• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 1.2°C / 4.2°C
    2 BF
    73%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C -0.4°C / 3.8°C
    2 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 3.8°C / 5.0°C
    5 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 0.9°C
    4 BF
    40%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 1.3°C
    4 BF
    59%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    0°C -1.2°C / 0.4°C
    1 BF
    49%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -5°C -4.6°C / -3.2°C
    2 BF
    42%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    2 BF
    71%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 5.5°C / 7.8°C
    4 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 1.8°C / 2.9°C
    3 BF
    75%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 6.2°C / 6.6°C
    5 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.3°C / 2.3°C
    6 BF
    52%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.1°C / 7.1°C
    5 BF
    57%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 1.7°C
    2 BF
    51%
  • Λαμία
    Ήπιες χιονοπτώσεις
    2°C -0.5°C / 1.7°C
    1 BF
    86%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    3 BF
    43%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    2°C 1.1°C / 3.6°C
    0 BF
    90%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.7°C / 2.7°C
    2 BF
    45%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.3°C / 1.1°C
    2 BF
    50%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -4°C -3.9°C / -3.9°C
    2 BF
    63%
Φωτ.: Markus Jans
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Οσο δημιουργούμε, όσο αγωνιζόμαστε, τόσο δεν παραδινόμαστε»

  • A-
  • A+
Στην ταινία «Το χρυσάφι του Ρήνου» ο Φατίχ Ακίν ακολουθεί τη διαδρομή του σύγχρονου ράπερ Xatar, που σημαίνει «μαχητής των δρόμων».

Πάνω του έχει αρκετά τατουάζ, ωστόσο δύο από αυτά είναι καθαρά πολιτικά, ως στάση ζωής: «Just say NO» (Πες απλά ΟΧΙ) λέει το ένα και το άλλο είναι η τουρκική λέξη «#susaman» που στα ελληνικά σημαίνει «δεν μπορώ να είμαι σιωπηλός».

Ο Φατίχ Ακίν μόνο «σιωπηλός» δεν είναι, ούτε και μπορεί να λειτουργήσει στη σιωπή. Ο Τούρκος σκηνοθέτης (η μητέρα του μάλιστα με καταγωγή από την Κρήτη, όταν ακόμη εκεί ζούσαν πολλοί Τούρκοι, πριν από την ανταλλαγή), που μένει και εργάζεται στη Γερμανία ήρθε στην Ελλάδα που τόσο αγαπάει και παρουσίασε τη νέα του ταινία, σε πανελλήνια πρώτη, στο πλαίσιο του φετινού 63ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

«Το χρυσάφι του Ρήνου» είναι η πρώτη βιογραφία του πολυβραβευμένου σκηνοθέτη, μία πολύ καλή ταινία, από τις καλύτερές του και σίγουρα η πιο επιτυχημένη εμπορικά ώς τώρα. Φυσικά είναι και το ίδιο το θέμα που πραγματικά γοητεύει και μόνο ως περιγραφή: η ταινία ακολουθεί τη διαδρομή του σύγχρονου (πάμπλουτου και διάσημου) ράπερ Xatar, που σημαίνει «μαχητής των δρόμων».

Ο ήρωας είναι ο Τζιβάρ Χατζάπι, τον οποίο γνωρίσαμε και προσωπικά, καθώς συνόδευσε τον σκηνοθέτη στη Θεσσαλονίκη. Ο Τζιβάρ γεννήθηκε το 1981, μέσα σε μια σπηλιά, στο βόρειο Ιράν όταν το χωριό του (είναι Κούρδος) βομβαρδιζόταν από το ισλαμικό καθεστώς. Η μητέρα του ήταν «μαχήτρια της ελευθερίας» και ο πατέρας του διάσημος Κούρδος μαέστρος.

Ο πραγματικός ήρωας της ταινίας του Φ. Ακίν, ράπερ Xatar (Τζιβάρ Χατζάπι), κουρδικής καταγωγής. Εμείς πάντως «πού είναι ο χρυσός;» τον ρωτήσαμε...

Φωτ.: Νόρα Ράλλη

Επειτα από πολλές περιπέτειες (φυλακίσεις και βασανιστήρια), οι γονείς του κατόρθωσαν να φτάσουν στη Γερμανία. Στη Βόννη έμεναν σε ένα γκέτο για μετανάστες. Ο πατέρας παράτησε την οικογένεια (υπάρχει και μία μικρότερη αδερφή) για μία άλλη γυναίκα και έτσι ο Τζιβάρ αναγκάστηκε να κάνει «παράνομες» μικροδουλειές ώστε να βρίσκει χρήματα, ενώ παράλληλα σταμάτησε τις σπουδές του στο κλασικό πιάνο.

Μπήκε στον κόσμο της νύχτας, έμπλεξε με τη μαφία της Β. Ευρώπης και έκανε, μεταξύ άλλων, και μία μεγάλη ληστεία: έκλεψε χρυσό 1,5 εκατομμυρίου ευρώ. Ο χρυσός αυτός ήταν επίσης προϊόν κλοπής: στη Γερμανία, έκλεβαν τα χρυσά δόντια των νεκρών, τα έλιωναν και τα μεταπουλούσαν. Ο Τζιβάρ προσπάθησε να διαφύγει στο Ιράκ, όπου και πιάστηκε, βασανίστηκε σκληρά, φυλακίστηκε για χρόνια και εν συνεχεία καταδικάστηκε και φυλακίστηκε και στη Γερμανία.

Εκεί άρχισε να γράφει στίχους και το 2012 το πρώτο του άλμπουμ «Nr. 415» (ήταν ο αριθμός που είχε στη φυλακή) έγινε ανάρπαστο. Πλέον ο ίδιος, στα 41 του χρόνια, είναι από τους διασημότερους ράπερ του κόσμου, με δική του εταιρεία παραγωγής, οικογένεια και παιδιά (αποφυλακίστηκε πριν από 4 χρόνια).

Σκηνή από την ταινία «Το χρυσάφι του Ρήνου», βασισμένη στην πραγματική ιστορία του ράπερ Xatar, που ήδη έχει σπάσει ταμεία στο εξωτερικό και έρχεται στην Ελλάδα τον Ιανουάριο.

Η αυτοβιογραφία του έκανε πάταγο, πολλοί σκηνοθέτες ήθελαν να τη μεταφέρουν στον κινηματογράφο, ωστόσο ο ίδιος δίσταζε έως ότου εκδήλωσε ενδιαφέρον ο Φατίχ Ακίν: «Δεν το πίστευα ότι ο Φατίχ ήθελε να συνεργαστούμε» μας λέει ο Τζιβάρ Χατζάπι. «Ηταν πολύ σημαντικό για μένα να ειπωθεί η ιστορία, γιατί ήξερα πως ειδικά για τη μητέρα μου θα ήταν μία μορφή κάθαρσης και έτσι είναι πράγματι. Ολα τα γεγονότα είναι πραγματικά, και μάλιστα κάποια έγιναν με ακόμη σκληρότερο τρόπο απ’ ό,τι δείχνει η ταινία. Είμαι πάντα κοντά στους Κούρδους, μισώ το χρήμα (γι’ αυτό και θέλω να έχω έλεγχο επάνω του) και σέβομαι τις αρχές που με μεγάλωσε η μητέρα μου: ποτέ δεν γράφω στίχους εναντίον των γυναικών. Γράφω κυρίως για κοινωνικά και πολιτικά θέματα και φυσικά, για τις προσωπικές μου εμπειρίες».

Οσο για το... «χρυσάφι του Ρήνου» που έκλεψε και έως σήμερα δεν έχει βρεθεί, σαν τον ρωτήσαμε αν ξέρει πού είναι, μας είπε πολύ σοβαρά: «Με κινητά πάνω στο τραπέζι δεν πρόκειται να πω τίποτα» (!). Οσο για τον Φατίχ Ακίν, ο σκηνοθέτης είναι πολύ χαρούμενος γι’ αυτή την ταινία, «που έγινε με πολλές δυσκολίες και κόστισε πολλά», και μάλιστα ετοιμάζεται και για τη δεύτερη βιογραφική ταινία του, για τη ζωή της Μάρλεν Ντίντριχ με πρωταγωνίστρια (ποια άλλη;) την Νταϊάν Κρούγκερ!

● Η ταινία ξεκινάει ως πολιτικό μανιφέστο και καταλήγει σε κάτι όπως «ο Ιντιάνα Τζόουνς και το μυστήριο της χαμένης Ατλαντίδας».

Ο κινηματογράφος είναι μία παγκόσμια γλώσσα, χωρίς όρια. Προσωπικά επιδιώκω να χρησιμοποιώ ολόκληρο το αλφαβητάρι αυτής της γλώσσας. Δεν θα με περιορίσει κανείς σε αυτό. Οπότε χαίρομαι πραγματικά αν είδατε πολλά είδη «γραφής» μέσα στην ταινία, γιατί ακριβώς αυτό θέλω να κάνω...

Υπογράφοντας στo επετειακό μας φύλλο για τα 10 χρόνια της «Εφ.Συν.»: «Συγχαρητήρια! Καλή τύχη στην προσπάθεια αλλαγής του κόσμου! Είμαστε μαζί σας»

Φωτ.: Νόρα Ράλλη

Ξέρετε, ειδικά στη Γερμανία, αν δεν κατορθώσουν να σε βάλουν σε κουτάκι, περιορισμένο σε πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο και στεγανά, δεν το αντέχουν. Δεν ξέρουν τι θα πει «ανοιχτωσιά», τι εννοούμε «βγαίνω εκτός των ορίων που εσύ θέλεις να μου θέσεις»! Και ξέρεις γιατί; Γιατί είναι όλοι τους ρατσιστές!... Ok, ας μην πω πως όλοι οι Γερμανοί είναι ρατσιστές, αλλά πραγματικά είναι πάρα πολλοί από αυτούς. Και πάντα επιδιώκουν τον διαχωρισμό: ανάμεσα σε λευκούς και μαύρους, Τούρκους και Γερμανούς κ.λπ.

● Η ταινία ξεκινάει από τους «μαχητές της ελευθερίας» κατά την ισλαμική επανάσταση του 1979 και συνεχίζει με τους «μαχητές των δρόμων», τους «Xatar» (χάταρ) δηλαδή, όπως είναι και η «ονομασία» που παίρνει ο ήρωάς σου, Τζιβάρ Χατζάπι, και συνεχίζει να χρησιμοποιεί αυτό το όνομα και ως ράπερ. Πώς συνδέονται αυτά τα δύο;

Ηταν απολύτως αναγκαίο να μένα να παρουσιάσω την ιστορία των γονιών του Τζιβάρ, ειδικά της μητέρας του: μία γυναίκα που έγινε «μαχήτρια της ελευθερίας», πήρε όπλο και πολέμησε το ισλαμικό καθεστώς στο Ιράν το 1979, γέννησε μόνη της μέσα σε μια σπηλιά, ενώ το χωριό της βομβαρδιζόταν και συνέχισε να μάχεται για τις αξίες της. Το μωρό της το βάφτισε «Τζιβάρ» που σημαίνει «αυτός που γεννήθηκε μες στην οδύνη».

Ο Τζιβάρ έγραψε την αυτοβιογραφία του πριν από λίγα χρόνια, ωστόσο ανέφερε ελάχιστα για τους γονείς του. Για μένα όμως ήταν απολύτως αναγκαίο να παρουσιάσω την ιστορία τους: το πώς η μητέρα του άντεξε τα φριχτά και απάνθρωπα βασανιστήρια από το καθεστώς, επειδή ήταν μαχήτρια κουρδικής καταγωγής, έχει να κάνει με το πώς ο ίδιος ο Τζιβάρ (ο Χάταρ δηλαδή) άντεξε και ο ίδιος τα βασανιστήρια στις φυλακές του Ιράκ τριάντα χρόνια αργότερα. Αν δεν είχα πει την πρώτη ιστορία δεν θα γινόμουν πιστευτός. Ο Τζιβάρ θα φάνταζε ως ένας υπερήρωας και όχι ως ένα παιδί μαχητών γονιών (ειδικά η μητέρα), το οποίο αναγκάστηκε να βγει στους δρόμους και στην εγκληματική δράση, πήρε την τύχη και τη ζωή του στα χέρια του και το πλήρωσε.

Ολη η ιστορία είναι αληθινή... Ξέρεις, το ποιοι μας μεγάλωσαν, το πώς και με ποιες αξίες. Ολα αυτά μας συνοδεύουν σε όλη μας τη ζωή. Από τη μια έχουμε τους «μαχητές της ελευθερίας», που είναι άνθρωποι με αξίες, με ιδανικά πανανθρώπινα, πολύ μορφωμένοι οι περισσότεροι, που μάχονται καθημερινά για την ελευθερία τους και για δικαιώματα και από την άλλη έχουμε τους «μαχητές του δρόμου», όπως ο Τζιβάρ, που έγινε γκάνγκστερ, έκλεψε (από κλέφτη βέβαια), καταδικάστηκε, βασανίστηκε και φυλακίστηκε.

● Τον θεωρείς εγκληματία; Μην ξεχνάμε πως ο Μπρεχτ είχε πει «τι είναι η κλοπή μιας τράπεζας μπροστά στο άνοιγμα μιας τράπεζας!»

Με ρωτάς αν θεωρώ εγκληματία έναν κλέφτη ενός άλλου κλέφτη; Σύμφωνα με τους νόμους, αυτό είναι. Ο Μπρεχτ είχε δίκιο φυσικά. Οι νόμοι είναι κατασκευές ανθρώπινες και σύμφωνα με αυτούς ο Τζιβάρ έπρεπε να μπει φυλακή ως εγκληματίας. Εγώ πάντως δεν τον κρίνω. Τον αγαπάω.

● Ποιοι είναι οι σύγχρονοι «μαχητές της ελευθερίας»;

Οι γυναίκες στο Ιράν! Οι γυναίκες εκεί μάχονται (μαζί και με την υποστήριξη αρκετών ανδρών) όχι μόνο για τα γυναικεία δικαιώματα αλλά για τα πανανθρώπινα. Είναι πραγματικές μαχήτριες! Εν τω μεταξύ, είναι τραγική σύμπτωση: η 22χρονη κοπέλα που δολοφονήθηκε ουσιαστικά από τις Αρχές του Ιράν, στις 16 του Σεπτέμβρη, επειδή δεν φορούσε σωστά τη μαντίλα της, η Μάσα Αμινί, ήταν και η ίδια κουρδικής καταγωγής και μάλιστα κατάγεται από το ίδιο χωριό όπως ο Τζιβάρ, το «Σαραντάντς» - ένα χωριό Κούρδων στο βόρειο Ιράν.

Οταν ξεκίνησα να γράφω το σενάριο, πριν από κάποια χρόνια, είχα στον νου μου μόνο τη μεταναστευτική κρίση του 2015. Οταν βγήκε η πρώτη κόπια, λίγο πριν από το τελικό μοντάζ, είχε ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και πάλι υπήρχε ένα (καλοδεχούμενο αυτή τη φορά από την Ευρώπη) έντονο μεταναστευτικό ρεύμα.

Τώρα που βγήκε η ταινία έχουν ξεσπάσει και πάλι ταραχές στο Ιράν, με αφορμή τη δολοφονία της Αμινί - που είναι από το ίδιο χωριό με τον ήρωα της ταινίας! Δεν μπορούσα να πιστέψω όλες αυτές τις συμπτώσεις. Πολύ σημαντικές συμπτώσεις και ξέρεις γιατί; Γιατί μας δείχνουν πως η ιστορία πραγματικά κάνει κύκλους. Από το 1979 φτάσαμε στο 2022 και πάλι ζούμε τα ίδια! Οι σύγχρονοι μαχητές της ελευθερίας είναι αυτές οι γυναίκες: που τόσα χρόνια, ακόμα και σήμερα, δίνουν έναν απίστευτο αγώνα για τα δικαιώματα. Οπως και το φεμινιστικό κίνημα στην Τουρκία, που το στηρίζω απόλυτα.

● Στην ταινία ακούγεται μία ατάκα από τον ήρωα: «Στις ζωές μας έχει ξεραθεί το μελάνι». Το πιστεύετε αυτό;

Οχι. Αλλά πρέπει να εξηγήσω: οι Γερμανοί έκαναν δύο παγκόσμιους πολέμους. Στον δεύτερο, αναδύθηκε ο φασισμός και ο ναζισμός. Και στην Ελλάδα είχατε δύο δικτατορίες που ήταν φιλοφασιστικά και φιλοναζιστικά καθεστώτα. Μέχρι σήμερα βλέπουμε παρόμοια μορφώματα ακόμα και ως κυβερνήσεις. Εν τω μεταξύ, είχαμε εμφυλίους πολέμους, τον Ψυχρό Πόλεμο, τους πολέμους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή... Ολα αυτά έγιναν μέσα σε έναν αιώνα και είμαστε τώρα εδώ, το 2022 και τι κάνουμε; Ξεχνάμε!

Για κάποιον γ@@@@νο λόγο ξεχνάμε! Μας είναι απολύτως αδύνατον να γυρίσουμε και να κοιτάξουμε το παρελθόν, πόσο μάλλον να μάθουμε απ’ αυτό. Κάνουμε κύκλους γύρω από τον τραγικό εαυτό μας και κάνουμε τα ίδια λάθη ξανά και ξανά. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι μόλις 70 χρόνια πριν - αυτό είναι τίποτα στον ιστορικό χρόνο. Κι όμως, το νιώθουμε σαν κάτι μακρινό, οι νεότεροι ξέρουν ελάχιστα. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι έχει «ξεραθεί το μελάνι».

Είμαστε εδώ: εσείς γράφετε, εγώ κάνω ταινίες, άλλοι κάνουν μουσική, άνθρωποι αγωνίζονται. Η δράση, η δημιουργική -πρακτική αλλά και διανοητική- δράση με κάνει να πιστεύω ότι ακόμα υπάρχει «μελάνι». Οτι δεν έχουμε παραδώσει τις ζωές μας στον νεοφιλελευθερισμό και τον φασισμό. Οσο δημιουργούμε, όσο αγωνιζόμαστε, τόσο δεν παραδινόμαστε.

● Η Αριστερά πού υπάρχει μέσα σε όλο αυτό;

Δεν ξέρω ακριβώς τι συμβαίνει στην Ελλάδα, αν και απ’ όσο έχω καταλάβει τώρα είναι πολύ δύσκολα τα πράγματα εδώ. Στην υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά και διεθνώς επίσης είναι εξαιρετικά σκοτεινά τα πράγματα. Οπότε είναι η ευκαιρία για την Αριστερά να φανερώσει ένα φωτεινό πρόσωπο. Πρέπει όμως να σταματήσει να αυτοκαταστρέφεται. Πολύ συχνά μένει στις λέξεις και τις έννοιες και ξεχνάει το βασικό: τη δημιουργική δράση.

Γίνεται διδακτική με ένα σχιζοφρενικό τρόπο! Και τότε η Δεξιά σηκώνει κεφάλι. Ας αφήσουμε τους διδακτισμούς και τις λέξεις (μέχρι και το πού θα μπει το κόμμα σε μια φράση κοιτάνε, χάνοντας την ουσία!). Ας σταματήσουμε να καταστρέφουμε τους εαυτούς μας και να «πολεμάμε» οι αριστεροί μεταξύ μας. Ας αφοσιωθούμε ο ένας στον άλλο, στις υψηλές έννοιες και τις βασικές αξίες, ας κινηθούμε ως μία ομάδα, ως ένα πράγμα, όλοι μαζί.

● Υπάρχει κάποιος αγαπημένος στίχος του Xatar;

Στη Γερμανία, αν δεν είσαι Γερμανός σε λένε «μαυροκέφαλο». Αυτό προέκυψε από τους πρόσφυγες που έρχονταν και είχαν μαύρα μαλλιά. Αλλά κι εσύ να έρθεις ακόμα, που είσαι ξανθιά, με ανοιχτόχρωμο δέρμα, πάλι ως «μαυροκέφαλη» θα σε βλέπουν. Είναι η ρατσιστική τους ματιά, από θέση εξουσίας! Υπάρχει λοιπόν έναν στίχος του Τζιβάρ που λέει πως «αν είσαι “μαυροκέφαλος” θα καταλήξεις σίγουρα στο δικαστήριο» - λατρεύω αυτόν τον στίχο!

● Εχετε δηλώσει πως η ραπ μουσική είναι «αγγελιαφόρος». Το σινεμά;

Το σινεμά είναι αντανάκλαση. Είναι η αντανάκλαση της κοινωνίας μας. Αυτό γίνεται μέσω της αφήγησης και της οπτικοποίησής της, με όποιον τρόπο επιλέξει ο κάθε σκηνοθέτης, αλλά ουσιαστικά αυτό κάνουμε όλοι: λειτουργούμε ως η αντανάκλαση της κοινωνίας! Μακάρι, μέσα από αυτή τη διαδικασία, να βοηθήσουμε την κοινωνία να βρει και τα δικά της αντανακλαστικά.


📌 Η ταινία «Το χρυσάφι του Ρήνου» θα προβληθεί στις ελληνικές αίθουσες τον Ιανουάριο, σε διανομή Rosebud.21

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αξιότιμο κοινό... Ας κοιταχτούμε!»
Α. Μπινιάρης, Γ. Χρυστόμου και Γ. Αναστασάκης μιλούν στην «Εφ.Συν.» για την «Ανοδο του Αρτούρο Ούι» του Μπρεχτ που ανεβαίνει στο θέατρο «ARK».
«Αξιότιμο κοινό... Ας κοιταχτούμε!»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Μας έχει κατακλύσει ένα βίαιο και έντονο, αρνητικό ήθος»
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος μιλά στην «Εφ.Συν.» για το έργο του βραβευμένου συγγραφέα Αλιστερ Μακ Ντάουαλ που μετέφρασε και σκηνοθετεί στο θέατρο Πόρτα.
«Μας έχει κατακλύσει ένα βίαιο και έντονο, αρνητικό ήθος»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [26/11-3/12]
Tο 6ο Φεστιβάλ «WIFT GR» και η νέα ταινία του Γ. Μαρκάκη από την Ταινιοθήκη, η παράσταση «Καραντίνα», έκθεση για τη Μικρά Ασία από την ΕΣΗΕΑ και το πρώτο Φεστιβάλ Παλαιστινιακού Κινηματογράφου οι προτάσεις μας.
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [26/11-3/12]

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας