• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 16.9°C
    1 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.5°C / 15.6°C
    2 BF
    79%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    14°C 11.0°C / 16.2°C
    2 BF
    74%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    0 BF
    93%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.8°C / 15.0°C
    2 BF
    78%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 8.0°C / 9.0°C
    0 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.6°C / 15.6°C
    2 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 18.8°C
    4 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 15.9°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.1°C / 19.1°C
    4 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.6°C / 15.6°C
    3 BF
    66%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    2 BF
    76%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.5°C / 10.9°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 10.5°C / 14.0°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 14.8°C / 19.8°C
    3 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 17.1°C
    2 BF
    97%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 11.3°C / 14.9°C
    1 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.6°C / 15.7°C
    2 BF
    79%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    86%

Χρειάστηκε η παρέμβαση σημαντικών αρχιτεκτόνων για να κηρυχθεί το Παλιό Χημείο διατηρητέο μαζί με τα εργαστήρια και τον πολύτιμο εξοπλισμό του.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Ο προάγγελος του Πολυτεχνείου

  • A-
  • A+

Στις αρχές Νοεμβρίου του 1973 αποτέλεσε μία από τις σπίθες του φοιτητικού κινήματος που οδήγησαν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. 

Το κτιριακό συγκρότημα που καταλαμβάνει ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών Σόλωνος, Χαριλάου Τρικούπη, Ναυαρίνου και Μαυρομιχάλη έχει δύο... όψεις. Το απρόσωπο τμήμα του στη βόρεια πλευρά κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1960 και φέρει την ονομασία Νέο Χημείο, παρόλο που χρησιμοποιείται από χρόνια για τις ανάγκες τμημάτων της Νομικής και της Φιλοσοφικής Σχολής.

Αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το αρχικό κτίριο, το Παλιό Χημείο, με πρόσοψη επί της Σόλωνος, που υπογράφει ο υπερδραστήριος Ερνέστος Τσίλερ (1837-1923). Ο Γερμανός αρχιτέκτονας ήρθε... προσωρινά στην Αθήνα το 1861 για να επιβλέψει την κατασκευή της Ακαδημίας Αθηνών, με την ιδιότητα του βοηθού του περίφημου Θεόφιλου Χάνσεν (1813-1891) ο οποίος είχε σχεδιάσει το κτίριο. Ηταν το ξεκίνημά του στην υπό ανοικοδόμηση πρωτεύουσα, στην οποία εξελίχθηκε βασικός μελετητής των σπουδαιότερων κτιρίων της, δημόσιων και ιδιωτικών. Το αρχιτεκτονικό του αποτύπωμα είναι έντονο στο κέντρο και μάλιστα στην οδό Μαυρομιχάλη, λίγα μέτρα μακριά από το Χημείο, ήταν η κατοικία του με τα αντίγραφα των Καρυατίδων στην πρόσοψη, που λίγο πριν από τον θάνατό του αναγκάστηκε να πουλήσει στον τραπεζίτη Λοβέρδο.

Ως το 1868 τα όρια της Αθήνας σταματούσαν στην οδό Σταδίου, από όπου άρχισαν οι... εξοχές. Τότε ξεκίνησε η οικοδόμηση στη Νεάπολη -σε αντιδιαστολή με την παλιά πόλη- που αποτέλεσε τον πρώτο αυθαίρετο οικισμό της Αθήνας! Το νοτιοδυτικό τμήμα της λίγο αργότερα εξελίχθηκε στα σημερινά Εξάρχεια, τα οποία σύμφωνα με τους περισσότερους μελετητές πήραν το όνομά τους από τον Ηπειρώτη Εξαρχο που είχε παντοπωλείο στη διασταύρωση της Θεμιστοκλέους με τη Σολωμού. Ηταν πολύ κοντά στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο και γι’ αυτό ήταν από τα μέσα του 19ου αιώνα στέκι για τους φοιτητές.

Κατασκευασμένο την περίοδο 1887-1889, το Χημείο συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πρώιμα έργα του Τσίλερ στην Αθήνα. Διαθέτει όμως αρκετά από τα αγαπημένα του στοιχεία, που τον καθιέρωσαν ως τον βασικότερο εκπρόσωπο του νεοκλασικισμού στην ελληνική αρχιτεκτονική. Στην πρόσοψη κυριαρχούν η μαρμάρινη, μνημειακών διαστάσεων, σκάλα και οι δωρικού στιλ κίονες που στηρίζουν το τριγωνικό αέτωμα του προστώου. Το αρχικό κτίριο ήταν διώροφο, με λειτουργικό ημιυπόγειο προς την πλευρά της Χαριλάου Τρικούπη, τον πιο σημαντικό δρόμο της περιοχής ο οποίος ώς το 1906 ήταν η οδός Πινακωτών.

Ο τρίτος όροφος προστέθηκε μετά το 1911 και τη μεγάλη πυρκαγιά που κατέστρεψε σημαντικό μέρος του Χημείου. Ο αρχιτέκτονας της προσθήκης είναι άγνωστος, αλλά είναι φανερό ότι σεβάστηκε το αρχικό κτίριο επιλέγοντας λιτά στοιχεία που μοιάζουν να εξαφανίζονται από τα όρια της κατασκευής του Τσίλερ. Χαρακτηριστικό δείγμα είναι τα απλά τριπλά παράθυρα που προστέθηκαν στον όροφο πάνω από το αέτωμα της κεντρικής εισόδου.

Πρωτεργάτης της κατασκευής του Χημείου ήταν ο σπουδαίος επιστήμονας Αναστάσιος Χρηστομάνος (1841-1906). Γόνος της μεγάλης οικογένειας Χρήστου Μάνου με ρίζες από την Κατράνιτσα (σημερινός Πύργος) της Εορδαίας Κοζάνης, γεννήθηκε στη Βιέννη όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του. Στη συνέχεια έφυγε στη Γερμανία, όπου έκανε μεταπτυχιακά στα Πανεπιστήμια της Καρλσρούης και της Χαϊδελβέργης. Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε το 1862 και λίγα χρόνια αργότερα παντρεύτηκε την Αθηνά, κόρη του Βαυαρού γιατρού φον Λιντερμάγερ και της Αικατερίνης Προκοπίου Μπενιζέλου, με την οποία απέκτησαν πέντε παιδιά.

Θεωρείται ο θεμελιωτής της επιστήμης της Χημείας στην Ελλάδα, έχοντας στο ενεργητικό του 73 συγγράμματα και διατριβές. Το 1863 προσελήφθη ως υφηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και τρία χρόνια αργότερα προήχθη στην θέση του καθηγητή διδάσκοντας ώς το 1906. Το 1895, μαζί με άλλους καθηγητές (Μουτσόπουλος, Αργυρόπουλος, Μηλιαράκης κ.ά.), υπέγραψαν υπόμνημα για την ίδρυση της Φυσικομαθηματικής Σχολής, με πυρήνα τα Τμήματα Φυσικής και Μαθηματικών που τότε ανήκαν στη Φιλοσοφική! Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια για να υλοποιηθεί η πρότασή τους, αφού το Βασιλικό Διάταγμα για τη νέα σχολή υπογράφηκε τον Ιούνιο του 1903.

Τα ενδιάμεσα χρόνια δεν πέρασαν άπρακτα. Την περίοδο 1897-1898 ο Αναστάσιος Χρηστομάνος διετέλεσε πρύτανης του Πανεπιστημίου και με τη διπλή του ιδιότητα πρωτοστάτησε στη δημιουργία του Μεγάλου Χημείου. Εκπόνησε το κτιριολογικό πρόγραμμα των εργαστηρίων και ήταν παρών σε όλες τις φάσεις κατασκευής. Διέθετε το μεγαλύτερο φοιτητικό αμφιθέατρο της εποχής, με 350 θέσεις, όπου δίδαξαν τα σπουδαιότερα ονόματα των θετικών επιστημών.

Στο κτίριο στεγάστηκε το Εθνικό Χημείο και το Γενικό Χημείο του Κράτους, όπου έγιναν οι πρώτες εργαστηριακές αναλύσεις για τρόφιμα και άλλα υλικά σε μια περίοδο που η Αθήνα υπέφερε από επιδημίες. Πολύ γρήγορα προστέθηκαν οι εγκαταστάσεις του εθνικού γραφείου Μέτρων και Σταθμών, η Θαλασσογραφική Εταιρεία και το πρώτο Βοτανικό Μουσείο.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, μετά τη μεταφορά της Φυσικομαθηματικής Σχολής στην Πανεπιστημιούπολη στα Ιλίσια, το κτίριο άρχισε να καταρρέει.

Η διοίκηση του Πανεπιστημίου είχε αποφασίσει να το αποκαθηλώσει στο εσωτερικό του για να στεγάσει την πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Κινητοποιήθηκαν σπουδαίοι καθηγητές της Αρχιτεκτονικής, ανάμεσά τους η Μάρω Αδάμη, ο Μανώλης Κορρές, ο Μάνος Μπίρης, ο Αλ. Παπαγεωργίου-Βενετάς, αλλά και ο Θεοδόσης Τάσιος, για να κηρυχθεί διατηρητέο όχι μόνο το ιστορικό κτίριο, μαζί με το μοναδικό εξοπλισμό του που χρονολογείται από το 1850.

Πολύτιμη και η βιβλιοθήκη του σε θέματα Χημείας, που περιλαμβάνει περισσότερους από 20.000 τόμους βιβλίων και επιστημονικών περιοδικών. Οι εργασίες ανακαίνισης βρίσκονται στο τελικό τους στάδιο και το κτίριο θα λειτουργήσει ως μουσείο φυσικών επιστημών, με τη διατήρηση in situ των ιστορικών εργαστηρίων.

1. Πρωτοπορία

Στα εργαστήρια του Χημείου λειτούργησε το 1897 η πρώτη στη χώρα μας γεννήτρια παραγωγής ακτίνων Roentgen. Υπήρχε επίσης σταθμός ασυρμάτου, χάρη στον οποίο κατάφεραν να επικοινωνήσουν οι στρατιωτικές αρχές της χώρας με τις δυνάμεις στη Μικρά Ασία. Από τις ίδιες εγκαταστάσεις εξέπεμψε το πειρατικό ραδιόφωνο λίγο μετά την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα.

2. Ο καθηγητής

Στους σπουδαίους επιστήμονες που δίδαξαν περιλαμβάνεται ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή (και όχι Καραθεοδωρής, όπως εσφαλμένα αναφέρεται). Γεννημένος το 1873 στο Βερολίνο, εγκατέλειψε το επάγγελμα του μηχανικού για να σπουδάσει Μαθηματικά, όπου θεωρείται αυθεντία σε παγκόσμια κλίμακα. Είχε φιλία με τον Αλμπέρτο Αϊνστάιν, ο οποίος δήλωνε «ευγνώμων και ευσυνείδητος ακροατής» του.

3. Οι καταλήψεις

Το Χημείο ήταν ένα από τα πανεπιστημιακά κτίρια όπου είχαν ξεκινήσει φοιτητικές κινητοποιήσεις στις αρχές Νοεμβρίου του 1973. Εδώ έγινε τον Δεκέμβριο του 1989 η καθοριστική κατάληψη ενάντια στον νόμο 815 που καταργούσε το πανεπιστημιακό άσυλο. Η πιο γνωστή κατάληψη του Χημείου είχε γίνει στις 17 Νοεμβρίου 1985, λίγο μετά τη δολοφονία του 15χρονου Μιχάλη Καλτεζά.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το διπλό φάουλ της Συγκλήτου
Εχει δικαίωμα η Σύγκλητος ενός ανώτατου ιδρύματος να παρακάμπτει την ιστορία και να προχωρά στην αξιοποίηση ενός περιουσιακού στοιχείου του; Οχι, αποφαίνεται η πλειοψηφία μιας ολόκληρης πόλης.
Το διπλό φάουλ της Συγκλήτου
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με ασπίδα... τη διαθήκη
Το κτίριο στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη μοιάζει να κινείται στη σκιά του κτιρίου Αβέρωφ, το οποίο, μαζί με την πύλη του Πολυτεχνείου. είναι η παρακαταθήκη της Εξέγερσης του ΕΜΠ.
Με ασπίδα... τη διαθήκη
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
Ο πύργος των Αθηνών αποτελείται από δύο ανισοϋψή κτίρια και κοινά αρχιτεκτονικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με κλειστή «γέφυρα». Τα σχέδια ανατέθηκαν στον νεαρό αλλά ανερχόμενο αρχιτέκτονα Ιωάννη Βικέλα.
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η διακριτική έδρα κατά των διακρίσεων
Το τρίφατσο οικόπεδο μεταξύ των οδών Κανάρη, Ακαδημίας και Πινδάρου, σε μικρή απόσταση από την πλατεία Συντάγματος, χώρεσε δύο αρχοντικά. Κατασκευάστηκαν με διαφορά που ξεπερνά την τριακονταετία, γεγονός που...
Η διακριτική έδρα κατά των διακρίσεων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στη σκιά του Πολυτεχνείου
Επισκιάζεται από τα εμβληματικά κτίρια του Πολυτεχνείου, το Αβερώφειο και το δίδυμο συγκρότημα επί της Πατησίων, αλλά δεν υστερεί σε αρχιτεκτονική αξία και σε ιστορικές μνήμες. Το κτίριο Γκίνη στέγαζε ώς τις...
Στη σκιά του Πολυτεχνείου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κάθε πέτρα και καημός
Με σεμινάρια, στα οποία πήραν μέρος πάνω από 200 πολίτες, δημιούργησαν τη «μαγιά» ερευνητών που έχει ξεκινήσει τη συστηματική καταγραφή επίσημων στοιχείων, αλλά και προφορικών αναμνήσεων, με στόχο την άνοιξη...
Κάθε πέτρα και καημός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας