Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ούτε παλιός, ούτε καλός
John Moeses Bauan
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ούτε παλιός, ούτε καλός

  • A-
  • A+

«Χτυποκάρδια στο θρανίο», «Μαριχουάνα STOP!», «Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες», «Η νεράιδα και το παλικάρι», «Υπάρχει και φιλότιμο» κ.ά. είναι μόνο μερικοί από τους τίτλους παλιών ελληνικών ταινιών που μέσα στο φθινόπωρο βρήκανε χώρο στις ελληνικές θεατρικές σκηνές.

Σχεδόν όλες τους μεγάλες (για την κλίμακα της εποχής) παραγωγές, με τηλεοπτικά αναγνωρίσιμους ηθοποιούς, μεγάλες ρεκλάμες, διαφήμιση κτλ. Κάποιες βασισμένες σε θεατρικές επιτυχίες που στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο και ακολούθως αναπαράχθηκαν χιλιάδες φορές στη μικρή οθόνη.

Η τάση αυτή, ορατή όλα τα τελευταία χρόνια, περιγράφει την αμηχανία του ελληνικού θεάματος να σταθεί στην εποχή της κρίσης. Αδυνατώντας να παράγει, καταλήγει να αναπαράγει, να κινείται στους κοινούς τόπους του οικείου προς ανώδυνη επανάληψη. Επιλέγει την ευκολία μιας τυποποιημένης πρότασης που δεν προτείνει αλλά κοιτάζει το παρελθόν με επιδερμική νοσταλγία, επιθυμώντας την επιστροφή ενός μη τόπου που ποτέ δεν υπήρξε, μιας αθωότητας που δεν είχε τίποτα το αθώο.

Οι ηθοποιοί δεν παίζουν πια ρόλους αλλά ενσαρκώνουν παλαιότερους ηθοποιούς, μιμούνται μιμήσεις σε ένα ατελείωτο παιχνίδι αναγνώρισης, συνομιλίας και αντικατοπτρισμών σε αραχνιασμένους ρετρό καθρέφτες. Κείμενα γερασμένα, αστεία ξαναζεσταμένα, ανθρωπότυποι καταργημένοι περιγράφουν τη χαμογελαστή στασιμότητα του παρόντος μας.

Πάντοτε ένιωθα αμηχανία όταν άκουγα για τον «παλιό, καλό ελληνικό κινηματογράφο» ακριβώς γιατί δεν καταλάβαινα που αντιστοιχούσαν οι τέσσερις λέξεις στις ταινίες που έβλεπα.

Πρώτον οι ταινίες δεν είναι και τόσο «παλιές». Υπό την έννοια ότι η παλαιότητά τους δεν δικαιολογεί τα λάθη τους, τη μουσιακή χροιά τους, τα ατελείωτα χάσματα. Αριστουργήματα του ιταλικού κινηματογράφου της ίδιας ακριβώς περιόδου στέκουν σήμερα ατόφια μέσα στην απλότητά τους.

Και τι ακριβώς σημαίνει «παλιός» στην τέχνη; Ταυτόχρονα η απόλυτη έλλειψη σε κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα από τη μεριά των ταινιών τις κάνουν να συνομιλούν όχι με μια κοινωνία, αλλά με ένα φαντασιακό μιας ορισμένης εποχής, ένα φαντασιακό που τόσα χρόνια μετά πλασάρεται αποκλειστικά ως πραγματικότητα. Ο πραγματικός χρόνος απουσιάζει από τις ταινίες.

Ταυτόχρονα οι περισσότερες από αυτές τις ταινίες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν κινηματογραφικές. Εκτός αν αποδεχτούμε πως κινηματογράφος είναι οτιδήποτε συμβαίνει μπροστά από μια κάμερα.

Ο κινηματογραφικός κώδικας και η κινηματογραφική γλώσσα, η πρόθεση να εκφραστούν ιδέες (έστω και απλές) σε μορφή εικόνας απουσιάζουν. Η απόλυτη έλλειψη μοντάζ, οι αλλοπρόσαλλες κινήσεις της κάμερας, η έλλειψη οποιασδήποτε αίσθησης κινηματογραφικού χρόνου περιγράφουν τις ταινίες ως θέατρο μπροστά στις κάμερες.

Αλλά ακόμα και το «ελληνικός» είναι σχετικό. Παίρνοντας ως δεδομένη την απουσία των ελληνικών κοινωνικών συμφραζομένων και προσθέτοντας σε αυτή τον μιμητισμό από αμερικανικά μιούζικαλ, γαλλικές και ιταλικές ηθογραφίες ακόμα και την απόλυτη κλοπή άλλων σεναρίων (π.χ. «Η αρχόντισσα και ο αλήτης» είναι καραμπινάτη αντιγραφή του «It Happened One Night» του Φρανκ Κάπρα με τον Κλαρκ Γκέιμπλ ως άλλο Δημήτρη Παπαμιχαήλ) καταλήγουμε πως η όποια ελληνικότητα περιορίζεται στη γλώσσα και τα τοπία.

Αν συμπληρώσουμε σε όλα αυτά τις υποτυπώδεις πλοκές, τους ακατέργαστους διαλόγους, την απόλυτη συντήρηση, την κοινοτοπία ως δεδομένη συνθήκη καταλαβαίνουμε πως η λέξη «καλός» είναι ίσως η πιο άστοχη από τις τέσσερεις.

Φυσικά ο Κακογιάννης, ο Τζαβέλλας και ακόμα κάποιοι σκηνοθέτες σώζονται από την ομαδοποίηση. Το μόνο που μένει είναι κάποιοι καλοί ηθοποιοί ή καρατερίστες που αυτοσχεδιάζουν συνεχώς πάνω στον ίδιο ρόλο και σε παραλλαγές περιστάσεων.

Αυτό που προκύπτει όμως ως εύλογη ερώτηση είναι για ποιο λόγο όλες αυτές οι ταινίες αναπαράγονται μέχρι σήμερα με τέτοια ευλάβεια. Και γιατί βρίσκουν πάτημα στο απόλυτο παρόν της θεατρικής πράξης;

Πώς είναι δυνατόν ήθη όπως το προξενιό ή το ξύλο στους μαθητές, ο τεντιμποϊσμός ή ο διάχυτος ρατσισμός («Τον αράπη και αν τον πλένεις»), τα ομοφοβικά αυτονόητα και η θέση της γυναίκας ως ομιλούν έπιπλο να αποτελούν κομμάτι του θεάματος σήμερα;

Εχω την αίσθηση πως η στάση αυτή περιγράφει μια απόλυτη παραίτηση. Μια ευκολία που καλοπιάνει τις συνήθειες, βαφτίζει «κλασικό» το επαναλαμβανόμενο και αδιαφορεί πλήρως για τις σύγχρονες αποτυπώσεις.

Η νοσταλγία του ανύπαρκτου, η πραγματικότητα ως αισιόδοξη μπαλαφάρα και το φαντασιακό ως μόνη πραγματική μας καταγωγή.

Ακόμα και σε επίπεδο θεάματος και ψυχαγωγίας η στάση αυτή περιγράφει την αδυναμία μιας εποχής να αναμετρηθεί με τα ήθη της, να δει το πρόσωπό της, να στοχαστεί πάνω στο παρόν της.

Ουσιαστικά βρισκόμαστε μπροστά στην αναπαραγωγή ενός ανύπαρκτου παρελθόντος ως τέλμα του παρόντος μας.

tsalapatis.blogspot.gr

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο Στάθης Ψάλτης και ο θάνατος
Πριν από λίγες μέρες που τριγύριζα τους δρόμους με τον σκύλο μου έπεσα πάνω σε ακόμη ένα κλειστό βιντεοκλάμπ της ευρύτερης περιοχής της Κυψέλης. Είναι περίεργο αλλά άδεια τα μαγαζιά μοιάζουν μικρότερα. Και...
Ο Στάθης Ψάλτης και ο θάνατος
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι φασίστες και οι πυρκαγιές
Δεν ξέρω γιατί με σόκαρε η αντίδραση των ακροδεξιών στην παράσταση «Πυρκαγιές» στο ΚΘΒΕ πριν από μερικές μέρες. Θα ήταν καλύτερο να σοκαριζόμαστε λιγότερο, να θυμώνουμε περισσότερο.
Οι φασίστες και οι πυρκαγιές
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οταν ο Σεφερλής έφαγε ένα ζωντανό φλαμίνγκο
Η ποίηση των ταινιών του Τζον Γουότερς είναι μια δύσκολη ποίηση. Το 1988 σκηνοθετεί τη γνωστότερη και πιο προσβάσιμη ίσως ταινία του, το Hairspray. Πάντα με ηθοποιούς από τους Dreamlanders. Ανάμεσά τους η...
Οταν ο Σεφερλής έφαγε ένα ζωντανό φλαμίνγκο
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι ήρωες της παρωδίας
Χάζευα προ ημερών την ταινία «The disaster artist» του Τζέιμς Φράνκο. Η ταινία αφηγείται τα γεγονότα πριν και κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «The room», κατά πολλούς της χειρότερης ταινίας που...
Οι ήρωες της παρωδίας
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Radiohead
Η δική μας παιδεία, η παιδεία που χτίσαμε παράλληλα με όσα μας πέταγε στο κεφάλι το σχολείο, χτίστηκε κυρίως από δίσκους και από ταινίες. Το διάβασμα, το θέατρο, η πολιτική, το γούστο προέκυψαν απλά ως...
Radiohead
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο David Bowie και η τελευταία μεταμόρφωση
Η διαφορά του σαμάνου από τον ηθοποιό έγκειται στο γεγονός πως ο σαμάνος έχει ως στόχο πρωτίστως όχι να μεταμορφωθεί ο ίδιος (όπως ο ηθοποιός), αλλά μέσα από τη μεταμόρφωσή του να αλλάξει τους γύρω του. Η...
Ο David Bowie και η τελευταία μεταμόρφωση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας