• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.6°C / 10.7°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.8°C / 9.9°C
    3 BF
    39%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 8.7°C / 11.6°C
    2 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.9°C / 6.9°C
    2 BF
    33%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 9.1°C
    1 BF
    61%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.0°C / 9.0°C
    1 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.4°C / 4.0°C
    2 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    5°C 5.2°C / 5.2°C
    1 BF
    71%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 13.2°C
    2 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.8°C / 7.9°C
    2 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 10.1°C
    2 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 6.8°C / 9.7°C
    2 BF
    50%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    54%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    10°C 5.6°C / 9.9°C
    0 BF
    40%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.8°C / 9.5°C
    2 BF
    67%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    93%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 7.8°C / 10.0°C
    2 BF
    48%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.3°C / 8.8°C
    3 BF
    49%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.3°C / 9.7°C
    2 BF
    48%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 1.5°C / 1.5°C
    2 BF
    67%

Ευγένιος Ιονέσκο: Παραλήρημα για δύο, Μετάφραση: Μαριλένα Κοντογουλίδου, Επίμετρο: Κώστας Γεωργουσόπουλος, Κάπα Εκδοτική, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο ουτιδανός και ο γυμνοσάλιαγκας

  • A-
  • A+
Η θεματική και το κέντρο ενδιαφέροντος του Ιονέσκο παραμένουν εστιασμένα στην αποξένωση, στην ασυνεννοησία, στην αχανή απόσταση που χωρίζει τα ανθρώπινα όντα.

Το διαμοιρασμένο σε μεμονωμένες εκδόσεις διαφορετικών, παλαιότερων και νεότερων οίκων μεταφρασμένο θεατρικό έργο του κορυφαίου Ευγένιου Ιονέσκο εμπλουτίστηκε πρόσφατα με την ανά χείρας ιδιαιτέρως φροντισμένη, βιβλιογραφικά και εικαστικά, πρώτη κυκλοφορία στην ελληνική ενός κειμένου το οποίο, σύμφωνα και με το «Σημείωμα της μεταφράστριας», αν και πολύ δημοφιλές στο εξωτερικό, δεν έχει παρασταθεί ποτέ και άρα είναι (σχεδόν) άγνωστο στη χώρα μας.

Στο ως άνω Σημείωμα, πέραν της ευπρόσδεκτης, χάριν της ποιότητας του τελικού αποτελέσματος της μεταφοράς στα καθ’ ημάς, αγάπης και εκτίμησης της νεοαφιχθείσας στον εκδοτικό χώρο θεατρολόγου προς τον Ρουμάνο με τη γαλλική υπηκοότητα συγγραφέα, προκειμένου για το συγκεκριμένο έργο αποτυπώνονται και οι επικαιρικές (μαζί με τις διαχρονικές) αναλογίες του θέματος και της υφολογικής απόδοσής του με την τωρινή πραγματικότητα, 60 χρόνια μετά τη συγγραφή και πρώτη παράστασή του στο Studio des Champs-Élysées.

Επισημαίνεται, δηλαδή, το καθρέφτισμα στο εν λόγω κείμενο «της εξοργισμένης κοινωνίας που βρίσκει διέξοδο σε βίαιες πράξεις» και, ταυτόχρονα, της απάθειας απέναντι σε αυτήν τη βιαιότητα, που έχει εγκαθιδρυθεί στην ημερήσια διάταξη, αλλά, επίσης, και το καθρέφτισμα του εγκλεισμού, μέσω των δύο ακατάπαυστα διαλεγόμενων πρωταγωνιστών, Αυτής (της μοιχαλίδας) και Αυτού (του εραστή της), που δεν τολμούν να ξεμυτίσουν στον δημόσιο χώρο, διότι εκεί μαίνεται ο πόλεμος· ένας, πάντως, αλλόκοτος πόλεμος-παιχνίδι για τη διασκέδαση της ανίας όλων απανταχού, ο οποίος, όσο διαρκεί (και μακάρι να διαρκούσε εσαεί, όπως δείχνουν ατάκες παρόμοιες με τις ακόλουθες: «Ξέσπασε ειρήνη. Κήρυξαν ειρήνη. Τι θα απογίνουμε; Τι θα απογίνουμε;» «[…] Είναι ολοφάνερο ότι έχουμε ειρήνη. — Τι θα κάνουμε; Πού μ’ έμπλεξες;») προσφέρει μια μη επιδεχόμενη αμφισβητήσεις δικαιολογία για να παραμένουμε ως χελώνες και σαλιγκάρια – οι ομοιότητες των οποίων αποτελούν το «προσφιλές» αντικείμενο αντιπαράθεσης του ζευγαριού – μέσα στα καβούκια μας, απεραντολογώντας γελοιωδέστατα επί σημαντικών και ασήμαντων.

Είναι φανερό πως η θεματική και το κέντρο ενδιαφέροντος του Ευγένιου Ιονέσκο (τα οποία εκτίθενται απλόχωρα στο μοναδικό μυθιστόρημά του, «Ο μοναχικός») παραμένουν εστιασμένα στην αποξένωση, στην ασυνεννοησία, στην αχανή απόσταση που χωρίζει τα ανθρώπινα όντα ακόμη και όταν είναι σφιχτά αγκαλιασμένα, αλλά και στη δειλία που τα εμποδίζει να ασχοληθούν ουσιαστικότερα με τον ίδιο τους τον εαυτό.

Στο μεστό Επίμετρό του ο Κώστας Γεωργουσόπουλος σημειώνει, μεταξύ άλλων, ότι «πολλές φορές το παράλογο του Ιονέσκο [το οποίο «δεν ενυπάρχει στα πράγματα» αλλά εισβάλλει σε αυτά ως φιλοπαίγμον στοιχείο] ταυτίζεται και σταθμεύει στο παράδοξο. Δεν έχει καμία σχέση με το παράλογο του Μπέκετ». Ο ποιητής άμα δε και καρτεσιανός Ιονέσκο, κατασκευαστής μύθων» που, ανύποπτα, εγγίζουν το βουλεβάρτο, και ρομαντικός αναζητητής ενός γήινου παραδείσου, «ξαναζεσταίνει» στη γραφή του «τον ξεθυμασμένο σουρεαλισμό», ενώ οι λέξεις του γίνονται «εργαλείο ακουστικού αιφνιδιασμού».

Αιφνιδιαστικός πιθανότατα θα φανεί και ο (υφολογικός) παραλληλισμός του Ευγένιου Ιονέσκο με τον Κώστα Χατζηαργύρη (τον «λησμονημένο σημαντικό πεζογράφο», με τα λόγια του Μάρκου Μέσκου), την πρωτοτυπία της γραφής του οποίου, δυστυχώς, δεν βρέθηκε ο κατάλληλος άνθρωπος να αναδείξει και να στηρίξει, ενώ ο ίδιος ο Κώστας Χατζηαργύρης (εκ των πρωτεργατών της ιδρύσεως του Θεάτρου Τέχνης, αλλά δεν υπήρξε μόνον ή κυρίως αυτό!), «άγρια περήφανος και αξιοπρεπής σα χαρακτήρας» (κατά τη διατύπωση του Σωτήρη Πατατζή στον Πρόλογο του «Οικογένεια Ζαρντή»), είχε αποδεχθεί ως γεγονός την καταδίκη του στην αφάνεια.

«— Ουτιδανέ! Τον είπε και ουτιδανέ! Σπάσε τώρα το κεφάλι σου να βρεις τι πα’ να πει τούτη η λέξη, τι σόι ρεζίλεμα δηλαδή φέρνει στον άνθρωπο. Για να τη λέει όμως ο Αντώνης, δε θα ’ναι βέβαια κουφέτο για πιπίλισμα, μπαλταδιά κατακέφαλα θα ’ναι και κάτι παραπάνω. Να δώσει τώρα ο Θεός και να σταματήσει ώς εδώ. — Μη μου λες άλλα, τραυλίζει ο Γεδεών. — Θα σου πω! — Τότε δείξε λίγη καρδιά και μη μου λες γαλλικό… — Βουαλά! του πετάει στα μούτρα ο Αντώνης κι ο Γεδεών στηρίζεται στον τοίχο για να μην πέσει».

Ο Αρης Μπερλής, εκ των λιγοστών νεοτέρων που μελέτησαν τον Κώστα Χατζηαργύρη, στην Εισαγωγή του «Ο τρόμος του υπαλλήλου και άλλα διηγήματα» (από εδώ και τα δύο παραθέματα, το αρχικό και το μόλις προηγηθέν), μιλά για «δαιμόνια» και «ανεπανάληπτη στη νεοελληνική λογοτεχνία χρήση της σάτιρας» και για εντάσεις που «κορυφώνονται όταν, συχνά, προκύπτουν αβυσσαλέες κοινοτοπίες, απλοϊκοί πλην άψογοι συλλογισμοί, ή μωρόπιστοι ισχυρισμοί».

Και αν τα παραπάνω θυμίζουν αρκετά τις συζητήσεις ηρωίδων και ηρώων στο ανά χείρας «ιονεσκικό» έργο ή στα «Η φαλακρή τραγουδίστρια», «Οι καρέκλες», «Το μάθημα», οι κάτωθι παρατηρήσεις του πανεπιστημιακού καθηγητή και ερευνητή Μιχάλη Μερακλή, στην «Εισαγωγή» του μυθιστορήματος «Μειδιάματα και αγωνίες» (όπου, παρεμπιπτόντως, γίνεται λόγος από τον Κώστα Χατζηαργύρη, εν έτει 1947, για τον «σουρεαλισμό» και το «παράλογο») φέρνουν τον Ελληνα συγγραφέα να σταθεί δίπλα (ανεξαρτήτως της ακριβούς θέσης του στο βάθρο) στον Γαλλορουμάνο: «[…] είναι από τις εκπληκτικότερες γκροτέσκες σελίδες της λογοτεχνίας μας, ενώ παράλληλα διατηρούν ακέραια τη λογική και ιδεολογική σημασία τους: στο βιβλίο αυτό παριστάνεται ο κόσμος της βίας, συγκροτημένος, σχηματισμένος, συνθεμένος από εκείνους που δέρνουν και από εκείνους που δέρνονται – παθητικά, μοιραία, άβουλα, ως κτήνη, στο τέλος πια με απόλαυση, με ηδονή […]». «Πρόκειται για μια θλιβερή ιστορία, που δόθηκε με τρόπο κωμικό, γιατί το θλιβερό και το τραγικό προβάλλονται έτσι στο κοινό […] περισσότερο “δελεαστικά”».

Ντελίριο σπαρταριστών σκηνών, από τη μια, σε ένα βιβλίο όπου «ο ξυλοδαρμός, κυρίαρχο θέμα, παίρνει παθολογικές διαστάσεις» και παραλήρημα γελοίων επιχειρημάτων/ καβγάδων, από την άλλη, εν μέσω θραυσμάτων και «κατ’ οίκον» βομβαρδισμών: «άλλος τρόπος ύπαρξης»… μένει να εφευρεθεί.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κάθε τέχνη είναι προπαγάνδα
Η πιο επικίνδυνη μορφή λογοκρισίας είναι η αυτολογοκρισία και αυτός ο κίνδυνος μπορεί να προέλθει από τα αριστερά όσο και από τα δεξιά.
Κάθε τέχνη είναι προπαγάνδα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Φρίντα και η Κρατούλα
Οι σημαιούλες κόντευαν να γίνουν ράκη θλιβερά στα κουρασμένα χέρια των παιδιών προς παρηγορία κι εκείνων που τις είχαν χάσει από νωρίς.
Η Φρίντα και η Κρατούλα
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Είναι δύσκολο να μην αισθανθείς τη γοητεία της Ρόζας μέσα από το έργο της»
Η Λούξεμπουργκ δείχνει πειστικά ότι αυτή η προοπτική μετάβασης στον σοσιαλισμό χωρίς επανάσταση ήταν μια απάτη και στην πράξη σήμαινε υποταγή στην αστική τάξη.
«Είναι δύσκολο να μην αισθανθείς τη γοητεία της Ρόζας μέσα από το έργο της»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δημόσιες εκμυστηρεύσεις
Στο τελευταίο βιβλίο της «Αποδελτίωση ΙΙ» η Σεμίνα Διγενή ανθολογεί συνεντεύξεις και κείμενά της από τη μακρά δημοσιο­γραφική πορεία της.
Δημόσιες εκμυστηρεύσεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Επιζών από τα βάθη της κόλασης
Οι «Ιστορίες από την Κολυμά» είναι μια σειρά από μικρά διηγήματα από τα δεκαεπτά χρόνια που ο Βαρλάμ Σαλάμοφ πέρασε στα σοβιετικά γκούλαγκ.
Επιζών από τα βάθη της κόλασης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας