• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.2°C / 8.5°C
    3 BF
    77%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.6°C / 5.5°C
    2 BF
    69%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 7.1°C / 8.8°C
    4 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    2°C -2.1°C / 1.6°C
    1 BF
    71%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    2 BF
    75%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.9°C / 4.9°C
    0 BF
    75%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    0°C 0.4°C / 0.4°C
    3 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    2 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 6.8°C / 8.6°C
    2 BF
    88%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    4 BF
    70%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.4°C / 10.6°C
    5 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    3 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.3°C
    2 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 5.0°C
    0 BF
    70%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.5°C / 7.3°C
    1 BF
    85%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    2 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.4°C / 8.0°C
    2 BF
    74%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    2 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.6°C / 3.7°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -0.6°C / -0.6°C
    1 BF
    74%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με οικοδημοκρατία χωρίς «δήμο» ή μαζί με αυτόν;

  • A-
  • A+
Η κλήρωση των πολιτών σε αντικατάσταση των εκλεγμένων αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί, παρά τις ενστάσεις που εγείρει, διεκδίκηση των «νέων κοινωνικών κινημάτων» από τη δεκαετία του 1970.

Σύμφωνα με τον B. Barber, η ολοένα αυξανόμενη δημιουργία διαδικασιών συμμετοχής των πολιτών στη λήψη της δημόσιας απόφασης, με απλό-γνωμοδοτικό χαρακτήρα στις περισσότερες περιπτώσεις, κάνει εμφανή την επίταση της κρίσης νομιμοποίησης της αντιπροσώπευσης και την «καχεκτική» φύση της φιλελεύθερης «δημοκρατίας».

Αναδεικνύει δηλαδή βαθύτερες αιτίες, που, εδώ και αρκετά χρόνια, οδηγούν (και εκβάλλουν) στην απάθεια και αποξένωση των πολιτών από την πολιτική. Οι τελευταίοι στερούνται στην πραγματικότητα του δικού τους κοινοβουλίου-συνέλευσης σε όλα τα επίπεδα εκτεινόμενου.

Πιο συγκεκριμένα, από το πρώτο, αυτό του φυσικού χώρου της γειτονιάς, μέχρι, σε κεντρικό χώρο, αυτό ενός (παράλληλου;) «κοινοβουλίου των πολιτών» στο πλαίσιο μιας αμεσοσυμμετοχικής δημοκρατίας, ως πολιτεύματος (και όχι απλώς ως διαδικασίας) εν τω γίγνεσθαι και με ροπή στη συνεχή αμφισβήτηση του νόμου (Καστοριάδης).

Τούτο σημαίνει, με άλλα λόγια, πως στις σημερινές εκτελεστικοκεντρικές δημοκρατίες οι πολίτες είναι, συνήθως, αποστερημένοι του δικαιώματος να βιώνουν μια (ουσιαστική) «δημοκρατία με δήμο» αντί για το σημερινό στην πραγματικότητα οιονεί αντιπροσωπευτικό και, ακριβέστερα, υποαντιπροσωπευτικό σύστημα.

Προβάλλει άρα επιτακτική η ανάγκη για δομική θεσμική αλλαγή/επανεκκίνηση, ακόμα και επανίδρυση της δημοκρατίας ως πολιτεύματος. Αλλαγή με κύρια χαρακτηριστικά την ουσιαστική αποκέντρωση και αποσυγκέντρωση σε όλα τα επίπεδα και «επανατοπικοποίηση». Ο βιο-χωρο-τόπος (territoire) θα μπορέσει να γίνει έτσι ο πυρήνας και η αφετηρία όλων των πολιτικών και οικονομικών δραστηριοτήτων με νέες κοινωνικές-παραγωγικές αλλά και διαχωροτοπικές και διασυνοριακές σχέσεις.

Ταυτόχρονα, η εμφανής έλλειψη ουσιαστικής αμεσοσυμμετοχής των πολιτών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις «σχέσεις κυριαρχίας που αναπαράγει η συγκέντρωση εξουσίας και η συνακόλουθη ιδέα της κυριαρχίας πάνω στη φύση», με απώτερο ζητούμενο την ανθρώπινη επιβίωση πλέον (Ευθ. Παπαδημητρίου).

Πράγματι, ένας οικοκοινωνικός μετασχηματισμός προϋποθέτει μια οικοδημοκρατία, την ισοκατανομή δηλαδή της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας στους πολίτες και (για) άμεση και ενεργή συμμετοχή τους στη λήψη των αποφάσεων. Τούτο, στο μέτρο που τα περιβαλλοντικά προβλήματα δεν αφορούν μόνο τους ειδικούς αλλά πρωτίστως τους πολίτες.

Συνακόλουθα, σήμερα, γίνεται ευρύτερα αποδεκτό πως η σύγχρονη αναπαράσταση της «δημοκρατίας» με επιπλέον τα χρησιμοθηρικά/ωφελιμιστικά, συναλλακτικά και δημοσκοπικά της χαρακτηριστικά, είναι ανίκανη ή ανεπαρκής να προλαμβάνει την οικολογική καταστροφή διότι, εκτός των προηγούμενων, α) προβλέπει χωρικούς-διοικητικού χαρακτήρα περιορισμούς (κοινότητα, περιφέρεια, κράτος), ενώ πολλά προβλήματα, όχι όλα, είναι διασυνοριακά-παγκόσμια και έχουν διαφορετική εμφάνιση ανά βιοπεριοχή, β) σχετίζεται με την απεριόριστη μεγέθυνση (παραγωγή και κατανάλωση), που η σύγχρονη αναπαράσταση τις θέλει ως κύρια εργαλεία ατομικής (ποσοτικής) ευημερίας όποιες κι αν είναι οι συνέπειες για το περιβάλλον, γ) συνδέεται επίσης με τον αυταρχικό οικοεκσυγχρονισμό με όχημα την αγοραεξαρτημένη και μη ελέγξιμη τεχνοκαινοτομία, και, τέλος, δ) αδυνατεί να εμπεδώσει μια (νέα) αρχή τής, κατά τον Γιόνας, υπευθυνότητας, προσανατολισμένης προς το μέλλον και σε μια νέα συλλογική /κοινωνική ηθική, τη βιοσφαιρική.

Στην άμεση και ουσιαστική, «αυτόνομη» δημοκρατία των πολιτών εγγράφεται και η αυξανόμενη τάση θέσπισης της κλήρωσης των πολιτών (όπως στην αρχαία Αθήνα) σε συγκεκριμένα-ειδικά θέματα (αλλά όμως και για σύσταση συντακτικής συνέλευσης, π.χ. Ιρλανδία 2012-2015).

Η κλήρωση των πολιτών σε αντικατάσταση των εκλεγμένων αποτέλεσε και συνεχίζει να αποτελεί, παρά τις ενστάσεις που εγείρει (όπως γενικότερα η άμεση δημοκρατία), διεκδίκηση των «νέων κοινωνικών κινημάτων» από τη δεκαετία του 1970. Σκοπός να αποδοθεί η εξουσία στον δήμο, στην «κοινή λογική» (λαϊκή και συχνά τοπική γνώση) του λαού. Για την ένταξη της κλήρωσης στο πολίτευμα χρειάζεται μια γενικότερη εκ των κάτω «κινηματοποίηση» για συνολικότερο μετασχηματισμό του πολιτικού συστήματος, επανεπινοώντας ή «δημιουργώντας ξανά την πολιτική» (Γ. Ν. Οικονόμου) και ενός επανανασχεδιασμού της κοινωνίας και πολιτείας, έτσι ώστε να μην υποβαθμιστεί η κλήρωση από την κεντρική εξουσία λαμβάνοντας ευκαιριακό χαρακτήρα.

Στην αμεσοσυμμετοχική διαδικασία των πολιτών με κλήρωση στη λήψη απόφασης εντάσσεται και η διάσκεψη/συνέδριο των 150 πολιτών (με κλήρωση) το φθινόπωρο του 2019 στη Γαλλία για το κλίμα. Διαδικασία η οποία ολοκληρώθηκε παραδίδοντας ένα τεκμηριωμένο κείμενο με ριζοσπαστικές και εφικτές προτάσεις στις 21 Ιουνίου του 2020 («Alternatives Economiques», τ. 403/2020). Στη συνέλευση κληρώθηκαν μέλη, ισόρροπα από όλο το φάσμα του πληθυσμού (φύλο, ηλικία, πτυχία, χωρο-τόποι και περιφέρειες, επαγγελματικές τάξεις).

Το πείραμα αυτό, παρά τις προσδοκίες, καλές προθέσεις και δεσμεύσεις, απέτυχε. Για τους συμμετέχοντες στη συνέλευση υπήρξε «προδοσία» σε σχέση με τη σοβαρή, τεκμηριωμένη και αξιόπιστη εργασία που είχε πραγματοποιηθεί, όπου είχαν ληφθεί υπόψη και προτάσεις των ειδικών. Αλλοι, αρκετοί, έκαναν λόγο για το τέλος της αυταπάτης.

Το βασικό μειονέκτημα υποστηρίχθηκε πως ήταν η απουσία συναντήσεων «διαλόγου» με την κεντρική θεσμική κυβέρνηση (υπουργοί, επιτροπές κοινοβουλίου κ.ά.) ιδίως ως προς την τελική συναίνεση – καινοτόμο στοιχείο άλλωστε του σύγχρονου αντιπροσωπευτικού συστήματος. Επίσης, όπως γράφτηκε, ένας γενικότερος διάλογος (με συλλόγους, οργανώσεις κ.λπ.) δεν υπήρξε. Τούτος θα μπορούσε να γίνει στο πλαίσιο της γαλλικής «εθνικής αρχής δημοσίου διαλόγου» με πλούσια «τεχνογνωσία» στον τομέα αυτό, αλλά και με παράλληλη αξιοποίηση και ουσιαστική αναβάθμιση του παραγνωρισμένου (όπως και στην Ελλάδα αλλά και στην Ε.Ε.) οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού συμβουλίου. «Αυτί του λόγου των πολιτών» θα μπορούσε να αποτελέσει ένα τρίτο σώμα στη διαδικασία νομοθέτησης.

Ειδικότερα υπογραμμίζεται πως τα περιβαλλοντικά και οικολογικά θέματα είναι, ως πολιτικά ζητήματα, το κατεξοχήν πεδίο άσκησης και εμπέδωσης της «κοινής» δημοκρατίας και της «δημοκρατίας των κοινών». Η διοίκηση-διακυβέρνηση και ειδικότερα η (πολιτική) διαδικασία λήψης των (κοινών) περιβαλλοντικών αποφάσεων πρέπει να καταστεί «κοινή», με συνελεύσεις/διασκέψεις-συνεδρίες των πολιτών, αμφισβητώντας έτσι θεσμικά την παντοκρατορία των ειδικών.

Ειδικότερα δε για την υλοποίηση-αδειοδότηση μεγάλων ή αμφισβητούμενων έργων, θα μπορούσε να προβλεφθεί ο συντονισμός της αμεσοσυμμετοχικής διαβούλευσης με ανοιχτές συνελεύσεις ως αναγκαίας και δεσμευτικής προϋπόθεσης, από μια ανεξάρτητη επιτροπή ή αρχή σε τοπικό, περιφερειακό ή και σε εθνικό κατά περίπτωση επίπεδο, όπως συμβαίνει σε μερικές χώρες (Γαλλία).

Παράλληλα (D. Bourg), ως μια αναγκαία και μεταβατική, κατά τους περισσότερους, «υβριδοποίηση της δημοκρατίας» θα μπορούσε να θεσπισθεί μια γερουσία εκατό ατόμων που θα προέρχονται από κάθε βιο-χωρο-τόπο για να υπάρχει νομιμοποίηση. Πρόκειται πάλι για ένα τρόπο επανεισαγωγής της δημοκρατίας των αρχαίων Ελλήνων (κληροκρατία).

Η γερουσία αυτή θα προβάλλει βέτο σε κάθε νομοθετική πρόταση που θα αντιστρατεύεται το οικολογικό/βιο-Σύνταγμα (το οποίο θα θέτει νέους στόχους σε σχέση με τα όρια που θέτει ο πλανήτης στις οικονομικές δραστηριότητες). Θα βασίζεται στις εργασίες και τα πορίσματα της «ακαδημίας του μέλλοντος» (απαρτιζόμενης από επιστήμονες, φιλοσόφους, λογο-καλλιτέχνες). Επιπλέον οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ θα είχαν συμβουλευτικό ρόλο και ρόλο επαγρύπνησης και συναγερμού.

Το παραπάνω «ουτοπικό» σχήμα θα συνιστούσε μια «τρίτη εποχή» της δημοκρατίας, της οικολογικής κατά τον D. Bourg, στο πλαίσιο μιας νέας πολιτικής οικολογίας – τρίτη εποχή δημοκρατίας τόσο διαφορετικής από τη σημερινή μορφή της αντιπροσωπευτικής «δημοκρατίας» (περίπου όσο αυτή η τελευταία ήταν διαφορετική από την αρχαία ελληνική, άμεση, δημοκρατία). Στο σχήμα αυτό λιγότερη σημασία έχει η αξιοπιστία της προτεινόμενης κατασκευής, ενώ περισσότερη βαρύτητα αποκτά η ανάλυση των λόγων που επιτάσσουν την, ώς έναν βαθμό, υπέρβαση του συστήματος της αντιπροσωπευτικής «δημοκρατίας».

*Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Make love, not war
Αμέριμνος ποδηλάτης περνάει μπροστά από τα κεντρικά γραφεία της μεγαλύτερης κατασκευαστικής εταιρείας όπλων στη Γερμανία.
Make love, not war
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φέρτε πίσω τη μητέρα μου!
Η Αλίνα είναι μία από τις χιλιάδες γυναίκες σε όλο τον κόσμο στον αιώνα του πολιτισμού μας που ψάχνουν να βρουν τι απέγιναν οι δικοί τους άνθρωποι.
Φέρτε πίσω τη μητέρα μου!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τίποτα πια δεν μας εκπλήσσει
Η Δύση βουλιάζει ανάμεσα σε επίπλαστη ευημερία και σε ενεργειακή κρίση που προκαλεί η αδικαιολόγητη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Τίποτα πια δεν μας εκπλήσσει

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας