Αθήνα, 13°C
Αθήνα
Σποραδικές νεφώσεις
13°C
13.9° 12.2°
3 BF
89%
Θεσσαλονίκη
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
14.4° 12.6°
1 BF
78%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
14°C
13.8° 11.0°
3 BF
70%
Ιωάννινα
Σποραδικές νεφώσεις
11°C
10.9° 10.9°
2 BF
66%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
14°C
14.6° 13.9°
2 BF
67%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
13.2° 10.0°
1 BF
83%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
6°C
9.5° 6.4°
2 BF
87%
Αγρίνιο
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
12.4° 12.4°
2 BF
83%
Ηράκλειο
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
15.4° 13.6°
3 BF
80%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
15°C
14.9° 14.6°
0 BF
63%
Ερμούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
13.8° 12.4°
3 BF
94%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
11.8° 11.8°
3 BF
85%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
13°C
13.1° 13.1°
2 BF
71%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
12°C
12.3° 11.9°
0 BF
94%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
13.8° 12.5°
2 BF
89%
Ρόδος
Αραιές νεφώσεις
15°C
14.9° 14.8°
4 BF
85%
Χαλκίδα
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
14.0° 12.7°
2 BF
91%
Καβάλα
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
16.6° 16.6°
2 BF
53%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
13.9° 12.7°
2 BF
87%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
8°C
8.2° 8.2°
1 BF
91%
ΜΕΝΟΥ
Δευτέρα, 26 Φεβρουαρίου, 2024
tiago rodrigues
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Τιάγκο Ροντρίγκες: «Tο “φασίστας” ακόμη πονάει και τους ενοχλεί. Οπότε διεκδικώ το δικαίωμα να τους αποκαλώ “φασίστες” επειδή οι άλλες λέξεις, όπως “ακροδεξιός” ή “λαϊκιστής”, που επίσης θα έπρεπε να ενοχλούν, δεν ενοχλούν...»

Εχει όρια η δημοκρατία και η δημοκρατική ανοχή;

Το έργο του με τον προκλητικό τίτλο «Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες», ο Πορτογάλος Τιάγκο Ροντρίγκες, ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του περίφημου Φεστιβάλ της Αβινιόν, το έγραψε σαν μια χειρονομία αναστοχασμού για τη Δημοκρατία, προκειμένου να μας θυμίσει την αξία της, υπό τη σκιά της ανερχόμενης Ακροδεξιάς στην πολιτική σκηνή στην Ευρώπη και τον κόσμο: Πόσο σίγουρη θεωρούμε τη Δημοκρατία; Τι κάνουμε για να την υπερασπιστούμε; Μέχρι πού θα φτάναμε; Εχουμε επαναπαυτεί ή χρειάζεται να αγωνιζόμαστε διαρκώς για όσα θεωρούμε δεδομένα, που, ενώ κατακτήθηκαν αργά και μέσα από τόσους αγώνες, μπορούν εύκολα να καταρρεύσουν;

Ανήκοντας στην πρώτη γενιά των ανθρώπων που γεννήθηκαν στην Πορτογαλία μετά από μια δικτατορία σχεδόν μισού αιώνα (για την ακρίβεια το απολυταρχικό καθεστώς διήρκεσε 48 χρόνια από το 1926 μέχρι το 1974), ο ίδιος νιώθει χρέος και ευγνωμοσύνη για όσους θυσίασαν τη ζωή τους και την ευημερία τους για να ευτυχήσουν οι επόμενες γενιές όπως η δική του. Αυτές είναι οι σκέψεις πίσω από αυτό το έργο που θα φιλοξενηθεί στην κεντρική σκηνή της Στέγης 4-8 Δεκεμβρίου, έχοντας ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων όπου παίχτηκε κι όπου παίζεται, αντιδράσεις πρωτόγνωρες και για τον ίδιο τον Ροντρίγκες, ανοίγοντας μια συζήτηση που δεν περιορίζεται στις καλλιτεχνικές σελίδες του Τύπου – κάτι που ο ίδιος θεωρεί μοναδικό.

Ο Ροντρίγκες ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής στο Εθνικό Θέατρο «Ντόνα Μαρία Β΄» της Πορτογαλίας όταν πρωτοανέβηκε η παράσταση το 2020 που έκτοτε παίχτηκε σε πολλές χώρες. Η επικαιρότητά της φέρει τα εύσημα της απόπειρας λογοκρισίας στην Ιταλία, με την οποία απειλήθηκε και τις δυο φορές που ανέβηκε εκεί, τόσο πριν όσο και αφότου αναρριχήθηκε στην κυβέρνηση το ακροδεξιό κόμμα «Αδέρφια της Ιταλίας» που έφερε τη Μελόνι στη θέση της πρωθυπουργού. Και έχει αποσπάσει διεθνή βραβεία, με τελευταίο το φετινό Βραβείο Καλύτερης Ξένης Παράστασης από την Ενωση Κριτικών Γαλλίας.

Σήμερα από τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή του σπουδαιότερου καλλιτεχνικού θεσμού στην Ευρώπη, του Φεστιβάλ της Αβινιόν, ο Ροντρίγκες, μας μίλησε για το έργο το οποίο εμπνεύστηκε από ένα πραγματικό περιστατικό: τη δολοφονία, το 1954, της 26χρονης εξεγερμένης αγρότισσας Καταρίνα Ουφέμια που τόλμησε να διαδηλώσει μαζί με μόλις 14 ακόμη γυναίκες, διεκδικώντας ίση αμοιβή με τους άντρες για τη δουλειά της, για να γίνει έκτοτε σύμβολο του αγώνα κατά της δικτατορίας αλλά και της ισότητας των δύο φύλων. Η παράσταση υπογραμμίζει με τραγικό τρόπο ποια είναι τα καθεστώτα που δολοφονούν, καθώς φέτος συμπληρώνονται 15 χρόνια από την ανενδοίαστη δολοφονία του 15χρονου μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από ένστολο όργανο της Πολιτείας...

«Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες» | Joseph Banderet

Η υπόθεση του έργου μάς οδηγεί σε ένα κοντινό μέλλον, το 2028, στον πορτογαλικό Νότο, με ένα ολοκληρωτικό καθεστώς στην εξουσία. Εκεί μία οικογένεια ακολουθεί μια παράδοξη παράδοση: για περισσότερα από 70 χρόνια, ως αντίποινα στο ιστορικό γεγονός, στην ετήσια επέτειο δολοφονίας της Ουφέμια, θανατώνει έναν φασίστα φονιά γυναικών, μέχρι εκείνη τη βραδιά που η νεαρή Καταρίνα, επιφορτισμένη με το καθήκον για τη συνέχιση της παράδοσης, αντιδρά. Κάναμε κάποιες ερωτήσεις στον δημιουργό στη διαδικτυακή βιντεοσυζήτηση που είχε με τους δημοσιογράφους.

● Μήπως πολυχρησιμοποιείται η λέξη «φασισμός»; Και κατά πόσο δικαιούμαστε να χρησιμοποιούμε τη βία στην προσπάθειά μας να αλλάξουμε τον κόσμο, να παραβιάζουμε τους κανόνες της δημοκρατίας για να την υπερασπιστούμε;

Μπορεί να χρησιμοποιούμε συχνά τη λέξη «φασίστας» με επιστημονικά λάθος τρόπο, από τη χρήση της στις πολιτικές επιστήμες για παράδειγμα. Εγώ πάντως την επιλέγω γιατί οι άλλες λέξεις που θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν μια σειρά από συγκεκριμένες πεποιθήσεις και στρατηγικές οι οποίες αντλούν έμπνευση από τη φασιστική ιδεολογία (λέξεις όπως «ακροδεξιά», «ριζοσπαστικός εθνικισμός», «εξτρεμιστικός λαϊκισμός» ή ακόμα, δυστυχώς, και ο «πατριωτισμός») έχουν κανονικοποιηθεί στη δημόσια συζήτηση, επειδή έχουν γίνει μέρος του δημοκρατικού φάσματος. Ολα αυτά τα έχει ψηφίσει ο κόσμος και ακούγονται καθημερινά μέσω του δημόσιου λόγου στα ΜΜΕ, την πολιτική, την καθημερινή ανταλλαγή απόψεων. Ομως το «φασίστας» ακόμη πονάει και τους ενοχλεί. Οπότε διεκδικώ το δικαίωμα να τους αποκαλώ «φασίστες» επειδή οι άλλες λέξεις, όπως «ακροδεξιός» ή «λαϊκιστής», που επίσης θα έπρεπε να ενοχλούν, δεν ενοχλούν...

Οσο για τη χρήση της βίας, η καλλιτεχνική μου απάντηση βρίσκεται σε αυτό το έργο, αν και η βία είναι περισσότερο το ερώτημα παρά η απάντηση. Ιστορικά η βία έχει θέση στην πολιτική. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της ανθρωπότητας ήταν δύσκολο να διαχωρίσεις τη βία από την πολιτική. Ωστόσο, στη δημοκρατία στόχος είναι αυτό να μην ισχύει πια και η πολιτική να μη χρειάζεται τη βία για να εξασκηθεί. Νομίζω ότι δεν πρέπει να συγχέουμε την ανάγκη εξέτασης του ρόλου που παίζει η βία στην πολιτική με την υπεράσπιση της βίας στην πολιτική. Με τον ίδιο τρόπο είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τον τρόπο που θέτω ερωτήματα ως καλλιτέχνης με τα πολιτικά πιστεύω μου. Είμαι ειρηνιστής. Αλλά αν με ρωτήσετε αν η αντίσταση στη ναζιστική κατοχή με ένοπλο αγώνα είναι σωστή, θα πω πως αναμφίβολα και είναι. Αλλά που μπαίνει η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον ένοπλο αγώνα για την ελευθερία και στην τρομοκρατία; Ο 20ός αιώνας μας δείχνει συχνά πως ο ένοπλος αγώνας για την ελευθερία μετατράπηκε σε τρομοκρατία. Φυσικά μία προφανής καθαρή κόκκινη γραμμή είναι οι δολοφονίες αμάχων πολιτών και αθώων. Οπότε το ερώτημα δεν είναι για τη βία ή μη, αλλά με τον τρόπο που τη χρησιμοποιούμε στην πολιτική και στην κοινωνία όταν θέλουμε να είμαστε δημοκράτες. Το έργο ωστόσο δεν αφορά τη βία (παρότι μιλά γι’ αυτήν) αλλά στο παράδοξο της μισαλλοδοξίας, της μη ανεκτικότητας. Αξίζει οι ανεκτικοί να δείχνουν ανοχή απέναντι στους αδιάλλακτους, μισαλλόδοξους, ρισκάροντας μια ήττα τους; Ή μήπως οι ανεκτικοί αξίζει να κάνουν μια εξαίρεση για να επιδείξουν έλλειψη ανοχής απέναντι στους μισαλλόδοξους ώστε να αποφύγουν μια ήττα της ανοχής;

Joseph Banderet

Οφείλουν οι δημοκράτες να μην είναι ανεκτικοί απέναντι στους ολοκληρωτικούς, τους ακροδεξιούς, τους εχθρούς της δημοκρατίας και να παραβαίνουν τους κανόνες της δημοκρατίας για να τους πολεμήσουν ή οφείλουν πάντα να συνεχίζουν στο πλαίσιο των δημοκρατικών κανόνων, γνωρίζοντας όμως ότι έτσι συνεισφέρουν στην εξασθένηση ή την καταστροφή της δημοκρατίας; Αυτό είναι το δίλημμα και το δημοκρατικό παράδοξο που βρίσκεται στον πυρήνα του έργου μου. Πώς αντιμετωπίζεις τους αντιδημοκράτες που επωφελούνται από τη δημοκρατία, αναπτύσσουν ολοκληρωτικά καθεστώτα και τρέφονται από τον φόβο που καλλιεργούν στους ανθρώπους για ψηφοθηρικούς σκοπούς ώστε να πάρουν την εξουσία σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο, ενώ ο στόχος τους είναι να καταλύσουν τη δημοκρατία;

● Τι συμπεραίνετε από τις αντιδράσεις που έχει ξεσηκώσει το έργο;

Το να είσαι κατά του φασισμού δεν είναι ομόφωνο σε μια δημοκρατική κοινωνία. Λέμε ότι το να είσαι αντιφασίστας είναι ένα πράγμα με το οποίο θα συμφωνούσαν οι δημοκράτες ανεξάρτητα από την ιδεολογία τους. Προφανώς και δεν είναι έτσι. Δεν είναι όλοι όσοι ζουν σε δημοκρατίες σύμφωνοι με αυτό, αλλά κι αυτό αποτελεί επίσης μέρος της δημοκρατίας.

 Κατά πόσο θα μπορούσε το θέατρο να μας ξεβολέψει, να αλλάξει τη στάση ζωής μας;

Δεν πιστεύω ότι το θέατρο είναι πολιτική πράξη αλλά πιστεύω ότι μπορεί να είναι ο προθάλαμος της πολιτικής πράξης, ο χώρος που σκέφτεσαι και αναρωτιέσαι, ο τόπος μιας συλλογικής εμπειρίας όπου μπορούμε να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια του άλλου – κι έτσι ίσως συμβούν πράγματα και δούμε διαφορετικά την κοινωνία. Θεωρώ καταπληκτικό ότι η αρχαιότερη τραγωδία που μπορούμε να διαβάσουμε και γράφτηκε πριν από 2.500 χρόνια αφορά τους άλλους, αυτούς που έχασαν, τους Πέρσες, αυτούς που δεν ζουν και δεν σκέφτονται όπως εμείς.

Κι αντικατοπτρίζει μια συλλογική σκέψη (το «αν ήμασταν στη θέση του άλλου»), η οποία πέρα από ενδιαφέρουσα και ανθρώπινη είναι και πολιτική. Αλλά εγώ κάνω θέατρο, όχι πολιτική. Η «Καταρίνα» είχε ενοχλήσει πολύ την Ακροδεξιά πριν ανέβει κι όταν ανέβηκε τους ενόχλησε όλους: κι αυτό είναι ενδιαφέρον, το δίλημμα που θέτεις στο κοινό: «Τι να κάνω; Να σκοτώσω ή να μην σκοτώσω;» και οι αντιδράσεις του... Ειδικά οι αντιδράσεις ενός κοινού σε χώρες που έχουν μια τέτοια ιστορία δικτατοριών στον 20ό αιώνα, όπως η Ελλάδα και η Πορτογαλία ή σε χώρες που απειλούνται ή ζουν κάτω από αντιδημοκρατικές κυβερνήσεις. Το έργο φωτίζει μια συζήτηση μέσω της μυθοπλασίας, αφηγείται μια ιστορία και θέτει ένα δίλημμα που δεν θα μπορούσε ποτέ να διατυπωθεί με τον ίδιο τρόπο σε ένα Κοινοβούλιο ή σε μια εφημερίδα από έναν πολιτικό ή δημοσιογράφο, που αν έλεγαν ό,τι ακούγεται στο έργο θα πήγαιναν φυλακή. Αλλά επειδή η τέχνη και το θέατρο έχουν διαφορετικούς κανόνες, μπορείς να λες φριχτά, εγκληματικά, απαράδεκτα πράγματα κι όλα αυτά δεν είναι παρά ένας χαρακτήρας, ένας ρόλος. Οι κανόνες είναι διαφορετικοί.

Joseph Banderet

Το να εκτίθεσαι σε ρητορική μίσους και ρατσισμού από έναν πολιτικό στην τηλεόραση ή από έναν ηθοποιό στο θέατρο είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα κι ας χρησιμοποιούν τα ίδια λόγια. Πρέπει να το θυμόμαστε αυτό. Γιατί μερικοί το ξεχνούν και ενώ δεν αντιδρούν στον πολιτικό, εκφράζουν την αντίδρασή τους στον ηθοποιό επειδή τον έχουν μπροστά τους. Οπότε στο θέατρο μπορούμε να θέτουμε ερωτήσεις με άλλον τρόπο. Δεν χρειάζεται να χάσουμε τον πόλεμο για να φανταστούμε μια εκδοχή του τι σημαίνει να τον χάνεις, ή να θέσουμε το ερώτημα «Τι θα γινόταν αν συνέβαινε το χειρότερο;». Το ερώτημα δεν είναι περί βίας, αλλά για τη δημοκρατία: Πώς θέλουμε να ζούμε στη δημοκρατία, τι θέλουμε να υπερασπιστούμε, πόσο διατεθειμένοι είμαστε να εμπλακούμε σε αυτό;

Εξόχως πολιτικός και ποιητικός ο 46χρονος Πορτογάλος θεατράνθρωπος, μίλησε και για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, τις σκοτεινές σελίδες μιας απολυταρχικής περιόδου που σιγά σιγά αρχίζουν να αποτελούν αντικείμενο ιστορικής –και όχι μόνο– διερεύνησης, την άνοδο της Ακροδεξιάς στη χώρα του – «αν είμαστε μια σειρά στο Netflix, εμείς είμαστε στην πρώτη σεζόν όταν άλλες χώρες βρίσκονται στην τρίτη, τέταρτη». Παρά τη δυστοπική ιστορία που παρουσιάζει δήλωσε ότι παραμένει αισιόδοξος και πως τίποτα δεν πάει χαμένο: «Βγάζω την απαισιοδοξία μου στο έργο μου ώστε να παραμένω αισιόδοξος στη ζωή μου... Ζούμε στην πιο διασυνδεδεμένη εποχή στην ιστορία της ανθρωπότητας και δεν είμαστε τόσο παθητικοί όσο νομίζουμε, αλλά καλό είναι να νιώθουμε ότι μπορούμε να κάνουμε περισσότερα για όσους το έχουν ανάγκη, να μην κλείνουμε τα μάτια μπροστά στις αδικίες, να παίρνουμε θέση. Δεν πιστεύω ότι το να γράφεις και να μιλάς για αυτά τα ζητήματα είναι αχρείαστο, το αντίθετο: ο τρόπος που μιλάμε και μοιραζόμαστε τα προβλήματα του κόσμου διαμορφώνουν την εικόνα μας για τον κόσμο. Σίγουρα δεν είναι αρκετό αλλά είναι καλύτερο από το να μην τα θίγεις καθόλου. Μπορούν να διαμορφώσουν μία γνώμη για τα θέματα και να βοηθήσουν άλλους να τα κατανοήσουν γιατί η κοινή γνώμη διαμορφώνεται από όσους μιλάνε όχι από αυτούς που ακούνε και με αυτήν την έννοια έχει σημασία να μιλάς».

Και φυσικά ο Ροντρίγκες μίλησε και για τα βασικά δικαιώματα, την ελευθερία, την δικαιοσύνη και την ισότητα, τις απειλές που δέχονται με την άνοδο της ακροδεξιάς το πόσο εύθραυστα είναι: «Ποιος φανταζόταν έναν πόλεμο στην Ευρώπη, μετά από ό,τι έγινε στα Βαλκάνια τη δεκαετία του 1990; Δεν υπάρχουν εγγυήσεις για την ασφάλεια, ούτε για την ιερή αξία της ζωής που θα έπρεπε να είναι σεβαστή από όλους. Ομως, δεν συμβαίνει έτσι στον πλανήτη. Πήρα συνεντεύξεις από εργαζόμενους στον ανθρωπιστικό τομέα και ήταν συγκλονιστικό ό,τι μου είπαν. “Μια μάνα στη Ρουάντα, στη Γάζα, στην Ουκρανία, στο Παρίσι πονάει με τον ίδιο τρόπο όταν χάνει το παιδί της...”».

«Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες» του Tiago Rodrigues, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών 4-8/12 στις 20.30. Εισιτήρια από 5 ευρώ. Κατάλληλη για 16+. Διάρκεια 150 λεπτά.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Εχει όρια η δημοκρατία και η δημοκρατική ανοχή;

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας