Αθήνα, 27°C
Αθήνα
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
28.6° 24.6°
3 BF
54%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
28.4° 26.0°
4 BF
42%
Πάτρα
Αραιές νεφώσεις
25°C
27.1° 24.0°
3 BF
66%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.9° 23.9°
4 BF
35%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
25°C
24.9° 24.9°
3 BF
50%
Βέροια
Σποραδικές νεφώσεις
23°C
28.0° 23.5°
2 BF
65%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
24°C
24.4° 24.4°
2 BF
27%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
27°C
27.4° 27.4°
2 BF
46%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
25°C
26.6° 23.8°
2 BF
74%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
25°C
25.9° 24.6°
1 BF
65%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
23°C
25.8° 21.6°
2 BF
78%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
23°C
24.0° 22.7°
2 BF
68%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.9° 23.9°
4 BF
60%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
32°C
31.9° 31.9°
2 BF
22%
Λαμία
Αίθριος καιρός
30°C
30.5° 25.5°
2 BF
36%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
30.8° 26.0°
3 BF
59%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
29.9° 25.4°
4 BF
36%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
24.3° 22.1°
2 BF
72%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
24°C
27.7° 24.2°
2 BF
57%
Καστοριά
Σποραδικές νεφώσεις
21°C
20.9° 20.9°
4 BF
60%
ΜΕΝΟΥ
Τετάρτη, 22 Μαΐου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Νομίζουμε πως μπορούμε να γίνουμε θεοί...»

«Ο Αλιέντε είχε πει: “Πιστεύω στον κόσμο!”. Εγώ πάλι δεν πιστεύω»... Ετσι (αιρετικά ίσως για κάποιους, μα σίγουρα όχι για μένα) ξεκίνησε η συνέντευξη που είχαμε με έναν από τους σπουδαιότερους επιστήμονες του κόσμου, από τα πιο δυνατά μυαλά, από τους πλέον ευαισθητοποιημένους ερευνητές για θέματα περιβάλλοντος, έναν σχεδόν ακτιβιστή της επιστήμης και της επιρροής της στην καθημερινή ζωή.

Ισως γιατί επιστήμη, έρευνα, καθημερινή δράση και πρακτική δεν διαχωρίζονται για τον Γιώργο Παξινό. Ναι, ο άνθρωπος που έχει εντοπίσει και ονομάσει περισσότερες περιοχές του ανθρώπινου εγκεφάλου από οποιονδήποτε άλλον στην Ιστορία (94 πυρήνες), είναι Ελληνας και μάλιστα Θιακιός! Μεγαλωμένος στην Ιθάκη, ο Γιώργος Παξινός έμαθε γράμματα δίπλα σε έναν αριστερό δάσκαλο μέσα στα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια.

Σπούδασε και δίδαξε στα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια του εξωτερικού (Μπέρκλεϊ, Γέιλ, Κέιμπριτζ, Στάνφορντ, UCLA), είναι αντεπιστέλλον μέλος στην ελληνική Ακαδημία και κανονικό μέλος σε 4 Ακαδημίες στην Αυστραλία, όπου μοιράζει τον χρόνο του, καθώς εκεί είναι το ερευνητικό του κέντρο και η έδρα του πάνω στις Νευροεπιστήμες.

Εχει γράψει 58 επιστημονικά βιβλία (το πρώτο του μάλιστα είναι αυτό με τις περισσότερες αναφορές στη νευροεπιστήμη επί δεκαετίες), ωστόσο τώρα, ύστερα από μόλις (!) 20 χρόνια που το δούλευε, ολοκλήρωσε το πρώτο του μυθιστόρημα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλέντης: «Ο Αμαζόνιος ανάμεσά μας» μπορεί να ονομάζεται «μυθιστόρημα», αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι ένα μανιφέστο για τη ζωή - ένας μπούσουλας που μας ανοίγει τα μάτια για το ποιοι είμαστε και πώς πορευόμαστε.

● Συγκαταλέγεστε στους μεγαλύτερους επιστήμονες του κόσμου και στους 63 Ελληνες επιστήμονες που είχαν ιστορική συμβολή στην Ιατρική τα τελευταία 200 χρόνια! Για πείτε μας λοιπόν εσείς, που κάτι ίσως παραπάνω ξέρετε, ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο πρόβλημα στον πλανήτη σήμερα;

Το πληθυσμιακό! Για να είναι βιώσιμη η κατάσταση πρέπει να ελεγχθούν πολλά πράγματα, με πρώτο το πληθυσμιακό. Η Γη δεν μπορεί να υποστηρίξει πληθυσμό 7,5-8 δισ. Εγραψα το βιβλίο για να επισημάνω ότι οι θρησκείες έχουν επιβάλει αυτολογοκρισία στους επιστήμονες και ακόμα περισσότερο στους πολιτικούς, ώστε να μην αναφέρονται στο ζήτημα της πληθυσμιακής έκρηξης. Η δική μου πρόταση (και προς την Ακαδημία της Αυστραλίας) είναι πως σε μια διακρατική προσπάθεια η Αυστραλία μαζί με πολλές άλλες χώρες θα πρέπει να προσπαθήσουν να μειώσουν τον πληθυσμό σε επίπεδα που αυτός να είναι βιώσιμος.

● Πώς μπορεί να γίνει αυτό;

Αυτά τα ζητήματα θα τα λύσει η επιστήμη - και ήδη το κάνει. Ενα πρώτο μέτρο είναι να βοηθηθούν όσοι δεν θέλουν να κάνουν άλλα παιδιά, ώστε να μην τα κάνουν. Υπολογίζεται ότι έχουμε περίπου 80 εκατομμύρια μη επιθυμητές γεννήσεις τον χρόνο στον πλανήτη, αριθμός που αντιστοιχεί στην ετήσια αύξηση του πληθυσμού! Βοηθώντας αυτούς που δεν θέλουν να κάνουν παιδιά να μην τα κάνουν, δεν θα είχαμε αυτή την αύξηση. Είναι παράλογο ότι η καθολική θρησκεία απαγορεύει τη χρήση προφυλακτικών για παράδειγμα ή το ότι δεν υπάρχει σεξουαλική αγωγή στα σχολεία.

Με τους γηραιότερους τι πρέπει να γίνει; Πρέπει να έχουν κατάλληλη φροντίδα; Επίσης, τι γίνεται με την υπερκατανάλωση; Αυτό δεν συνιστά πρόβλημα;

Ασφαλώς θα προστατεύσουμε τη ζωή, δεν θα την καταστρέψουμε. Ας θεωρήσουμε το παραλληλόγραμμο, ο πληθυσμός επί την ευημερία, όπου ο πολλαπλασιασμός αυτών των δύο μας δίνει την επιβάρυνση του πλανήτη: Αν μειώσεις τον πληθυσμό στο μισό κρατώντας την ευημερία στο ίδιο επίπεδο, τότε έχεις μειώσει στο μισό και το πρόβλημα. Παράλληλα πρέπει να μειωθεί και η κοινωνική ανισότητα (που είναι πρωτίστως πολιτικό ζήτημα) καθώς και το ενεργειακό μας αποτύπωμα: να καταναλώνουμε λιγότερο, να επαναχρησιμοποιούμε, να μη χρησιμοποιούμε ενεργοβόρα μέσα… Ας κάνουμε ποδήλατο! Ας περπατάμε περισσότερο.

Ας είμαστε πιο συνειδητοί σε κάθε μας πράξη και δράση. Γιατί κάθε μας πράξη και δράση, σχεδόν κάθε μας σκέψη, έχει επίδραση και στον πλανήτη. Στον Αμαζόνιο εξαφανίζεται μια έκταση δάσους ίση με το μέγεθος της Ελβετίας κάθε πέντε χρόνια. Και στις διαδικασίες αυτές υπάρχει το σημείο χωρίς επιστροφή. Πρόσφατα, στο περιοδικό Science δημοσιεύτηκε ένα άρθρο σύμφωνα με το οποίο έχουμε 16 σημεία χωρίς επιστροφή, εκ των οποίων τα 6 πρόκειται να τα ξεπεράσουμε με αύξηση δύο βαθμών της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας, κάτι που με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται μη αναστρέψιμο και αναπόφευκτο! Αν πάμε σε αύξηση της θερμοκρασίας κατά 3-4 βαθμούς, τότε θα ξεπεράσουμε και τα δεκαέξι σημεία χωρίς επιστροφή.

● Βέβαια, ένας απλός άνθρωπος, την αύξηση ενός βαθμού ίσως να μην την «ακούει» ως κάτι σημαντικό...

Είναι εξαιρετικά σημαντικό: Η αύξηση ενός βαθμού θα ενεργοποιήσει άλλα συστήματα που θα φέρουν επιπλέον αύξηση, οπότε δημιουργείται θετική ανάδραση συνεχούς αύξησης. Για παράδειγμα, το λιώσιμο των πάγων μειώνει την ανακλαστική ικανότητα του πλανήτη (αλμπίντο), οπότε παραμένει μεγαλύτερο ποσό θερμότητας στον πλανήτη, αυξάνεται η θερμοκρασία, κάτι που σημαίνει επιπλέον λιώσιμο πάγων, κ.ο.κ.

Αντίστοιχα, η επιστήμη έχει προσδιορίσει σε τι επίπεδο πρέπει να παραμείνει το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ώστε να μην καταστραφεί το Γκολφ Στριμ (gulfstream) που θερμαίνει τον Β. Ατλαντικό και είναι υπεύθυνο για το κλίμα πολλών χωρών της Ευρώπης, που δεν έχουν καλυφθεί από πάγους όπως στον Καναδά. Καταστρέφονται τα κοράλλια και αυτό είναι η αρχή του τέλους όλων μας (καθώς ο κύκλος ζωής περίπου του 1/3 των θαλάσσιων ειδών σχετίζεται με την παρουσία των κοραλλιών). Αλλά αυτά δεν εισακούονται.

● Οχι μόνο δεν εισακούεται η επιστήμη, αλλά παρατηρείται μια γενικότερη συντηρητικοποίηση του πληθυσμού: στροφή προς τις θρησκείες με φανατικό τρόπο, υποστήριξη νεοφιλελεύθερων πολιτικών, δαιμονοποίηση κάθε αριστερής άποψης.

Κάποιοι θεωρούν ότι το zeitgeist (πνεύμα των καιρών) σήμερα είναι παρόμοιο με αυτό της δεκαετίας του 1930, με την άνοδο δεσποτειών στην εξουσία - και ισχύει. Παράλληλα, αυτό που προσπάθησα να αναδείξω στο βιβλίο είναι ότι αντιμετωπίζουμε ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα με έναν προβληματικό εγκέφαλο! Πρέπει χθες να συνειδητοποιήσουμε πού ακριβώς βρισκόμαστε! Το ότι έχουμε μεγάλο εγκέφαλο έδωσε τροφή στην ανθρώπινη ύβρι, ότι τάχα είμαστε καμωμένοι κατ’ εικόνα του θεού - νομίζουμε ότι μπορούμε να γίνουμε θεοί και ξεχάσαμε να είμαστε άνθρωποι.

Επειδή μελέτησα τον εγκέφαλο του ανθρώπου και του χιμπατζή παράλληλα, δεν υπάρχουν διαφορές ανάμεσά τους σε ό,τι αφορά τις βασικές δομές. Σίγουρα ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι μεγαλύτερος, σχεδόν διπλάσιος, γι’ αυτό και δεν έχουμε χιμπατζήδες στα Πανεπιστήμια. Μην μπερδευόμαστε βέβαια: δεν καταγόμαστε από τον χιμπατζή, αλλά έχουμε κοινό πρόγονο, είμαστε πρώτα ξαδέρφια, έχει συντελεστεί ένα εξελικτικό βήμα. Αν δεν δέχεσαι την εξέλιξη, δεν μπορείς να το κατανοήσεις αυτό. Για παράδειγμα, μπορούμε εύκολα να ξεχωρίσουμε έναν Κινέζο από έναν Ευρωπαίο, γιατί απέχουμε περίπου 40.000 χρόνια εξελικτικής πορείας.

Αυτό είναι πιο δύσκολο ανάμεσα σε έναν Νορβηγό και έναν Ελληνα, γιατί αυτοί απέχουν μόλις 20.000 χρόνια εξελικτικής πορείας. Οπότε μπορούμε να φανταστούμε τι συμβαίνει στα 7 εκατομμύρια χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από τότε που διαχωριστήκαμε από τους χιμπατζήδες. Από κει και πέρα, το πόσο και το πώς θα ζήσει κάποιος έχει να κάνει και με τις διαφορετικές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες που επικρατούν. Εχουμε κοινωνικές ανισότητες που αφορούν ταξικές ανισότητες πριν από τη γέννηση ακόμα!

● Αυτό το ακούμε πάρα πολύ συχνά τα τελευταία τρία χρόνια από την ελληνική κυβέρνηση: ότι δηλαδή οι άνεργοι φταίνε που είναι άνεργοι, ότι η ανισότητα είναι στη φύση του ανθρώπου.

Αυτές είναι πλήρως λανθασμένες και επικίνδυνες απόψεις. Ακόμα και για την άνοια μπορούμε να πούμε ότι σχετίζεται με το αν και πόσο πήγες στο σχολείο! Ανακύπτει λοιπόν το ερώτημα: Τι μπορεί να κάνει η κοινωνία; Η κοινωνία μπορεί να βοηθήσει με το να γίνουν καλύτερα σχολεία. Να παρέχει εργασία. Να υπάρξει μια κοινωνία πιο δίκαιη. Να καταλάβουμε ότι δεν είμαστε θεοί, όσα λεφτά ή εξουσία κι αν έχουμε. Καταστρέφουμε τον πλανήτη νομίζοντας ότι έχουμε τον έλεγχο - όπως όταν ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία στο σπίτι μας. Αναρωτηθήκαμε όμως ποτέ αν θα κάναμε στο σπίτι μας όσα κάνουμε στον πλανήτη; Θα βάζαμε εξατμίσεις δίπλα στο κρεβάτι μας; Θα πετούσαμε σκουπίδια παντού; Θα πίναμε μαύρο νερό;

● Την ίδια στιγμή βέβαια, ενώ αυτά τα «λανθασμένα και επικίνδυνα» ακούγονται από πρωθυπουργούς, οι Ακαδημίες δεν βγάζουν μια ανακοίνωση για το αντίθετο. Ποια είναι η ευθύνη της επιστημονικής κοινότητας;

Μην περιμένετε και πολλά. Μια Ακαδημία μπορεί να βγει και να πει τι θα συμβεί αν έχουμε αύξηση 2 βαθμών στη θερμοκρασία αλλά ώς εκεί. Τα Πανεπιστήμια είναι ιδρύματα που εξαρτώνται από χρηματοδοτήσεις, οπότε ακόμα και σε εμένα έχει γίνει λογοκρισία εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Με ρωτούν, για παράδειγμα, από την Ακαδημία της Αυστραλίας με ποια ιδιότητα αναφέρομαι στην ανάγκη μείωσης του πληθυσμού. Δεν τους αρέσει να ταράξεις την υπάρχουσα κατάσταση... Από την άλλη, ακόμα κι αν φωνάξεις την αλήθεια, πρέπει να πάρει κάποιος τη φωνή σου και να τη διαδώσει. Θα την πάρει ο (σ.σ. μεγιστάνας του παγκόσμιου Τύπου) Μέρντοχ; Δεν το βλέπω.

Φωτ.: Νόρα Ράλλη

● Εσείς, αντί να βγάλετε ένα κοινωνικό και πολιτικό μανιφέστο, γράψατε αυτό το βιβλίο.

Ενας απ’ τους λόγους που έγραψα το βιβλίο ήταν το να εξετάσω ποιοι είμαστε, το «γνώθι σαυτόν» των αρχαίων Ελλήνων. Δείτε τι γίνεται με τα πυρηνικά όπλα: τα έχουμε εμπιστευθεί σε ανθρώπους όπως ο Τραμπ και ο Πούτιν. Ταυτόχρονα, πολύς κόσμος ακόμα πιστεύει σε αληθινό θεό και περιμένει να τον δει σύντομα! Εγραψα ένα βιβλίο το οποίο πιθανόν να αγνοηθεί, μα το έκανα ως μια πράξη ενεργητικής δράσης.

Πρωτίστως, είχα δοκιμάσει (και αποτύχει) σε πολλά άλλα πράγματα: κατέβηκα στις εκλογές με το κόμμα των ποδηλατιστών στην Αυστραλία, μήπως και επιτύχουμε κάποια μέτρα οδικής ασφάλειας. Για δέκα χρόνια ήμουν πρόεδρος των ελαφρών σιδηροδρόμων (τραμ) της Αυστραλίας ώστε να επανέλθει η λειτουργία του και να έχουμε λιγότερα αυτοκίνητα. Το φτιάξανε τελικά, αλλά τριάντα χρόνια αφότου έκανα την καμπάνια αυτή, και όχι στην κλίμακα και με τη φιλικότητα προς το περιβάλλον που είχαμε εισηγηθεί.

Εκοψαν 700 δέντρα, ενώ το τραμ έπρεπε να μπει στον δρόμο και να μειωθεί ο δρόμος, όχι τα δέντρα! Ετσι σκέφτηκα ότι αντί να προστατεύσω ένα δέντρο από κάποιον που θέλει να το κόψει, είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να προσπαθήσω να αλλάξω τη σκέψη και τη στάση του. Γι’ αυτό έγραψα μυθιστόρημα. Νόμιζα ότι θα μου πάρει ελάχιστα, αλλά μου πήρε 21 χρόνια.

● Το ξέρετε ότι μπορεί να σας αφορίσουν για το βιβλίο, έτσι; Γιατί μιλάτε και για θρησκευτικά ζητήματα...

Το ελπίζω, γιατί τότε θα διαβαστεί το βιβλίο! (γελάει). Πράγματι, επέλεξα να αναφερθώ στον Ιησού γιατί θεωρώ ότι είναι ο μεγαλύτερος ή από τους μεγαλύτερους ηθικούς επαναστάτες. Επιπρόσθετα, πρώτη η κοινωνία των χριστιανών έφερε μια επανάσταση που χρειαζόμαστε και σήμερα, μια ηθική επανάσταση.

● Οι θρησκείες πρέπει να καταργηθούν;

Τα ιερά βιβλία πρέπει να αυτολογοκριθούν ώστε να αφαιρεθεί ο μισογυνισμός, η μισαλλοδοξία, το μίσος εναντίον άλλων φυλών. Επίσης, το κράτος πρέπει να διαχωριστεί από τη θρησκεία - κάτι που δεν ισχύει στην Ελλάδα. Δεν είναι υποχρέωση του σχολείου να διδάσκει θρησκευτικά, για παράδειγμα. Από την άλλη, να, δείτε αυτόν τον οδηγό: ο άνθρωπος αυτός οδηγεί χωρίς ζώνη ασφαλείας, αλλά έχει κρεμασμένες εικόνες αγίων στο αμάξι του. Αντί να βάλουν ζώνη, βάζουν εικονίσματα... Τι να πούμε μετά για τον ανθρώπινο εγκέφαλο;


📌 Το βιβλίο «Ο Αμαζόνιος ανάμεσά μας» παρουσιάζεται αύριο Κυριακή 6/11, στις 12.00, στον Κήπο του Μουσείου (Πατησίων 44, έξω από το Αρχαιολογικό Μουσείο)

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
«Νομίζουμε πως μπορούμε να γίνουμε θεοί...»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας