• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 3.6°C / 9.6°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.5°C / 9.4°C
    2 BF
    44%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 4.0°C / 9.4°C
    2 BF
    47%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 0.9°C / 4.4°C
    1 BF
    60%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.9°C / 3.5°C
    2 BF
    75%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 5.0°C / 7.7°C
    2 BF
    50%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 1.4°C
    2 BF
    44%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    1 BF
    64%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.5°C / 10.8°C
    4 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.5°C / 5.9°C
    2 BF
    56%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.6°C / 9.4°C
    3 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    7°C 7.3°C / 7.3°C
    3 BF
    44%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    2 BF
    61%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.9°C / 3.4°C
    0 BF
    70%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.5°C / 4.5°C
    1 BF
    76%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    5 BF
    43%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 8.8°C
    2 BF
    57%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    2 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.0°C / 7.7°C
    2 BF
    57%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 1.4°C
    1 BF
    60%

Γιάννης Ιμβριώτης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ακόμα δεν είπαμε το όλο»…

  • A-
  • A+
Οχι τόσο το είδος της γραφής όσο κυρίως η ροπή των θεωρητικών ενασχολήσεων του Γιάννη Ιμβριώτη είχαν κιόλας καθοριστεί από τα ενδιαφέροντα των μεσοπολεμικών πραγματειών.

Πρόσφατα η Σύγκλητος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (20.03.2022), με ομόφωνο ψήφισμα, αποκατέστησε τους επτά καθηγητές του που είχαν απολυθεί με «βάση τα έκτακτα νομοθετικά μέτρα που πάρθηκαν μέσα στη δίνη της εμφύλιας σύγκρουσης». Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Γιάννης Ιμβριώτης (Κυδωνιές της Μ. Ασίας 1898 - Αθήνα 1979).

Ο Γιάννης Ιμβριώτης, μέλος κι αυτός της Δ.Ε. της ΕΔΑ, από τη μετακατοχική περίοδο, ως συνεργάτης των «Ελεύθερων Γραμμάτων» έδωσε σε μια σειρά δοκιμίων τις αρχικές μαρτυρίες της ιδεολογικής του στροφής.

Τα κείμενα αυτά, στα οποία η βεβαιότητα για τη γονιμότητα της «διαλεκτικής» μεθόδου δεν αντιστοιχεί ακόμη σε μια ανάλογη εμβάθυνση ως προς τον τρόπο χρήσης της, προοιωνίζονται την ενασχόλησή του -από την άρση της εκτόπισής του (1951) ώς τη Μεταπολίτευση, όποτε θα δώσει ορισμένα αυτοτελή δημοσιεύματα- με τον δοκιμιακό φιλοσοφικό λόγο που με συγκεκριμένες κάθε φορά αφορμές επιχειρεί να προσφέρει μια ευσύνοπτη «διαλεκτική» παρέμβαση στην τρέχουσα διαπάλη των ιδεών.

Η πολιτική συγκυρία, με τη μετεμφυλιακή ανασύνταξη των δυνάμεων της Αριστεράς, και ίσως η επίγνωση ότι η κομματική ένταξη δεν αρκεί για τη μαρξιστική κατάρτιση, ιδίως σε εποχή όπου θραύεται η παγερή ακινησία των κωδικοποιήσεών της, δεν επέτρεψαν στον Ιμβριώτη να πορευτεί από τις δοκιμές στην ώριμη φιλοσοφική σύνθεση. Ακόμη, άλλωστε, δεν έχει αποδεσμευτεί από το αντικείμενο των σπουδών του και των μεσοπολεμικών του συγγραμμάτων, την ψυχολογία, μολονότι κι εδώ επιβάλλεται η «διαλεκτική» ανατοποθέτηση της προβληματικής της με την υιοθέτηση της παβλοφικής διδασκαλίας.

Η επίγνωση του Ιμβριώτη ότι η κομματική του ένταξη, μάλιστα σε μια περίοδο εθνικών περιπετειών και διώξεων της Αριστεράς, είχε μάλλον προπορευτεί από τη μαρξιστική του κατάρτιση τον κατατάσσει στην πλειάδα των φιλελεύθερων διανοουμένων του Μεσοπολέμου, που το πάθος της στράτευσής τους στον δημοτικισμό το διοχετεύουν τώρα στην έμπρακτη επεξεργασία των θεωρητικών βάσεων της «προοδευτικής ιδεολογίας». Στους κόλπους της ΕΔΑ αναζωπυρώθηκε η «λαϊκοδημοκρατική» ρητορεία με κύρια αιχμή την αποκατάσταση της πολιτικής δημοκρατίας και της εθνικής ανεξαρτησίας.

Για την υπεράσπιση των διεκδικήσεων του νόμιμου πολιτικού σχήματος της Αριστεράς, στις καίριες αντιπαραθέσεις του με τις επιλογές και την πρακτική των πολιτικών εκπροσώπων της «ολιγαρχικής μειοψηφίας», ο Ιμβριώτης επιστρατεύει την επιστημονική και φιλοσοφική του παιδεία, την οποία προφανώς αποκόπτει από την αρχική της θεμελίωση.

Κρατά ωστόσο την αρχή του «όλου» της ψυχικής δραστηριότητας, την κριτική του μηχανιστικού κοσμοειδώλου και της σύστοιχης τάσης της συνειρμικής ψυχολογίας, το θεώρημα της εξέλιξης (ή της «προαγωγής») του κόσμου, την καταξίωση της τεχνολογικής προόδου, την ενότητα των επιτεύξεων του πολιτισμού, την αναγνώριση της κληρονομιάς του αρχαίου κόσμου και της νεότερης Ευρώπης και κυρίως την εκτίμηση προς την επιστήμη που έχει τη δυνατότητα να αποκρούσει την αυξανόμενη εισβολή του «αντιορθολογισμού» και της «μαγείας».

Ετσι η αλήθεια επιβάλλεται γιατί διαχέει το φως στα σκότη της φύσης και της κοινωνίας, τα οποία επιχειρούν να επαναφέρουν οι εκφραστές του κόσμου που φθίνει για να αποσοβήσουν την οριστική του κατάρρευση.

Αυτή η laudatio rationis διαποτίζει την εννοιολογική ανάλυση του Ιμβριώτη, τόσο στα κείμενα επικαιρότητας όσο και στις αυστηρότερες μελέτες του που, για παράδειγμα, προσεγγίζουν την τέχνη ως διαδικασία ομότροπη της επιστημονικής γνώσης, γεγονός που τον ωθεί να αποκλείσει από τον περίβολό της τη «μαγική σκέψη» του «νοσηρού» υπερρεαλισμού. Υγιές και επομένως «γνήσιο» είναι ό,τι «αντανακλά» τη δυναμική φορά της πραγματικότητας, είτε με τους «τύπους» της καλλιτεχνίας είτε με τις λογικές έννοιες, χωρίς αυτό να υπονοεί ότι η «αληθινή» τέχνη και η επιστήμη ολισθαίνουν σε μια «ταξική ιδεολογία».

Με αυτό ακριβώς το «υπερταξικό» κριτήριο της ορθής απόδοσης των πραγμάτων ο Ιμβριώτης στρέφεται, κατά το υπόδειγμα του Γληνού (κάποτε μάλιστα αντλεί από την αρθρογραφία του), προς την ανασκευή των «πνευματικών μορφών αντίδρασης» που καπηλεύονται την επιστήμη, «διαφθείρουν» την τέχνη, θρηνούν για τις παρενέργειες της τεχνικής χωρίς να κατονομάζουν τα αίτιά τους, λοιδορούν την «ανώνυμη μάζα» χωρίς να εντοπίζουν τον δημιουργό της, εξυμνούν τον κοσμοπολιτισμό και υπονομεύουν τα ιδεολογικά αντισώματα του «έθνους». Βέβαια, ο ίδιος επισημαίνει την πηγή αυτών των ιδεολογημάτων καθώς και τον τρόπο της μεταφύτευσής τους στην ελληνική διανόηση, που πρώτιστα τον ενδιαφέρει, όπως μαρτυρούν τα οικεία δοκίμια.

Αυτή η τριβή με την καθημερινή πολιτική σκηνή της διαπάλης των ιδεών, παρά την εύλογη χρησιμότητά της, εδραίωσε την προτίμηση του Ιμβριώτη προς τον δοκιμιακό λόγο, ακόμη και στην τελευταία φάση της συγγραφικής του παραγωγής με τις ώριμες μαρξιστικές της προσπελάσεις της φιλοσοφικής προβληματικής. Οχι τόσο το είδος της γραφής όσο κυρίως η ροπή των θεωρητικών του ενασχολήσεων είχαν κιόλας καθοριστεί από τα ενδιαφέροντα των μεσοπολεμικών πραγματειών του.

Δηλαδή, οι διερευνήσεις του ψυχικού κόσμου και η κριτική παρουσίαση του μπερξονισμού, οπότε γίνεται η μετάβαση προς τη φιλοσοφία, προδιαγράφουν την αποδοτικότερη πρόσληψη του «διαλεκτικού υλισμού» που τελείται με την προσφυγή στον Eνγκελς και τον Λένιν και με τη συνδρομή Ανατολικογερμανών (Horz, Klaus) μελετητών τους, χωρίς ωστόσο να αγνοείται και η οφειλή της Κυβερνητικής στη «διαλεκτική» διατύπωση οντολογικών και γνωσιολογικών προτάσεων.

Η κυρίαρχη ιδέα αυτών των ύστερων δοκιμίων του Ιμβριώτη, που η απαρχή της εξιχνιάζεται κιόλας στα πρώτα γραπτά του, εστιάζεται στο πρόβλημα της ελευθερίας, που τώρα αποκτά τη μορφή της απελευθέρωσης του ανθρώπου από τη φυσική νομοτέλεια και τους κοινωνικούς ταξικούς καταναγκασμούς. Φιλόσοφος της ελευθερίας ο ίδιος, δεν έκρυβε την ανασφάλειά του για τις δυνατότητες της δημιουργικής εκδίπλωσης της σκέψης του στη σφαίρα της «διαλεκτικής υλοκρατικής φιλοσοφίας», πέρα από τα κείμενα των «κλασικών» και των επίσημων ερμηνευτών τους.

Η αγαπημένη του φράση «ακόμα δεν είπαμε το όλο», μαρτυρία του ακαδημαϊκού πάθους για πληρότητα, συγκρατεί κάθε φορά την αγωνία του για την αναβολή της ολοκληρωμένης φιλοσοφικής σύνθεσης που θα αποτύπωνε την προσωπική διανοητική του σφραγίδα (βλ. Από την πρόσφατη ελληνική σκέψη, 2019, 81-87).

*Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα φώτα στον «πρώιμο Διαφωτισμό»;
Ο παραμερισμός του εκπαιδευτικού αριστοτελισμού επιβάλλεται να μην εκληφθεί μάλλον ως αποτέλεσμα της αρχικής διείσδυσης των νέων ευρωπαϊκών ιδεών στη Βαλκανική.
Τα φώτα στον «πρώιμο Διαφωτισμό»;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η διανόηση πρέπει να παραμείνει μακριά από κάθε πολιτική δέσμευση
Ισως είναι οι πιο ρηξικέλευθες και τολμηρές απαντήσεις που έχουν δοθεί από σύγχρονους φιλοσόφους για τα σύγχρονα προβλήματα. Αυτές μάς έδωσε ο κορυφαίος Γάλλος φιλόσοφος Πολ Αντρέ Μπαλανφά καθηγητής φιλοσοφίας...
Η διανόηση πρέπει να παραμείνει μακριά από κάθε πολιτική δέσμευση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για τον «τοπικό προφορικό πολιτισμό»
Στις μέρες μας η «τοπικότητα» υφίσταται τις περισσότερες πιέσεις που δέχεται το «εθνικό κράτος» από τους αγωγούς της «παγκοσμιοποίησης».
Για τον «τοπικό προφορικό πολιτισμό»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι ηρωίδες της Αντίστασης Κατοχή 1941-44
Γλυπτές απεικονίσεις που έχουν φιλοτεχνηθεί και στηθεί σε κοινόχρηστους χώρους ανά την Ελλάδα, σε μια θέληση απότισης φόρου τιμής στις γυναικείες μορφές της Αντίστασης ’41-’44.
Οι ηρωίδες της Αντίστασης Κατοχή 1941-44

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας