώς αυτό εισχωρεί μέσα μας. Τα μέσα δικτύωσης επαναδιατυπώνουν την κοινωνική ζωή ορίζοντας εκ νέου διαχωρισμούς και προτεραιότητες με όρους δημοφιλίας, διάδρασης και πρόσβασης.

Αν δεχτούμε πως η τάση προς παιχνίδι είναι έμφυτη στον άνθρωπο και ουσιαστικά συναντιέται σε όλες τις ανθρώπινες εκδηλώσεις, το φαινόμενο αυτό δεν είναι κάτι πρωτότυπο. Παρά το μέγεθος, την ταχύτητα και τη -σχεδόν- οικουμενική του καθιέρωση αποτελεί μια προέκταση παλαιότερων κοινωνικών παιχνιδιών. Αυτό που μοιάζει καινούργιο είναι πως το συγκεκριμένο παιχνίδι δεν έχει διακόπτη που να το σταματά. Συνεχίζει να υπάρχει για εμάς ακόμα και όταν βγαίνουμε από τις εφαρμογές, ακόμα και όταν σβήνουμε τα προφίλ μας, ακόμα και όταν δεν έχουμε προφίλ. Η απουσία μας καταγράφεται και αυτή ως χαρακτηριστικό. Και είναι πολλές οι φορές που το ίδιο το παιχνίδι τείνει να εξαφανίσει αυτό που αναπαριστά. Με διαφορετικούς τρόπους και μέσα από διαφορετικά κανάλια. Από την ανθρώπινη επαφή και το ξόδεμα του ελεύθερου χρόνου μέχρι την κοινωνική διεκδίκηση και τις συλλογικές απαιτήσεις. Είναι πορτρέτα που τείνουν να πάρουν τα χαρακτηριστικά μας, χαρακτηριστικά πιο αληθινά από αυτά του ίδιου μας του προσώπου, με τη συγκατάθεσή μας και υπό τις οδηγίες μας.

Η παγκόσμια καραντίνα και η απομόνωση συνέβαλαν ακόμα πιο έντονα στη συγκεκριμένη κυριαρχία. Ενώ οι κοινωνικές επαφές και η ζωή εκτός του οικείου περιβάλλοντος εκμηδενίστηκε, η διαδικτυακή συναναστροφή εκτινάχθηκε. Διεκδικώντας πια όχι θέση στον κοινωνικό χώρο αλλά την απόλυτη ταύτιση με τον χώρο αυτό. Κάποια στιγμή οι έξω συνθήκες θα γυρίσουν στην ομαλότητα. Αυτό όμως που έχει σημασία είναι τι θα μείνει πίσω. Γιατί αν η κυριαρχία των μέσων δικτύωσης είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει εδώ και καιρό, η περαιτέρω παιχνιδοποίηση άλλων κοινωνικών εκφάνσεων είναι κάτι το καινούργιο. Η τηλεκπαίδευση και η τηλεργασία είναι μόνο δύο νέα παιχνίδια που γεννιούνται μέσα από τη συγκυρία. Χωρίς όρους, χωρίς ηθικές διεργασίες ή πλαίσια, σχεδόν πάντα εις βάρος των εργαζομένων, στο όνομα μιας πρακτικής και λειτουργικής αντίληψης που δεν δέχεται δεύτερες σκέψεις. Παιχνίδι χωρίς δεύτερες ζωές ή κάρτες μνήμης για να συνεχίσεις από εκεί που σταμάτησες. Σε μια κοινωνία μέγιστης και ταυτόχρονα ελάχιστης απόστασης, όπου τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και το είδωλό του έχουν πια θολώσει.

📍 tsalapatis.blogspot.com

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Μια δεκαετία, μια ανασκόπηση
Βγαίνουμε από τη δεκαετία με μια αίσθηση παγιωμένης ανασφάλειας. Με μια διαμοιρασμένη κοινή απαισιοδοξία εντός ενός κόσμου που όσο μικραίνει τόσο πιο χαώδης μοιάζει.
Μια δεκαετία, μια ανασκόπηση
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
Λογοτεχνικός ήρωας είναι ο άνθρωπος αυτός που είναι διαρκώς απών. Ακόμα και μέσα στην παρουσία του. Και ίσως τελικά όλοι αυτοί που φεύγουν να γίνονται λογοτεχνικοί ήρωες. Να αποχωρούν συνταξιοδοτημένοι από την...
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο αριθμός του πλήθους
Δεν είμαι σίγουρος πότε αντιλαμβανόμαστε για πρώτη φορά το πλήθος. Ειδικά εμείς οι κάτοικοι των βιαστικών μητροπόλεων. Και αυτό γιατί το πλήθος ορίζεται από μια εγωιστική ιδιότητα. Είτε σε περικλείει είτε σου...
Ο αριθμός του πλήθους
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η προσωπολατρία της οικειότητας
Στις μαζικές δημοκρατίες είναι η προσωπολατρία της οικειότητας, αυτή που περιγράφει τον ηγέτη όχι ως ένα υπερφυσικό ον, αλλά ως έναν από εμάς. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: ο Μητσοτάκης στην παραλία. Ο Μητσοτάκης...
Η προσωπολατρία της οικειότητας
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Μυθολογία
Κανείς δεν θυμάται πότε φύτρωσε, πότε ή πώς. Ολα έγιναν ξαφνικά, στον χρόνο που το μάτι ανοίγει και κλείνει. Χωρίς ήχους, χωρίς θόρυβο να σε τρομάξει, χωρίς ψιθύρους να σε ξαφνιάσουν. Στέκει εκεί έξω,...
Μυθολογία
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ανθρωποι πλευστοί στη θάλασσα των ναυαγίων
Θάλασσα των διακοπών και θάλασσα των ναυαγίων, θάλασσα του ταξιδιού και θάλασσα των πνιγμένων. Μέσα της πλέουμε και εμείς. Μέσα μας, πλέουν με τη σειρά τους τα αυριανά ενδεχόμενα. Σχεδίες και ναυάγια, ταξίδια...
Ανθρωποι πλευστοί στη θάλασσα των ναυαγίων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας