Αθήνα, 13°C
Αθήνα
Αραιές νεφώσεις
13°C
14.0° 12.0°
3 BF
89%
Θεσσαλονίκη
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
14.8° 13.5°
1 BF
76%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
15°C
14.9° 12.1°
3 BF
67%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
12°C
11.9° 11.9°
1 BF
58%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
14°C
13.9° 13.0°
2 BF
67%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
13.2° 9.0°
1 BF
81%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
5°C
9.5° 5.4°
2 BF
93%
Αγρίνιο
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
12.4° 12.4°
2 BF
82%
Ηράκλειο
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
14.9° 13.6°
2 BF
79%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
15°C
15.1° 14.9°
1 BF
67%
Ερμούπολη
Αραιές νεφώσεις
13°C
14.4° 13.4°
3 BF
88%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
12.3° 12.3°
3 BF
81%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
13°C
13.1° 13.1°
2 BF
71%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
12°C
12.4° 11.9°
2 BF
94%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
13.4° 12.5°
0 BF
89%
Ρόδος
Αραιές νεφώσεις
15°C
14.9° 14.8°
2 BF
88%
Χαλκίδα
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
14.0° 12.3°
2 BF
90%
Καβάλα
Αραιές νεφώσεις
16°C
16.0° 12.3°
2 BF
56%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
13.9° 13.6°
2 BF
87%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
8°C
8.0° 8.0°
1 BF
92%
ΜΕΝΟΥ
Δευτέρα, 26 Φεβρουαρίου, 2024
romaland
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Στιγμιότυπο από την παράσταση Romaland | Φωτ.: Ανδρέας Σιμόπουλος

Ο αντιτσιγγανισμός και η ψυχική υγεία των Ρομά

Ποιοι είναι οι Ρομά, η μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα της ευρωπαϊκής ηπείρου, πέρα από τα στερεότυπα; Πώς καθορίζει τη συμπεριφορά μας η κοινωνική αναπαράσταση για τους Τσιγγάνους; Πώς επιδρά μια κουλτούρα στην ψυχική υγεία και τι σχέση έχουν τα ιδιαίτερα ψυχολογικά χαρακτηριστικά μιας κοινότητας με τη φροντίδα υγείας που λαμβάνει;

Αυτά ήταν κάποια ερωτήματα που πυροδοτήθηκαν μετά την εμπειρία του «Romaland», μιας παράστασης που διαμορφώνεται με τη συμμετοχή Ρομά πρωταγωνιστών, οι οποίοι αφηγούνται ζωντανά τις πραγματικές τους ιστορίες, στοχεύοντας να αναδείξει τους πολλαπλούς κοινωνικούς αποκλεισμούς που αντιμετωπίζουν.

Το θεατρικό ντοκιμαντέρ των Ανέστη Αζά και Πρόδρομου Τσινικόρη, ένα ανεστραμμένο ταξίδι στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας μέσα από την οπτική γωνία των Ρομά, που ανέβηκε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μας έφερε αντιμέτωπους με την τσιγγάνικη ταυτότητα και μας θύμισε τις ιστορίες των Ρομά που έφυγαν από τη ζωή πλήρως απανθρωποποιημένοι στα μάτια μας. Οπως η οκτάχρονη που έχασε τη ζωή της σε κοινή θέα το απόγευμα της 17ης Νοέμβρη σε εργοστάσιο του Κερατσινίου και προσπεράστηκε από υπαλλήλους και περαστικούς σαν να μην ήταν άνθρωπος, σαν μην είχε αξία η ζωή της. Ή όπως ο 17χρονος που έπεσε νεκρός από τα πυρά αστυνομικού γιατί δεν σταμάτησε το όχημά του. Είχαν προηγηθεί οι δολοφονίες δύο νεαρών Ρομά στο πλαίσιο καταδίωξής τους από την αστυνομία.

Εχετε σκεφτεί τι είναι ο αντιτσιγγανισμός; Μήπως τελικά δεν είναι πολύ περισσότερα από ένα λευκό κατασκεύασμα το οποίο παρήγαγε τη νομιμοποίηση της λευκής ταυτότητας, όπως σημειώνει ο Cayetano Fernandez;

Τι ρόλο έχει διαδραματίσει ο αντιτσιγγανισμός, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι ένα φυλετικό σύστημα κυριαρχίας, όπως υποστηρίζει ο εξειδικευμένος στα θέματα των Τσιγγάνων ερευνητής, στον τρόπο με τον οποίο οι Ρομά διαπραγματεύονται τις ζωές τους, την ασφάλειά τους και την υγεία τους. Ποια είναι η επίδραση αυτού του φυλετικού συστήματος κυριαρχίας με ιστορικές ρίζες στη νεωτερικότητα, με αποτέλεσμα να απανθρωποποιεί όλους τους άλλους, στη διαμόρφωση της ψυχικής υγείας των Τσιγγάνων;

Ως γνωστόν, τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά είναι αλληλένδετα με τα κοινωνικά χαρακτηριστικά. Η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερα έκδηλη σε μειονοτικούς πληθυσμούς με πολύ ξεχωριστή ταυτότητα, όπως είναι οι Ρομά. Ο νομαδικός τρόπος ζωής τους και οι συνθήκες στις οποίες διαβιούν -συχνά μέσα σε παραπήγματα, εκτεθειμένοι σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και πολλαπλής ευαλωτότητας- επιβαρύνουν την υγεία τους ενώ οι πολλαπλοί αποκλεισμοί που βιώνουν έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην ψυχική τους υγεία. Οπως προκύπτει από πρόσφατες αλλά και παλαιότερες μελέτες, η ψυχική ασθένεια παραμένει εμπόδιο συμμετοχής στη δημόσια ζωή για τους άνδρες.

Ισως γιατί οι Ρομά, η πληθυσμιακή ομάδα που βιώνει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη φυλετικές και κοινωνικές διακρίσεις στην ελληνική επικράτεια, διαμορφώνουν την ταυτότητα φύλου τους πάνω σε παραδοσιακές αναπαραστάσεις για τα δύο φύλα, όπου οι γυναίκες ταυτίζονται αυστηρά με τον χώρο του σπιτιού και της οικογένειας, ενώ οι άνδρες με τον χώρο εκτός σπιτιού. Η αναγνώριση συνεπώς ενός προβλήματος ψυχικής υγείας στην περίπτωση των ανδρών θα διατάρασσε τους ρόλους που ανατίθενται στα δύο φύλα στην τσιγγάνικη κουλτούρα. Το φύλο και η ταυτότητα φύλου, έτσι όπως κατασκευάζεται από τους Ρομά, αποτελεί λοιπόν επιβαρυντικό παράγοντα στον τρόπο με τον οποίο βιώνεται η ψυχική διαταραχή.

Αν υπήρχε μια βιοψυχοκοινωνική προσέγγιση των μειονοτικών κοινοτήτων, δεν θα υπήρχαν τόσες διακρίσεις εις βάρος των Ρομά, ούτε τόσο διάχυτο αίσθημα αδικίας και μη ικανοποίησης. Ντροπή, εχθρότητα και ψυχοπαθολογίες που συνδέονται με τις διακρίσεις και στην προκειμένη περίπτωση με τον αντιτσιγγανισμό που είναι διάχυτος και στη χώρα μας.

Τελικά τι έχει πραγματικά αλλάξει από το 1979, χρονολογία πολιτογράφησης των Ρομά; Οι περισσότεροι συνεχίζουν να ζουν σε γκετοποιημένες περιοχές ή καταυλισμούς κουβαλώντας το στίγμα του επικίνδυνου «Αλλου», καθώς οι μέχρι τώρα πολιτικές αλληλεγγύης και πρόνοιας δεν έχουν καταφέρει να απαλείψουν τις προκαταλήψεις εις βάρος τους και να πετύχουν την ενσωμάτωσή τους. Αποτέλεσμα; Ο αντίστροφος ρατσισμός από τη μεριά των Ρομά, ο οποίος έχει τη ρίζα του στον φόβο της μη αποδοχής τους, επιδρά στον τρόπο που η τσιγγάνικη κουλτούρα υπεισέρχεται στην κατανόηση της ψυχικής διαταραχής.

Τι σημαίνει αυτό; Οι Ρομά αντιλαμβάνονται την ψυχική τους δυσφορία ή τα όποια αρνητικά συναισθήματα ως σωματικά, οργανικά συμπτώματα και θα τα αντιμετωπίσουν με ψυχοφάρμακα και όχι με ψυχοθεραπεία. Και αυτή η αντίληψη πως η ψυχική ασθένεια είναι βιολογικά προερχόμενη θα παραμείνει παγιωμένη στην κοινότητα των Ρομά όσο εμείς -ακόμα και ερήμην μας- υπηρετούμε το φυλετικό σύστημα κυριαρχίας που υπακούει στην κατασκευή του λευκού Ευρωπαίου ανθρώπου ως πρότυπου της ανθρωπότητας.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Ο αντιτσιγγανισμός και η ψυχική υγεία των Ρομά

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας