Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η δημιουργική τυφλότητα της φαντασίας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η δημιουργική τυφλότητα της φαντασίας

  • A-
  • A+

Κάπου ανάμεσα στη λογοτεχνική καθαρότητα του εστετισμού και την άκριτη pop αποδοχή των αριθμών κινούνται τάσεις, λογοτεχνικά είδη και δοκιμές. Σε αυτή την παράδοξη περιοχή της ταυτόχρονης αποδοχής και απόρριψης, η κυκλοφορία σημαίνει πτώση της ποιότητας και η ποιότητα ακαριαία απόσταση από οτιδήποτε προσβάσιμο.

Οι σούπερ ηρωικές ταινίες, το «Game of thrones» και ο «Αρχοντας των δαχτυλιδιών», ο «Χάρι Πότερ», όρισαν τα ρεκόρ της κατανάλωσης των θεατών, την έκταση του μυθικού, τη δυνατότητα διείσδυσης στο συλλογικό φαντασιακό. Υπάρχει ένα ερώτημα που διαρκώς εκκρεμεί πίσω από όλες αυτές τις διαπιστώσεις.

Γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο; Ποιος είναι ο πυρήνας της διάδοσης (που φέρνει τελικά την επιτυχία), για ποιο λόγο χίλιοι παραγωγοί της τηλεόρασης και του κινηματογράφου ξεκοκαλίζουν κάθε εκδοχή του φανταστικού, αναζητώντας την επόμενη μεγάλη είσπραξη; Τι είναι αυτό που καθιστά το φανταστικό (High Fantasy, επιστημονική φαντασία κ.λπ.) εισπρακτικά επίκαιρο και μυθικά οικείο;

Μέσα σε μια απομαγευμένη εποχή, η καλοκουρδισμένη φαντασία προσφέρει διέξοδο. Αποσπώντας στοιχεία από την πραγματική ιστορία, το παραμύθι και τη μυθολογία καταφέρνει (στις ευτυχείς στιγμές της) να δημιουργήσει αρχέτυπα με τα οποία ο καθένας μπορεί να ταυτιστεί ανεξαρτήτως τόπου ή χρόνου.

Πατώντας πάντοτε με το ένα πόδι στην πραγματικότητα –είτε αυτό είναι ο χαρακτήρας του ήρωα είτε παραφρασμένα ιστορικά γεγονότα και μύθοι– το πολλαπλό είδος δημιουργεί μια ελεύθερη συνθήκη. Τα όρια του φανταστικού μοιάζουν να ταυτίζονται με τα όρια της φαντασίας. Με μόνη προϋπόθεση τη διαρκή μετατόπιση αυτών των ορίων προς σημεία ακόμη πιο άγνωστα και ακόμα πιο οικεία. Εδώ το θαύμα λειτουργεί ακόμη χωρίς να εξορίζει τους ρεαλισμούς.

Αν υπάρχει ένα χαρακτηριστικό των έργων αυτών που μπορεί να συμπεριλάβει το οικείο και το πρωτότυπο αλλά ταυτόχρονα να ορίσει και να επεξηγήσει την επιτυχία, αυτό είναι το «Worldbuidling». Δηλαδή η κατασκευή των κόσμων. Τα έργα της φαντασίας δεν προσφέρουν ιστορίες περίεργων όντων, μη πραγματικές συνθήκες όπου κάθε τι είναι αποδεκτό.

Προσφέρουν πρώτα και πάνω από όλα ένα φανταστικό πλαίσιο απολύτως συγκεκριμένο, δημιουργημένο με αληθοφάνεια και λεπτομέρεια, έναν κόσμο πάντοτε παράλληλο στον πραγματικό κόσμο, ώστε οι ιστορίες που διηγούνται να λειτουργήσουν ως πραγματικές. Οι επιτυχημένες περιπτώσεις του είδους είναι αυτές όπου ο κόσμος αυτός δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό των γεγονότων, αλλά οι χαρακτήρες και οι καταστάσεις υπάρχουν ως ενσαρκώσεις του κόσμου και των ιδεών του συγγραφέα. Ο κόσμος γίνεται σχόλιο στους χαρακτήρες και οι χαρακτήρες στον κόσμο, σε μια ταυτόχρονη κίνηση όπου η ανοιχτή φαντασία συναντά τον απολύτως συγκεκριμένο ήρωα και την αυστηρά ορισμένη μυθική συνθήκη.

Αυτό που σου παρέχει η ανάγνωση –και δευτερευόντως η θέαση κάποιας αναπαραγωγής– είναι μια δημιουργική τυφλότητα. Το δημιουργικό της κομμάτι ταυτίζεται ακριβώς με την αίρεση της τυφλότητας αυτής. Ξεκινάς μπαίνοντας σε έναν κόσμο απόλυτου σκοταδιού, όπου δεν γνωρίζεις ποιο είναι αυτό το «διαφορετικό» που ισχύει. Σιγά σιγά ξεπηδούν περιγραφές και πληροφορήσεις που καθιστούν τον κόσμο περισσότερο ορατό, τη δραματική συνθήκη ορισμένη και συγκεκριμένη.

Ο χάρτης της άλλης πραγματικότητας απλώνεται κομματιαστά μπροστά στα μάτια σου. Ενώ οι γάζες της όρασής σου σηκώνονται η μια μετά την άλλη, βλέπεις με παρθένα μάτια έναν κόσμο διαφορετικό και οικείο. Μαθαίνεις όσα ισχύουν και όσα κανονίζουν το πραγματικό. Ταυτόχρονα –ακριβώς γιατί το ένα είναι κομμάτι του άλλου– ταυτίζεσαι όλο και περισσότερο με τους ήρωες του κόσμου αυτού. Ερχεσαι πιο κοντά στην ουσία του ταξιδιού τους και της ύπαρξής τους.

Η συνθήκη αυτή δεν είναι πρωτόγνωρη, αλλά οφείλει να μη γίνεται ποτέ ξένη σε κάθε είδος αφήγησης. Η αφήγηση οφείλει να φτιάχνει κόσμους. Ακόμα και αναπαριστώντας με ρεαλιστικό τρόπο τελείως τετριμμένα και καθημερινά γεγονότα. Η άνοδος του φανταστικού ίσως να περιγράφει ένα κομμάτι από τους κόσμους που δεν κατασκευάστηκαν στις πιο οικείες, στις πιο «νόμιμες» ιστορίες. Η λειτουργία του φανταστικού οφείλει να είναι η λειτουργία της κάθε δημιουργίας. Ανοιχτή, χωρίς όρια, χωρίς περιορισμούς αληθοφάνειας.

Σε έναν κόσμο όπου το φως εξορίζει τις σκιές και τις αμφιβολίες, η φαντασία, σε όλες της τις παραλλαγές, διεκδικεί μια επαναθεμελίωση. Εναν κόσμο όπου τα αντίθετα συνυπάρχουν, όπου τα όρια διαρκώς επανατοποθετούνται και που ο ρεαλισμός δεν έχει σχέση με τα ρεπορτάζ, αλλά με τη βουτιά στον πυρήνα των πραγμάτων.

tsalapatis.blogspot.gr

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η Βενετία κάτω από το νερό
Η Βενετία χτυπήθηκε από την υψηλότερη πλημμυρίδα εδώ και 50 χρόνια. Η πόλη έγινε ένα με τα κανάλια της. Σαν να υπέκυψε σε έναν εναγκαλισμό που έμενε εκκρεμής από το χτίσιμο της πόλης.
Η Βενετία κάτω από το νερό
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ακονίζοντας αγκυλωτούς ανθρώπους
Η βαθιά μισανθρωπία. Που ξαφνικά δείχνει περήφανη για τον εαυτό της και δεν ντρέπεται να τσιρίξει υστερικά μπροστά σε ένα λεωφορείο με πρόσφυγες, που δεν διστάζει να μαχαιρώσει έναν μαθητή Γυμνασίου γιατί...
Ακονίζοντας αγκυλωτούς ανθρώπους
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Μητέρα του επιστητού
Η Χιλή βρίσκεται από τις 18 Οκτωβρίου σε εξέγερση. Οι Αρχές απάντησαν με ακραία καταστολή. Οι πολίτες διατάχθηκαν να παραμείνουν ήρεμοι στα σπίτια τους. Και ενώ η σιωπή επιτηρούσε τα σπίτια και περιφρουρούσε...
Μητέρα του επιστητού
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Κυψέλη ου μ' εθέσπισεν
Η Κυψέλη έχει αλλάξει εδώ και καιρό. Από τότε που το κέντρο έγινε μεταμεσονύχτιο λούνα παρκ της υποχρεωτικής νεότητας ή τουριστικός διάδρομος απογείωσης του Airbnb.
Κυψέλη ου μ' εθέσπισεν
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η στυτική λειτουργία της πόλης
Τα κτίρια του Ελληνικού (ανεξάρτητα από το ποια εταιρεία τελικά θα κερδίσει) με τον ακατάσχετο όγκο τους, το εκτός κλίμακας περιβάλλοντος χώρου ύψος τους, την αισθητική τους από γυαλί και αμετροέπεια είναι η...
Η στυτική λειτουργία της πόλης
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
Λογοτεχνικός ήρωας είναι ο άνθρωπος αυτός που είναι διαρκώς απών. Ακόμα και μέσα στην παρουσία του. Και ίσως τελικά όλοι αυτοί που φεύγουν να γίνονται λογοτεχνικοί ήρωες. Να αποχωρούν συνταξιοδοτημένοι από την...
Ο ήρωας και ο εαυτός του*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας