Αθήνα, 28°C
Αθήνα
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
29.8° 26.7°
4 BF
31%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
28.6° 25.4°
5 BF
37%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
25°C
27.1° 24.9°
4 BF
58%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.9° 23.9°
3 BF
41%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
21°C
20.9° 20.9°
2 BF
73%
Βέροια
Σποραδικές νεφώσεις
26°C
27.0° 25.1°
1 BF
37%
Κοζάνη
Σποραδικές νεφώσεις
23°C
23.4° 22.3°
3 BF
29%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
26°C
26.3° 26.3°
3 BF
33%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
26°C
27.2° 25.8°
5 BF
38%
Μυτιλήνη
Αραιές νεφώσεις
21°C
21.9° 19.6°
3 BF
70%
Ερμούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
27.4° 25.8°
4 BF
32%
Σκόπελος
Ελαφρές νεφώσεις
25°C
25.1° 24.7°
2 BF
50%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.9° 23.9°
3 BF
64%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
27.9° 27.9°
2 BF
23%
Λαμία
Αίθριος καιρός
28°C
28.8° 27.3°
3 BF
27%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
23°C
23.8° 23.2°
5 BF
70%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
29°C
29.0° 27.7°
4 BF
17%
Καβάλα
Σποραδικές νεφώσεις
22°C
22.3° 22.1°
2 BF
75%
Κατερίνη
Σποραδικές νεφώσεις
26°C
26.7° 25.8°
3 BF
37%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
21°C
20.5° 20.5°
3 BF
46%
ΜΕΝΟΥ
Σαμσών Ρακάς
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Σαμσών Ρακάς

«Θεόφιλε Χατζημιχαήλ, ακούς; Το πνεύμα σου ακτινοβολεί ακόμη»

Η παράσταση που σε κείμενο του ιδιοσυγκρασιακού, σπουδαίου ποιητή Σαμσών Ρακά και σκηνοθεσία Ολιας Λαζαρίδου ξεκινά να παίζεται από απόψε στο θέατρο της ΑΣΚΤ μας έδωσε την αφορμή να ανακαλύψουμε τα πολλαπλά πρόσωπα του σύγχρονου Θεόφιλου και άλλες ιστορίες ξεχωριστών ανθρώπων.

Ολα ξεκίνησαν από την πρόσκληση στο Κέντρο Τεχνών Φουγάρο στο Ναύπλιο, αυτή την κυψέλη πολιτισμού στην Αργολίδα, το πραγματοποιημένο όνειρο της Φλωρίκας Κυριακοπούλου. Εκεί είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την πρεμιέρα της παράστασης «Θεόφιλος sold», σε μια εμπνευσμένη σκηνοθεσία της Ολιας Λαζαρίδου, που θα ανέβει και στην Αθήνα για εννέα παραστάσεις από απόψε (13/4) έως τις 28 Απριλίου στο θέατρο της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών.

Εκεί ανακαλύψαμε πολλούς ακόμη«Θεόφιλους»: Αυτόν του ποιητή Σαμσών Ρακά, που έγραψε το κείμενο της παράστασης και μας αποκάλυψε γιατί νιώθει και ο ίδιος λίγο Θεόφιλος. Ή το πνεύμα του Θεόφιλου στην τέχνη του Βρετανού αυτοδίδακτου ζωγράφου και πολιτογραφημένου Ελληνα David Webber, ο οποίος ζει και εργάζεται πάνω από μισό αιώνα στην Ελλάδα και κυρίως στις Σπέτσες, δημιουργώντας ένα προσωπικό ιδίωμα με έντονο χρώμα, λαϊκά μοτίβα και στοιχεία της φύσης. Η έκθεση του Webber με ζωγραφιές και κατασκευές εγκαινιάστηκε το ίδιο διάστημα στο Φουγάρο όπως και η έκθεση της εικαστικού Αιμιλίας Τσεκούρα «homeland landscapes 2», που βρίσκεται πίσω από τα δημιουργικά εργαστήρια των παιδιών στον ίδιο χώρο, σε ένα έργο στο οποίο συναντήσαμε ακόμη έναν άγουρο «Θεόφιλο».

Ομως αυτό το κομμάτι, πέρα από τα πολλαπλά πρόσωπα του σύγχρονου Θεόφιλου, αφορά πολύ περισσότερα στοιχεία, καθώς μας φανερώθηκαν πτυχές ξεχωριστών ανθρώπων:

Μετά την πρεμιέρα του «Θεόφιλος sold» η Αιμιλιανή Σταυριανίδου, που αποδίδει απολαυστικά τον ρόλο του αλαφροΐσκιωτου αυτοδίδακτου λαϊκού ζωγράφου, παρέα με την επίσης πολυτάλαντη ηθοποιό Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου μας εξήγησαν για το πώς, με αφορμή την παράσταση, μελέτησαν την περίπτωση του Θεόφιλου.

«Και πώς γνωριστήκατε με την Ολια Λαζαρίδου;» ρωτήσαμε τις δύο νέους ηθοποιούς, αφού μάλιστα αυτή είναι η πρώτη τους παράσταση.

«Είχαμε δει ότι διαβάζει στη “Γαλιλαία” (σ.σ. τη μοναδική στη χώρα μας δωρεάν μονάδα ανακουφιστικής φροντίδας για ασθενείς με καρκίνο και ασθενείς με νόσο του κινητικού νευρώνα - ALS) και ήρθαμε σε επαφή μαζί της για να συνεισφέρουμε στην ομάδα που έχει δημιουργήσει με την Αμαλία Μουτούση για να στηρίξουν “Το αναγνωστικό της Γαλιλαίας” (https://toanagnostikotisgalilaias.gr/poioi-eimaste/). Μας έκανε εντύπωση ότι μας απάντησε στο μήνυμα που της στείλαμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κι έτσι ήρθαμε σε επαφή και ξεκίνησαν όλα...».

Η σκηνοθέτρια που μας προέτρεψε να μιλήσουμε με τις πρωταγωνίστριές της αρκέστηκε να μας αναφέρει ότι την είχαν πλησιάσει «για κάποιον άσχετο λόγο» και έτσι προέκυψε η συνεργασία. Και όχι μόνον: την επόμενη μέρα είχε να διδάξει στο θεατρικό εργαστήριο που κάνει στο πλαίσιο συνεργασίας με έναν φορέα απεξάρτησης και δεν ήθελε να λείψει γιατί είχε καλέσει έναν ράπερ με παρόμοια εμπειρία να συμπράξει στο εργαστήριο για να ενδυναμώσει τους μαθητές της στην προσπάθειά τους.

David Webber, ένας Βρετανός πολιτογραφημένος Ελληνας ... Θεόφιλος

● Είστε όμως δημιουργός πολύτιμων καταστάσεων: είχατε την ιδέα να υποκινήσετε τον Γιάννη Αγγελάκα στην απόδοση της υποβλητικής Νέκυιας από την Οδύσσεια του Ομήρου. Τώρα εμπλέκετε κι έναν διαφορετικό ποιητή σε ένα κείμενο εμπνευσμένο από τη ζωή του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ, του αυτοδίδακτου ζωγράφου που δημιουργούσε για ένα πιάτο φαΐ, κι αναγνωρίστηκε μετά θάνατον ως πρωτοπόρος της λαϊκής τέχνης...

«Ακριβώς γι’ αυτό σκέφτηκα τον Σαμσών που είναι μια ιδιαίτερη προσωπικότητα εκτός εμπορικού πλαισίου και πίστεψα ότι θα του ταίριαζε να ασχοληθεί με τον Θεόφιλο, που ήταν και αυτός γενικά εκτός... Είχα διαβάσει μια ποιητική του συλλογή και μου είχε μείνει ο στίχος “γεμίσαμε λευκά κελιά ή το ‘στρωσε στα βλέφαρά μας;”. Δεν είναι καταπληκτικός; Μετά είχε δημιουργήσει και τις Εκδόσεις Υποκείμενο και μου πρότεινε να εκδώσω εκεί την ποιητική μου συλλογή. Εντάξει, είμαι πια και σε μια ηλικία που σκέφτομαι ότι πρέπει να στρώσουμε την πίστα και για τους επόμενους. Να βάλει και κανένας άλλος γκολ... Θα σου διαβάσω κάτι που μου είχε στείλει ο ποιητής για τον λαϊκό ζωγράφο:

Σα να χαλάει ο κόσμος. Το σπίτι της τέχνης τρίζει. Το ακούς; Πέφτουν τα δοκάρια. Κι εγώ ψάχνω να κρατηθώ από κάπου. Να μη χάσω την πίστη μου. Θεόφιλε Χατζημιχαήλ, ακούς; Εσύ με θεμελιώνεις. Με κάνεις να χαμογελώ στο δειλινό. Το πνεύμα σου ακτινοβολεί ακόμη. Η αλήθεια του παραμυθιού σου αγκαλιάζει τους φόβους μου. Η απλότητά σου διδάσκει σαν δροσερό χάδι την αγάπη. Το πείσμα σου για δημιουργία γίνεται υπόσχεση και οδηγός μας. Θεόφιλε, ακούς; Ασ’ τους να λένε! Βάλε την περικεφαλαία σου. Πιάσε το ξίφος στο δεξί. Στ’ αριστερό σου το πινέλο. Κι ανέβα στο άλογό σου. Ενα νέο ταξίδι ξεκινά. Πάμε να βρεθούμε εκεί που οι πραγματικότητες ζητιανεύουνε γονατιστές τα όνειρά μας».

Η παράσταση

H παράσταση δανείζεται στοιχεία λαϊκού θεάματος και τσίρκου, για να παρουσιάσει τον ταπεινής καταγωγής περιπλανώμενο λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο (Λέσβος, 1870-1934), που ό,τι έλεγε κι έκανε φαινόταν παράξενο στα μάτια του κόσμου. Κι εκείνος, με την αστείρευτη δημιουργικότητά του, αντιμετώπιζε τη χλεύη χωρίς να δειλιάσει παρά μόνο ζωγραφίζοντας ακατάπαυστα, καθώς η ζωγραφική ήταν το μυστικό του όπλο, όπως λέει και στο έργο.

Η κοσμοπολίτικη και μορφωμένη Ελλάδα στα πρόσωπα των συμπατριωτών του, Τεριάντ, Ελύτη, αλλά και του Εμπειρίκου και του Σεφέρη, ανακαλύπτει τα έργα και την αξία του, το μεγαλείο ενός ανθρώπου του οποίου η μόρφωση ήταν η βιωμένη αγραμματοσύνη του. Στα έργα του βρήκαν την αυθεντικότητα και τη μαρτυρία μιας Ελλάδας ταπεινής, τόσο όσο ταπεινός ήταν και ο ίδιος που ζούσε για την τέχνη του και την άφηνε να ανθίσει σε όποια επιφάνεια έβρισκε πρόσφορη. Και γι’ αυτό του αρκούσε ένα πιάτο φαΐ. Στο έργο τον παρακολουθούμε σε διάφορες περιπέτειες αλλά και στις αντιφάσεις της ζωής του, και τον βλέπουμε να θρηνεί όταν αντιλαμβάνεται πως οι «χρωματιστές προσευχές του», οι πίνακές του, ετοιμάζονται να δοξαστούν και να μπουν στον κόσμο του εμπορίου, επειδή νιώθει την εμπορευματοποίηση να απειλεί την αθωότητά του, τη μοναδική του πατρίδα τελικά, την παιδικότητα.

Ολια Λαζαρίδου

Ο ξεχωριστός Σαμσών Ρακάς και ο δικός του Θεόφιλος

«Οσο πιο αφόρητη γίνεται η πόλη τόσο αυξάνονται τα πρότζεκτ»: είναι ένας στίχος με τον οποίο αρχίζει ένα από τα τελευταία ποιήματα του Σαμσών Ρακά, του συγγραφέα του έργου που γνωρίζαμε ως ποιητή, με ποιητικές συλλογές («Ψυττάλεια», «Αμπερλουδαχαμίν» (2016) και «Ούτις» (2017) τις οποίες εξέδωσε από τον δικό του εκδοτικό οίκο («Υποκείμενο») και «καμιά δεκαριά ακόμη βιβλία του ενός αντιτύπου που μπορεί να διαβάσει κάποιος στο Ρομαντικό Πανεπιστήμιο».

Στην κουβέντα μας μας αποκάλυψε κι άλλες πτυχές της δημιουργικότητάς του.

«Πάντα ένιωθα μια εγγύτητα με τον Θεόφιλο. Είμαι κι εγώ αυτοδίδακτος ζωγράφος - η αρχική μου ενασχόληση δεν είναι η ποίηση, είναι η ζωγραφική. Ξέρω τι θα πει να σε κοιτάει με μισό μάτι ο ειδικός επειδή είσαι αυτοδίδακτος. Επίσης νιώθω και την ένδεια του Θεόφιλου ως επιλογή και όχι ως νομοτέλεια, επειδή κι εμένα δεν μου αρέσει η αισθητική του χρήματος και της κατανάλωσης. Είμαι πολύ λιτός και έχω βρει διάφορους καλλιτεχνικούς τρόπους για να επιβιώνω» μας αποκαλύπτει ο ποιητής που συνέθεσε το «Θεόφιλος sold», το έργο που του βγήκε αβίαστα τελείως «σαν μια καταιγίδα».

● Τι θέλατε να αναδείξετε στο έργο;

«Εγραψα, θα έλεγα, μια διορατική βιογραφία του Θεόφιλου, η οποία, αφού έχει αφομοιώσει μέσα της τα λιγοστά βιογραφικά στοιχεία από τη ζωή του, έπειτα εξιστορεί φανταστικά βιώματά του, βιώματα που διύλισα μέσα από τα έργα του. Αισθάνομαι πως ο Θεόφιλος βεβηλώνεται στις δημοπρασίες. Χτίζουν βίλες από τα κέρδη των έργων του οι δημοπράτες και σε μεγάλο βαθμό οι ζωγραφιές του, “οι προσευχές του”, στολίζουν τοίχους για να ξεπλένονται οι ζάπλουτοι. Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι ο Θεόφιλος θα ένιωθε χαρούμενος με αυτού του είδους την καταξίωση», λέει ο Ρακάς.

Μιλώντας για την παράσταση εγκωμιάζει τη σκηνοθετική επινοητικότητα της Ολιας Λαζαρίδου, η οποία «με λίγα μέσα έφτιαξε έναν κόσμο που κρατάει από τα μπουλούκια στα οποία συμμετείχε και ο Θεόφιλος». Και συνεχίζει: «Την παράσταση τη νιώθω ως ένα συμβάν που σε μετατοπίζει λίγο, ένα συμβάν από το οποίο αποχωρείς κρατώντας ένα λουλούδι κομμένο μέσα από τους χρυσούς κάμπους του Θεόφιλου. Αν το φυλάξεις μετά ή το πετάξεις στα σκουπίδια, είναι δικό σου θέμα. Μου αρκεί ότι σ’ το δίνει η παράσταση».

● Τελικά τι σημαίνει ο Θεόφιλος για σας;

«Αυτό που σκεφτόμουν είναι ότι ο Θεόφιλος ήταν μια Ελλάδα μόνος του. Νιώθω ότι υπήρχαν και υπάρχουν δεκάδες άνθρωποι στην Ιστορία που δεν έτυχε να τους συναντήσει ένας Τεριάντ ή ένας Ελύτης, αλλά η ιστορία του μας διδάσκει πως όλοι μας μπορούμε να είμαστε Θεόφιλος και όχι πως ο Θεόφιλος είναι μόνο ένας. Και έτσι ιδωμένος δίνει ένα κουράγιο γιατί οι εποχές είναι ζόρικες κι εδώ έρχεται ο Θεόφιλος και μας χτυπάει ένα καμπανάκι να μην ξεχνάμε να κοιτάμε τον ουρανό».

● Μήπως και να είμαστε ο εαυτός μας;

«Ακριβώς: αν πιστεύεις στον εαυτό σου, έχεις και έναν ρεμβασμό, για να καλλιεργήσεις τον εαυτό σου...».

Χαρακτηρίζει την Ολια Λαζαρίδου «φίλη καρμική» επειδή έχουν γεννηθεί την ίδια μέρα (13 Μαρτίου) και μας μιλά για τις καλλιτεχνικές του ανησυχίες: «Δεν νιώθω ότι έχω κάποια καλλιτεχνική ταυτότητα. Το ζητούμενο πάντα είναι η ποιητική ιδέα όπου κι αν εμφανίζεται. Επιμελούμαι εικαστικές εκθέσεις, οργανώνω σεμινάρια για τον Μπένγιαμιν, σκηνοθετώ περφόρμανς, δουλεύω ένα σενάριο. Οπου με πάει η ψυχή μου, η αισθητική μου και η τυχαιότητα. Το γεγονός αυτό με εμποδίζει να κάνω καριέρα, να καταξιωθώ και ταυτόχρονα μου διασφαλίζει μια μορφή ευτυχίας από την άποψη ότι κατανοώ την περαστικότητά μου από τον κόσμο».

Κάποια στιγμή μας λέει ότι ίσως και να είναι λίγο «μονήρης».

Παιδική ζωγραφιά από το εργαστήριο

● Δηλαδή, αντικοινωνικός;

«Δεν συμμετέχω συχνά στα δρώμενα της καθημερινότητας. Εχουμε φτιάξει μια αυτόνομη και αντιθεαματική νησίδα στην οδό Σωζοπόλεως, το Ρομαντικό Πανεπιστήμιο, και αυτό υπερκαλύπτει τις ανάγκες μου για κοινωνικότητα και δημιουργικότητα. Εκεί τοποθετώ και τα βιβλία που γράφω. Βρίσκω βαρετό πια να τα εκδίδω. Γενικά δεν νιώθω και τόσο καλός πολίτης. Βγαίνω έξω από τα όρια της γειτονιάς μου και αντιλαμβάνομαι πως ζω στη χειρότερη και πιο αφόρητη Αθήνα που έχει υπάρξει ποτέ σε συνθήκες ειρήνης. Οι κυβερνήσεις επιθυμούν περισσότερο τον τουρίστα και τον επενδυτή παρά τους κατοίκους. Ισως κάποιος μελλοντικός πρωθυπουργός να τους παραχωρήσει και δικαίωμα ψήφου...».

«Θεόφιλος sold»
Ιλαροτραγωδία
Θέατρο Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (Πειραιώς 256, Ταύρος)
Κείμενο: Σαμσών Ρακάς.
Σκηνοθεσία: Ολια Λαζαρίδου.
Παίζουν: Αιμιλιανή Σταυριανίδου, Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου.
Σκηνικά – κοστούμια της ζωγράφου Κατερίνας Γιάννακα.
Φωτισμός: Θωμάς Οικονομάκος.
13-28 Απριλίου, Σάββατα στις 19.00 & 21.00, Κυριακές στις 19.00.
Εισιτήρια 10-12€. Προπώληση ticketservices.gr

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
«Θεόφιλε Χατζημιχαήλ, ακούς; Το πνεύμα σου ακτινοβολεί ακόμη»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας