Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η προσωπολατρία της οικειότητας
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η προσωπολατρία της οικειότητας

  • A-
  • A+

Ο όρος «προσωπολατρία» πήρε σημαντικές πολιτικές διαστάσεις όταν χρησιμοποιήθηκε από τον Νικίτα Χρουστσόφ την τελευταία μέρα του 20ού Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ενωσης. Η ομιλία αυτή με τίτλο «Περί της προσωπολατρίας και των συνεπειών της» αποκήρυσσε τον σταλινισμό, περιέγραφε την εξιδανίκευση του ηγέτη ως αντίθετη στον μαρξιστικό κανόνα και ξεκινούσε την αποσταλινοποίηση της Σοβιετικής Ενωσης.

Η προσωπολατρία την περίοδο των μαζικών δημοκρατιών εξορίστηκε ουσιαστικά εκτός των ορίων του δυτικού κόσμου. Τόσο στον χώρο όσο και στον χρόνο. Οι δύο αυτές συντεταγμένες χρησιμοποιήθηκαν ώστε να περιγραφεί το παρόν ως ο καλύτερος απ' όλους τους δυνατούς κόσμους. Φιγούρες του παρελθόντος και σκονισμένα καθεστώτα σε μια χθεσινή γεωγραφία ήρθαν στην επιφάνεια ως παράδοξα πολιτικής και βίου.

Με χοντροκομμένο τρόπο κάθε καθεστώς που δεν συνέπιπτε με το παρόν μας (ή δεν το προοικονομούσε) ενοποιήθηκε. Ο ναζισμός ταυτίστηκε με τον φασισμό, ο φασισμός με τον σταλινισμό, ο σταλινισμός με τον κομμουνισμό, ο κομμουνισμός με τον σοσιαλισμό σε έναν αχταρμά χωρίς αποχρώσεις που έλεγε εμφατικά πως δεν υπάρχει άλλη ορθή εναλλακτική πέρα από την ελεύθερη οικονομία, αφού όλα τα άλλα οδηγούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Αλλά και οτιδήποτε πέρα από τα σύνορα του δυτικού κόσμου είναι εξίσου παράδοξο και επικίνδυνο με το ίδιο το παρελθόν. Φιγούρες όπως ο Καντάφι, ο Σαντάμ Χουσεΐν κτλ περιγράφηκαν ως ο επάρατος άλλος και ουσιαστικά ο κίνδυνος που ελλοχεύει ακόμα και στις δικές μας εναλλακτικές.

Η υπερδόμηση της προσωπολατρίας λειτούργησε ώστε να αποδομηθεί κάθε εναλλακτική. Οι υπερβολές και οι σκληρότητες μακρινών δικτατόρων και ηγεμόνων έγιναν αποδείξεις του δικού μας ορθού. Οσο μεγαλύτερη η υπερβολή και η σκληρότητα τόσο καλύτερα. Οσο πιο απόκοσμος ο ηγεμόνας τόσο μεγαλύτερο ενδιαφέρον είχε.

Ο κανίβαλος Idi Amin της Ουγκάντα που φίλαγε ανθρώπινο κρέας στο ψυγείο του, η γέννηση του Kim Jong-il που είχε αποτέλεσμα ο χειμώνας να μετατραπεί σε άνοιξη, ένα μεγάλο άστρο να φανεί στον ουρανό μαζί με δύο απότομα και ταυτόχρονα ουράνια τόξα, ο Saparmurat Niyazov του Τουρκμενιστάν που άλλαξε τα επίσημα ονόματα των μηνών και έδωσε στον Απρίλη το όνομα της μητέρας του.

Οσο πιο υπερβολική η συμπεριφορά εντός της προσωπολατρίας τόσο καλύτερα, αφού η υπερβολή είναι αυτή που φέρνει τον κανόνα προς το μέρος της και όχι το αντίστροφο, αυτή ορίζει το «άλλο» και το «πέρα» συνολικά ως εξωτικό, αν όχι αποκλειστικά επικίνδυνο. Ας δούμε π.χ. τις υπερβολές, τις αλλοιώσεις και τα ψεύδη που ήρθαν να κολλήσουν στην οποιαδήποτε κριτική για τον Φιντέλ Κάστρο ή για τον Τσάβες.

Στις μαζικές δημοκρατίες η προσωπολατρία οικοδομείται με τρόπο διαφορετικό. Οχι ως πομπώδες άγαλμα της πλατείας, αλλά ως κακόγουστο μπιμπελό στη βιβλιοθήκη που θα το κοιτάς καθημερινά. Είναι η προσωπολατρία της οικειότητας, αυτή που περιγράφει τον ηγέτη όχι ως ένα υπερφυσικό ον, αλλά ως έναν από εμάς. Τον πρώτο ανάμεσα στους ίσους.

Σάρκα από τη σάρκα μας, ο ηγέτης μάς επιτρέπει να ταυτιστούμε μαζί του. Μας επιτρέπει να αισθανόμαστε δίπλα του, ακόμα και όταν αυτός είναι μακριά. Καλύτερος, πιο καταρτισμένος και ικανότερος από εμάς, θα υποβαθμιστεί ώστε να μας υπηρετήσει και θα ανυψωθεί από την προσφορά του. Στην πτώση του αυτή διακρίνουμε το μεγαλείο του. Μέσα από έναν συνδυασμό lifestyle, κακοστημένου image making και πουλημένης δημοσιογραφίας της πλάκας.

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: ο Μητσοτάκης στην παραλία. Ο Μητσοτάκης αξύριστος στις φωτιές. Ο Μητσοτάκης να χαϊδεύει και να υιοθετεί γατάκια στο «Βήμα», ξανά ο Μητσοτάκης στην παραλία, άρθρα που περιγράφουν τον Μητσοτάκη ως Αλέν Ντελόν ή ως Τζέιμς Ντιν, η Μαρέβα που ανοίγει φύλλο, ο Μητσοτάκης στην παραλία, ο Μητσοτάκης στον αγιασμό. Προσιτός, αποφασισμένος και χαμογελαστός. Και φυσικά ο Μητσοτάκης στην παραλία.

Ολη αυτή η προπαγάνδα της ελαφρότητας δημιουργεί την προσωπολατρία της οικειότητας. Μια κατάσταση όπου η εξιδανίκευση του ηγέτη αποδομείται μέσα από καθημερινές εικόνες, ώστε να δομηθεί ταυτόχρονα προς διαφορετική κατεύθυνση μέσα από την ταύτιση. Είναι η κοινοτοπία ως υπερφυσική δύναμη. Με τον τρόπο αυτό οι πολιτικές και οι σκοποί του ηγέτη δεν έχουν και τόση σημασία, αφού ο οικείος πάντοτε προσέχει τους οικείους του. Κερδίζει αποδοχή και εμπιστοσύνη όχι για τις πράξεις, αλλά για το ίδιο του το πρόσωπο.

Ενας ήρωας χωρίς τίποτα το ηρωικό, ένας μύθος χωρίς τίποτα το μυθικό, ο ηγέτης της οικειότητας καταφέρνει τελικά να πείθει πως ασκεί πολιτική χωρίς τίποτα το πολιτικό. Και αυτό είναι φυσικά ένα πρόβλημα ακραιφνώς πολιτικό.

tsalapatis.blogspot.gr

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Είμαι δεκαεφτάρης, σας γαμώ τα τρίκυκλα
Ιστορία δεν σημαίνει να θυμάσαι. Ιστορία σημαίνει κυρίως να ξεχνάς. Να κρατάς μέσα από ένα χάος γεγονότων τα κομβικά σημεία, τις στιγμές αυτές που συμπυκνώνουν ολόκληρες ιστορικές περιόδους, αξίες και...
Είμαι δεκαεφτάρης, σας γαμώ τα τρίκυκλα
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ανταπόκριση από τα Τίρανα
Ο ουρανός στα Τίρανα μένει στριμωγμένος ανάμεσα στους βιαστικά σηκωμένους ουρανοξύστες και τα βουνά που τα περιβάλλουν. Βαρύς ουρανός σαν γλώσσα γεμάτη σύμφωνα, σχεδόν μεταλλική στον ήχο της. Κάθε τι σε αυτήν...
Ανταπόκριση από τα Τίρανα
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Limbo
Στον Δάντη και πιο συγκεκριμένα στο τέταρτο Ασμα της Κόλασης το Limbo βρίσκεται στην είσοδο της Κόλασης. Οι κάτοικοι του Limbo δεν υφίστανται βασανιστήρια όμοια με τους υπόλοιπους κύκλους της Κόλασης. Η δική...
Limbo
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Αγαπητό 2016…
Και ενώ οι μέρες περνούν και πλησιάζουμε σταθερά προς την Πρωτοχρονιά τα πλήθη φαντασιακά συνάζονται ήδη για να γιορτάσουν ένα χαρμόσυνο γεγονός. Οχι τον ερχομό του νέου έτους αλλά τον θάνατο του παλαιού. Το...
Αγαπητό 2016…
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
Λογοτεχνικός ήρωας είναι ο άνθρωπος αυτός που είναι διαρκώς απών. Ακόμα και μέσα στην παρουσία του. Και ίσως τελικά όλοι αυτοί που φεύγουν να γίνονται λογοτεχνικοί ήρωες. Να αποχωρούν συνταξιοδοτημένοι από την...
Ο ήρωας και ο εαυτός του*
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο αριθμός του πλήθους
Δεν είμαι σίγουρος πότε αντιλαμβανόμαστε για πρώτη φορά το πλήθος. Ειδικά εμείς οι κάτοικοι των βιαστικών μητροπόλεων. Και αυτό γιατί το πλήθος ορίζεται από μια εγωιστική ιδιότητα. Είτε σε περικλείει είτε σου...
Ο αριθμός του πλήθους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας