• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 7.6°C / 9.7°C
    2 BF
    82%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.2°C / 4.9°C
    4 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.0°C / 9.4°C
    3 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -2.1°C / -0.1°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 5.2°C
    2 BF
    70%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.2°C / 2.1°C
    0 BF
    80%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -2°C -1.6°C / -1.6°C
    3 BF
    80%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    2 BF
    87%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 8.8°C / 11.4°C
    3 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 6.8°C / 9.9°C
    3 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.4°C / 11.1°C
    1 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    4 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.4°C / 10.4°C
    3 BF
    78%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 3.4°C / 3.4°C
    2 BF
    78%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.5°C / 8.3°C
    2 BF
    74%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    1 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 7.5°C / 9.9°C
    2 BF
    69%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 6.0°C
    0 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 2.0°C / 4.7°C
    1 BF
    84%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    0°C -0.5°C / -0.5°C
    2 BF
    78%
ΦΩΤ.: ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Εχουμε μάθει στα εύκολα και τα γρήγορα»

  • A-
  • A+
«Τα διεστραμμένα συστήματα δημιουργούν διεστραμμένα άτομα. Το απαρτχάιντ ήταν ένα αφύσικο σύστημα. Και ο καπιταλισμός είναι αφύσικο σύστημα».

Ο Ντέιμον Γκάλγκατ (Damon Galgut) δεν είναι και ο πιο πρόσχαρος άνθρωπος. Είναι σοβαρός, σχεδόν μελαγχολικός, μα πολύ φιλικός. Σίγουρα είναι πολύ καλός συγγραφέας. Συγκεκριμένα είναι μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας, γεννημένος το 1963 στην Πρετόρια. Ακόμη έως σήμερα μένει και εργάζεται στη Ν. Αφρική.

Ηταν δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Booker (το 2003 για το «Ο καλός γιατρός», εκδ. Ωκεανίδα, και το 2010 για το «In a Strange Room»). Το έργο του «The Quarry» («Το Λατομείο) μεταφέρθηκε το 2020 στον κινηματογράφο, σε σκηνοθεσία Σκοτ Τιμς. Εντέλει, ο ίδιος βραβεύτηκε πέρυσι με το Booker για την «Υπόσχεση», που κυκλοφορεί σε εξαιρετική μετάφραση της Κλαίρης Παπαμιχαήλ από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Ο Δάμων ή Ντέιμον ή Damon («πείτε με όπως θέλετε», μας είπε) βρέθηκε στην Αθήνα πριν από λίγο καιρό, προσκεκλημένος των εκδόσεων. Στην «Υπόσχεση» μια οικογένεια λευκών στη Ν. Αφρική χάνει τα μέλη της το ένα μετά το άλλο, μην εκπληρώνοντας την υπόσχεση που είχε δώσει ο πατέρας στην ετοιμοθάνατη μητέρα να επιστρέψει ένα μικρό κομμάτι γης στη μαύρη υπηρέτριά τους. Μόνο η μικρότερη κόρη, η Αμόρ, προσπαθεί... Αρκεί μια προσπάθεια όμως; Οσο για τη συζήτησή μας, αυτή ξεκίνησε κάπως ιδιόμορφα, για να φτάσει πολύ γρήγορα σε αναπόφευκτες (και πικρές) αλήθειες.

● Ησασταν στην Ινδία, διάβασα στον «Γκάρντιαν», για να γράψετε αλλά και για να κάνετε γιόγκα. Ετσι ξεκινούσε μάλιστα το άρθρο... Γιόγκα λοιπόν;

Ημουν στην Ινδία αρκετό καιρό για να γράψω. Ναι, κάνω γιόγκα, αλλά, όπως όλα, και η γιόγκα έχει γίνει εμπόριο. Υπάρχουν άσραμ στην Ινδία που έχουν δύο χρόνια αναμονής για να μπεις. Σχεδόν τα πάντα έχουν γίνει «βιομηχανίες» και εμπόριο. Επειδή ήμουν στη βραχεία λίστα του Booker αρκετές φορές, μπορώ και ζω από τα βιβλία μου. Ξαναλέω, όπως στα περισσότερα πράγματα, έτσι και στον καλλιτεχνικό και λογοτεχνικό χώρο μόνο αν βραβευτείς ή λάβεις κάποια υποψηφιότητα ως αναγνώριση μπορείς να ζήσεις από αυτό που θες να κάνεις. Είναι και αυτό μια «βιομηχανία». Δεν σημαίνει ότι θα παίξεις με τους κανόνες της, αλλά ισχύει πως έτσι είναι.

● Είστε ο τρίτος συγγραφέας από τη Ν. Αφρική που βραβεύεται με Booker, μετά τη σπουδαία Ναντίν Γκόρντιμερ και τον νομπελίστα και δις βραβευμένο με Booker, Τζον Μάξγουελ Κούτσι (όλοι λευκοί βέβαια...) - μια σπουδαία τριάδα.

Ηταν τα πρότυπα και οι ήρωές μου, οπότε η τιμή είναι τεράστια για μένα. Εχετε δίκιο που λέτε πως όλοι είμαστε λευκοί. Υπάρχουν δύο τρόποι να το δεις αυτό: καταρχάς, φυσικά και υπάρχουν μαύροι συγγραφείς που ακούγεται (πλέον) η φωνή τους, ωστόσο είναι τόσο έντονη η ταξικότητα στη Ν. Αφρική (ακόμα) που οι περισσότεροι μαύροι φοιτητές επιλέγουν επαγγέλματα που θα αποφέρουν χρήματα. Οι άνθρωποι αυτοί θέλουν να αλλάξουν τη ζωή τους και της οικογένειάς τους, οπότε γίνονται γιατροί ή όποιο άλλο επάγγελμα τους βοηθήσει ώστε να έχουν ένα καλό εισόδημα.

Η συγγραφή δεν αποφέρει χρήματα. Οπότε, ναι, ακόμα και η δυνατότητα να γίνεις συγγραφέας είναι ταξικό ζήτημα. Από την άλλη, έχω να σας πω πως είμαι μεν λευκός, έζησα το απαρτχάιντ, αλλά αν με ρωτάτε, δεν νιώθω Ευρωπαίος. Γεννήθηκα στην Πρετόρια, όλη μου η οικογένεια είναι γεννημένη εδώ και δεκαετίες εκεί, ζω στη Ν. Αφρική και νιώθω Αφρικανός.

ΦΩΤ.: ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

● Το τραύμα της ιστορίας της Ν. Αφρικής είναι εμφανές στα βιβλία σας, ειδικά στην «Υπόσχεση».

Το εμφανές τραύμα αφορά τους μαύρους της Ν. Αφρικής. Το απαρτχάιντ, αυτός ο πλήρης διαχωρισμός με βάση το χρώμα, ήταν ένα φριχτό, απάνθρωπο, σαδιστικό σύστημα. Δεν είναι το μόνο που έχει εφαρμοστεί στην Ιστορία από άνθρωπο σε άνθρωπο, μα ειδικά αν μιλάμε για τη μαύρη φυλή, οι λευκοί έχουμε κάνει απίστευτα εγκλήματα για αιώνες. Αν με ρωτάς, συνεχίζουμε να κάνουμε. Οπότε ακούγεται σαν αστείο το ότι στη Ν. Αφρική φέρουν και οι λευκοί κάποιου είδους τραύμα. Φυσικά υπάρχουν ενοχές. Ωστόσο, αυτό που δείχνω και στο βιβλίο μου, είναι αυτό που πιστεύω κιόλας: Ενα διεστραμμένο σύστημα δημιουργεί διεστραμμένες προσωπικότητες.

Θα το ξαναπώ: Τα διεστραμμένα συστήματα δημιουργούν διεστραμμένα άτομα. Το απαρτχάιντ ήταν ένα αφύσικο σύστημα. Και ο καπιταλισμός είναι αφύσικο σύστημα. Το ένα αφύσικο «γέννησε» το άλλο και όλα μαζί τη διαστροφή. Στην «Υπόσχεση» ο γιος της οικογένειας σκοτώνει μια μαύρη γυναίκα, δεν τιμωρείται φυσικά, αλλά πρέπει να ζήσει με αυτό σε όλη του τη ζωή. Ωστόσο, αυτό το έχω ζήσει στην πραγματικότητα: Σχεδόν όλοι οι συμμαθητές μου είχαν σκοτώσει έναν μαύρο, γιατί πήγαν στρατιώτες και αυτό έκαναν τότε. Εγώ γλίτωσα, γιατί προσπάθησα πολύ και τα κατάφερα να είμαι σε γραφείο ως φαντάρος.

● Τι εννοείτε όλοι οι συμμαθητές σας έχουν σκοτώσει μαύρους;

Καταλαβαίνω πώς ακούγεται. Αλλά επί απαρτχάιντ όλοι οι νέοι λευκοί άνδρες ως φαντάροι πυροβολούσαν όσους μαύρους κατέβαιναν σε πορείες και διαδηλώσεις εναντίον του καθεστώτος. Οπότε ναι, όλοι μου οι συμμαθητές (πήγαινα σε σχολείο λευκών φυσικά) το είχαν κάνει... Επίσης κάποιοι από αυτούς είχαν τραυματιστεί και οι ίδιοι από σφαίρες ή νάρκες. Αν δεν πήγαινες στον στρατό, πήγαινες φυλακή για έξι χρόνια! Γι’ αυτό σας λέω πως ήταν ένα διεστραμμένο σύστημα για όλους. Βέβαια, οι μαύροι «πλήρωσαν» πολλά...

● Η Επιτροπή των Booker έκανε λόγο για ένα βιβλίο τεράστιας συμβολικής και ιστορικής αξίας...

Θεωρώ πως ένα βιβλίο είναι καλό, όχι μόνο εξαιτίας της γραφής του, αλλά και για το αν μπορεί να ταυτιστεί (σε όποιον βαθμό) κάποιος με το θέμα του. Στην «Υπόσχεση» υπάρχει μια δυσλειτουργική οικογένεια - κάτι με το οποίο μπορεί να ταυτιστεί ο καθένας. Βέβαια, το θέμα μου είναι οι εξουσιαστικές δομές. Με αυτό επίσης μπορούν να βρουν αναλογίες είτε οι ιθαγενείς στην Αμερική, είτε οι πρόσφυγες στην Ελλάδα, είτε ακόμα και εσείς - εκτός αν ζείτε στη χώρα σας εκτός εξουσιαστικών δομών...

Ούτε καν! (σ.σ. εκείνη τη στιγμή, κατά σύμπτωση, περνάνε δύο μηχανές ΔΙΑΣ κάνοντας διαβολικό θόρυβο).

Να, τώρα αυτός ο ήχος γιατί θα έπρεπε να υπάρχει; Είναι εκφοβιστικός και κακοποιητικός για τους κατοίκους και όσους περπατούν στην πόλη. Είναι και αυτό μια εξουσιαστική πράξη: θέλουν να δείξουν, ακόμα και με αυτό το φαινομενικά απλό πράγμα, ποιος είναι κυρίαρχος.

● Μιλάμε για τις κυριαρχικές δομές και για τον λαό, αλλά ενώ μπορούμε κάπως να προσδιορίσουμε τις πρώτες, ο λαός ποιος είναι; Πριν από λίγες εβδομάδες είδαμε εκατοντάδες Αγγλους να περιμένουν στην ουρά για να προσκυνήσουν ένα πτώμα. Ενα πτώμα, που ήταν σύμβολο όχι μόνο της βασιλείας αλλά και της αποικιοκρατίας.

Δεν ήταν η δική μου βασίλισσα σίγουρα! Αλλά ναι, είμαστε στον 21ο αιώνα και ακόμα έχουμε υποστηρικτές ή θαυμαστές της βασιλείας. Ακόμα και στη Ν. Αφρική πάρα πολλοί παρακολουθούν τη ζωή των βασιλιάδων λες και είναι παραμύθι, σαν σαπουνόπερα... Οσο με αφορά, δεν με απασχολούν καθόλου οι βασιλιάδες του κόσμου τούτου. Εδώ να τους εκτελούσαν, στη μέση του Συντάγματος, μια χαρά θα ήμουν με αυτό. Ξέρεις, τελευταία μελετάω την Ιστορία της Ν. Αφρικής. Είχαμε κάνει και στο σχολείο, ωστόσο από τη σκοπιά των λευκών. Μελετώντας μόνος μου, κατάλαβα πως το απαρτχάιντ ήταν αποτέλεσμα της αποικιοκρατίας που είχε συμβεί προ αιώνων. Ηρθαν οι λευκοί, με όπλα, και κάπως έτσι ξεκινάει η Ιστορία της Ν. Αφρικής...

● Εχει τελειώσει το απαρτχάιντ;

Μεγάλωσα με δυο πόρτες, δυο παγκάκια, δύο κόσμους: των λευκών προνομιούχων και των μαύρων υποτελών. Το καθεστώς του απαρτχάιντ τυπικά δεν υπάρχει. Εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη Νότια Αφρική το 1948 και καταργήθηκε στις 30 Ιουνίου 1991. Εχουν περάσει δηλαδή 30 χρόνια ήδη. Εχω όμως να σας πω ότι πρακτικά η κοινωνία στη Ν. Αφρική είναι ακόμη και σήμερα, 30 χρόνια μετά, πλήρως θεμελιωμένη στον διαχωρισμό λευκών-μαύρων!

Η οικονομική κατάσταση των μαύρων δεν έχει αλλάξει. Ελάχιστοι έχουν περάσει στη μεσαία τάξη και υπερελάχιστοι στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Οσο υπάρχει οικονομικός διαχωρισμός, θα υπάρχει και ταξικός. Ναι μεν οι μαύροι μορφώνονται στα ίδια Πανεπιστήμια με τους λευκούς, αλλά μόνο όσοι μπορούν. Και είναι λίγοι. Μάλιστα, στη Ν. Αφρική έχουμε τη μεγαλύτερη διαφορά στον πλούτο από όλο τον υπόλοιπο κόσμο! Οπότε μη με ρωτάτε αν έχει τελειώσει το απαρτχάιντ. Τυπικά ναι, ουσιαστικά όμως η ταξική διαφορά και το οικονομικό χάσμα ανάμεσα στους πολύ πλούσιους λευκούς και τους πολύ φτωχούς μαύρους είναι τεράστιο!

ΦΩΤ.: ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Τι συμβολίζει το να εκπληρώσεις μια υπόσχεση;

Το βιβλίο βασίζεται σε μια πραγματική ιστορία που μου είπε ένας φίλος. Δεν κάνω πια φίλους, είμαι πολύ μοναχικός, ωστόσο η ιστορία αυτή με συγκλόνισε. Δεν έχει επιστραφεί η γη στους μαύρους κατοίκους. Οι λευκοί τούς την πήραν και την κράτησαν. Αυτή είναι η μεγαλύτερη διεκδίκηση αυτή τη στιγμή στη Ν. Αφρική. Ακόμη όμως κι αν ξαναμοιραστεί η γη, οι μαύροι κάτοικοι δεν έχουν τον τρόπο να την αξιοποιήσουν, καθώς δεν έχουν τα μέσα. Οπότε είναι πολύ ευρύτερο το πρόβλημα. Είναι και υπαρξιακό: το πού ανήκεις! Για να μπορέσεις να αναπτυχθείς χρειάζεσαι γερές ρίζες.

Πού θα βρεθούν αυτές οι ρίζες, αν σε έχουν ξεριζώσει από τον τόπο σου; Αν σ’ τον έχουν πάρει; Με την επιστροφή του Μαντέλα όλα έδειξαν πως θα αλλάξουν. Προσωπικά, μου φάνηκε πως όλα έγιναν σε μια νύχτα! Μα δεν πρόλαβαν. Δεν υπήρχε ικανός χρόνος. Οπότε αυτή η «υπόσχεση» της επιστροφής της γης στο βιβλίο ή μιας αλλαγής σε συμβολικό, ευρύτερο επίπεδο, δεν πρόλαβε να γίνει. Δεν έγινε. Καμία εκπλήρωση καμίας υπόσχεσης δεν ήρθε.

Ισως όχι τόσο... εμπορικό φινάλε (σ.σ. γελάμε). Και σίγουρα διόλου αισιόδοξο...

Δεν μου αρέσουν καθόλου τα μυθιστορήματα τα οποία παραδίδουν μια φτηνή κάθαρση στον αναγνώστη. Η μαύρη ηρωίδα μου, η Salome, στην οποία δεν επιστρέφεται η γη, είναι σιωπηλή. Και παραμένει σιωπηλή. Υπάρχει λόγος γι’ αυτό και είναι όλα όσα ανέφερα παραπάνω. Δεν θέλησα να δώσω ένα ευτυχές τέλος, ούτε να της δώσω μια φωνή που δεν έχει στην πραγματικότητα. Δεν θέλω ο αναγνώστης να βρει στη γραφή μου την εύκολη, αισιόδοξη τελική λύση, να κλείσει το βιβλίο και να νιώθει ότι όλα είναι καλά. Προτιμώ τα ενοχλητικά βιβλία, που προβληματίζουν τον αναγνώστη και αφού τα έχει διαβάσει. Δεν είμαι αισιόδοξος. Ειδικά για τη Ν. Αφρική δεν πιστεύω πως θα γίνει κάτι καλύτερο.

Ποιος θα παραδώσει τα όσα έχει ήδη; Ποιος θέλει να αφήσει τα προνόμιά του; Ποιος θα βγει απ’ τη βολή του; Ελάχιστοι το κάνουν ή είναι έτοιμοι να το κάνουν. Αν ωστόσο κάτι είναι να αρχίσει να αλλάζει, αυτό δεν θα γίνει αν επαναπαυτούμε στα «happy end». Κανένα βιβλίο δεν θα αλλάξει τον κόσμο - τα βιβλία είναι ο αντικατοπτρισμός της πραγματικότητας, όχι ο μοχλός αλλαγής της. Ο κόσμος είναι παντού σκατά. Μόνο η συνεχής εγρήγορση μπορεί να οδηγήσει σε έναν άλλο δρόμο. Θέλει αφοσίωση και χρόνο. Πολλή αφοσίωση και πολύ χρόνο. Μα εμείς έχουμε μάθει στα εύκολα και τα γρήγορα...

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βραβεύονται οι ιστορικές εκδόσεις Αρσενίδη
Ο Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου θα τιμήσει τις εκδόσεις για τη μακρόχρονη προσφορά τους στον χώρο του βιβλίου αύριο Κυριακή 19/09, στις 19.00, στον χώρο εκδηλώσεων του 49ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Ζάππειο.
Βραβεύονται οι ιστορικές εκδόσεις Αρσενίδη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δημήτρης Παναγιωτάτος: «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο;»
Μέσα σε 200 σελίδες ανασυνθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία, κρυμμένα στον φακό του σκηνοθέτη ή στο μυαλό του συγγραφέα, τα οποία μπορούν να απαντήσουν στο ερώτημα που θέτει στον τίτλο του βιβλίου.
Δημήτρης Παναγιωτάτος: «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο;»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους
Η ίδια η κυριολεξία των λέξεων στο βιβλίο του Αλμπάτη αρκεί για να ενδυναμώσει τα νοήματα, κάτι αρκετά δύσκολο ειδικά στη συγγραφή, καθώς απαιτεί ταλέντο στη γραφή.
Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με το τσιγκέλι
Τα διηγήματα της Θούλη Στάικου μοιάζουν με τη συγγραφέα τους γεμάτα μεγαλοσύνη και γενναιοδωρία, σύντομα και αστεία.
Με το τσιγκέλι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η δύναμη της αγάπης
Από τις εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφορεί σε μετάφραση Θανάση Νιάρχου μία επιλογή από τους λόγους που έβγαζε ως «κηρύγματα» ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.
Η δύναμη της αγάπης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ανθρωπολογία του Μαρξισμού
Οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυκλοφόρησαν μόλις το βιβλίο του Σέντρικ Ρόμπινσον «Ανθρωπολογία του Μαρξισμού», όπου ο σημαντικός αυτός επιστήμονας καταπιάνεται με την ιδέα του κοινοτισμού.
Ανθρωπολογία του Μαρξισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας