Αθήνα, 16°C
Αθήνα
Σποραδικές νεφώσεις
16°C
16.8° 13.6°
2 BF
84%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
14°C
14.8° 12.6°
1 BF
81%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
16°C
16.0° 13.0°
2 BF
73%
Ιωάννινα
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
11.9° 11.9°
1 BF
76%
Αλεξανδρούπολη
Αίθριος καιρός
11°C
10.9° 9.6°
1 BF
87%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
14.8° 13.0°
1 BF
79%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
9°C
11.2° 9.4°
2 BF
81%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
14.6° 14.6°
1 BF
87%
Ηράκλειο
Σποραδικές νεφώσεις
13°C
14.9° 12.8°
2 BF
86%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
14°C
13.9° 11.2°
2 BF
62%
Ερμούπολη
Αυξημένες νεφώσεις
16°C
16.4° 14.4°
3 BF
88%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
12.9° 12.9°
3 BF
82%
Κεφαλονιά
Αυξημένες νεφώσεις
16°C
15.9° 15.9°
3 BF
71%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
13°C
13.5° 12.9°
2 BF
88%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
15°C
15.5° 13.5°
2 BF
86%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
17°C
17.1° 14.8°
1 BF
77%
Χαλκίδα
Αραιές νεφώσεις
14°C
16.1° 13.8°
2 BF
83%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
13°C
12.7° 10.3°
2 BF
77%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
15.5° 12.7°
1 BF
95%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
9°C
8.8° 8.8°
2 BF
94%
ΜΕΝΟΥ
Τρίτη, 27 Φεβρουαρίου, 2024
egefalos
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Dreamstime.com

Η καταγωγή της συνείδησης

Ο Τόμας Νάιγκελ είναι γνωστός για την απαράμιλλη ικανότητά του να συνδυάζει βαθύτητα, σαφήνεια και λιτότητα στις εκφράσεις του.

«Η διαμάχη μεταξύ της επιστημονικής φυσιοκρατίας και των διαφόρων τύπων αντιαναγωγισμού είναι θεμελιώδες ζήτημα της πρόσφατης φιλοσοφίας. Από τη μια έχουμε την ελπίδα ότι οι φυσικές επιστήμες, συμπεριλαμβανομένης της βιολογίας, μπορούν να εξηγήσουν τα πάντα σε ένα πολύ βασικό επίπεδο. Από την άλλη αμφιβάλλουμε αν στοιχεία του κόσμου μας, όπως η συνείδηση, η αποβλεπτικότητα, το νόημα, ο σκοπός, η σκέψη και η αξία, μπορούν να βρουν τη θέση τους, ως γνησίως πραγματικά, σε ένα σύμπαν το οποίο στη βάση του συνίσταται αποκλειστικά από φυσικά δεδομένα -δεδομένα που, όσο εκλεπτυσμένα κι αν είναι, μας τα αποκαλύπτουν μόνο οι φυσικές επιστήμες.»

Είναι αμέτρητες οι φορές που μπορεί να αναρωτηθεί στη ζωή του ένας άνθρωπος τι γίνεται ο νους, η συνείδηση, όταν το σώμα φθείρεται και πεθαίνει. Το βιβλίο «Νους και κόσμος» του σημαντικού Αμερικανού φιλοσόφου Τόμας Νέιγκελ, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Εκκρεμές, είναι σημαντική κατάθεση σε κορυφαία υπαρξιακά ζητήματα της φύσης και της καταγωγής του ανθρώπου. Τη μετάφρασή του έκανε ο Αντώνης Χατζημωυσής, την επιμέλεια ο Στέλιος Βιρβιδάκης και ο Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου και το επίμετρο ο Κωνσταντίνος Τσαγκάρης. Υπότιτλος του βιβλίου είναι η σχεδόν «προβοκατόρικη» υπόθεση: Γιατί η υλιστική νεοδαρβινική αντίληψη της φύσης είναι σχεδόν σίγουρα λανθασμένη.

Οπως μαθαίνουμε από το επίμετρο, από το 2006 μέχρι το 2009 πραγματοποιήθηκε στον Τομέα Τέχνης και Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης ένα πρόγραμμα με θέμα τις σχέσεις μεταξύ επιστήμης και θρησκείας στο οποίο προήδρευε ο Νέιγκελ. Το βιβλίο ήταν καρπός αυτού του προγράμματος και από την πρώτη στιγμή της έκδοσής του δίχασε τη φιλοσοφική και επιστημονική κοινότητα.

Ο κύριος λόγος των διαφωνιών ήταν ότι ο συγγραφέας του αμφισβητεί την επάρκεια της επιστημονικής φυσιοκρατικής εικόνας του νεοδαρβινισμού λέγοντας πως δεν μπορεί να μας προσφέρει μια πλήρη εξήγηση στο «πρόβλημα» της συνείδησης, της γνωστικής ικανότητας και της ηθικής αξίας που εμπεριέχονται στην ανθρώπινη φύση. Και αντιπροτείνει σε φιλοσοφικό επίπεδο δύο άλλες θεωρίες, τον «ουδέτερο μονισμό/παμψυχισμό» και την «τελεολογία». Με την «καταστατική εξήγηση» μας εξηγεί τις πολλές ανθρώπινες ιδιότητες, ενώ με την «ιστορική εξήγηση» διευκρινίζει το γιατί οι οργανισμοί με αυτή την ιδιότητα εμφανίζονται στην ιστορία της ζωής στη Γη.

Το βιβλίο δεν είναι εύκολο για τον αμύητο αναγνώστη αλλά το αναλυτικό επίμετρο θα τον βοηθήσει πολύ να κατανοήσει τις φιλοσοφικές ορολογίες.

Σε κάθε περίπτωση αξίζει να μπει κανείς στο δαιδαλώδες μυαλό του Τόμας Νέιγκελ. Οπως λέει, ο κόσμος μας είναι ένας συναρπαστικός τόπος πάνω απ’ όλα γιατί παρήγαγε όλους εμάς. Αν η σύγχρονη έρευνα στη μοριακή βιολογία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο θεμιτών αμφιβολιών για την πλήρως μηχανιστική εξήγηση της προέλευσης και της εξέλιξης της ζωής, αυτό μπορεί να ανατρέψει την κραταιά συνθήκη του νεοδαρβινισμού υποδεικνύοντας ότι στη φύση ενεργοποιούνται άλλου είδους μηχανισμοί. Ο Νέιγκελ σημειώνει: «Εχω πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι τέτοιου είδους αμφιβολίες θα φανούν σε πολλούς εξωφρενικές, αλλά αυτό συμβαίνει επειδή όλοι σχεδόν στον εκκοσμικευμένο πολιτισμό μας έχουμε υποχρεωθεί να θεωρούμε το αναγωγιστικό ερευνητικό πρόγραμμα ως ιερό και απαραβίαστο, επειδή τάχα οτιδήποτε διαφορετικό δεν θα ήταν επιστήμη».

Η αλήθεια για το ποιοι πραγματικά είμαστε, όπως αναφέρεται στο βιβλίο, μπορεί να υπερβαίνει τις δυνάμεις μας λόγω των εγγενών γνωσιακών περιορισμών μας κι όχι επειδή δεν μπορούμε απλώς να τη συλλάβουμε στο παρόν στάδιο της διανοητικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Αλλά πρέπει να μη σταματήσουμε να αναζητούμε εξηγήσεις για τη θέση μας μέσα στον κόσμο επαναπαυόμενοι σε αναχρονιστικές θεωρίες. Από τα σημαντικότερα συμπεράσματα του συγγραφέα είναι η ανάπτυξη της αξίας και της ηθικής κατανόησης που μας διέπουν λέγοντας πως φαίνεται να συμπίπτουν με την ιστορία της ζωής. Μυριάδες μορφές ζωής μπορεί να έχουν αυτά τα «αγαθά» μέσα τους και «ποιος μπορεί να ξέρει τι μορφές ζωής υπάρχουν κάπου αλλού στο σύμπαν, οι οποίες, μαζί με την αξία που τους αντιστοιχεί, υπερβαίνουν τη δύναμη της φαντασίας μας, αφού μας χωρίζει μια εντελώς διαφορετική καταγωγή;».

Ο Τόμας Νάιγκελ είναι γνωστός για την απαράμιλλη ικανότητά του να συνδυάζει βαθύτητα, σαφήνεια και λιτότητα στις εκφράσεις του. Και με αυτόν τον τρόπο είναι γραμμένο και αυτό το βιβλίο όπου η φιλοσοφία απλώνει το χέρι στην επιστήμη για να κατανοήσουμε λίγο περισσότερο το υλικό από το οποίο είμαστε φτιαγμένοι.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Η καταγωγή της συνείδησης

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας