• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.6°C / 14.6°C
    3 BF
    74%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.0°C / 12.0°C
    2 BF
    66%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 16.0°C
    4 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 8.9°C / 11.6°C
    1 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.7°C
    4 BF
    71%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.9°C / 9.9°C
    2 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.4°C / 4.4°C
    2 BF
    70%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 14.2°C / 14.2°C
    2 BF
    53%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 18.2°C
    3 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 14.9°C
    0 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 16.8°C
    2 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 12.7°C
    5 BF
    79%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    4 BF
    41%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 9.9°C
    2 BF
    66%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 10.5°C
    3 BF
    70%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 17.7°C
    1 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 14.3°C
    4 BF
    78%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.5°C / 11.3°C
    2 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.6°C / 11.7°C
    2 BF
    82%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.2°C / 6.2°C
    1 BF
    69%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οταν το ιρανικό σινεμά έδειξε την ιστορία της Μαχσά Αμινί (και κανείς δεν κοιτούσε)

  • A-
  • A+
Σε μια άλλη πολύπαθη χώρα, τη Συρία, η Γουάντ Αλ-Κατέμπ, γυρίζοντας το home-movie ντοκιμαντέρ της «For Sama», την ώρα που πέφτουν οι πρώτες βόμβες καθησυχάζει την τρομοκρατημένη οικογένειά της: «Μην ανησυχείτε, όλος ο κόσμος μάς βλέπει, δεν θα μας αφήσουν αβοήθητους». Κι όμως.

Το ίδιο και με την τραγωδία της Μαχσά Αμινί, με τη γενικευμένη τραγωδία των γυναικών στο Ιράν, των βίαια καταπιεσμένων, των θεωρούμενων ως αναλώσιμων: ο δυτικός κόσμος έχει δει τις ιστορίες τους, έχει ακούσει τη φωνή τους, αν μη τι άλλο στο ιρανικό σινεμά που ρουφά με ενδιαφέρον, που αναδεικνύει και βραβεύει στα μεγάλα φεστιβάλ του.

Πριν από μόνο δύο χρόνια, ο Μοχάμαντ Ρασούλοφ βραβεύτηκε με τη Χρυσή Αρκτο για το «Δεν υπάρχει κακό», την ώρα που βρισκόταν στην Τεχεράνη, σε κατ’ οίκον περιορισμό και με διετή απαγόρευση να κάνει ταινία.

Μόνο που μάλλον τις έχει δει ως «ταινίες», γνωρίζοντας ότι απεικονίζουν μια πραγματικότητα, την οποία όμως, συχνά, το σινεμά, η εικόνα, «μεταφράζει» στους αισθητήρες ως κάτι επινοημένο. Γιατί αλλιώς δεν εξηγείται. Εξηγείται;

Το ιρανικό σινεμά, εδώ και χρόνια, χτυπά το καμπανάκι του κινδύνου για τις γυναίκες ηρωίδες, όχι του σινεμά, αλλά της ζωής

Στο ιρανικό σινεμά -το οποίο εμείς, η δική μας γενιά, ξεκίνησε να το γνωρίζει ας πούμε από τη δεκαετία του ‘80 και του ‘90, ας πούμε από τις αριστουργηματικές ταινίες του Αμπάς Κιαροστάμι, ας πούμε από το θαυμάσιο «Κανταχάρ» του Ιρανού Μοχσέν Μαχμαλμπάφ που, όμως, τοποθέτησε την ταινία του στο Αφγανιστάν και όχι στην πατρίδα του- η γυναίκα σπάνια βρίσκεται στο προσκήνιο, σπάνια είναι η κεντρική ηρωίδα. Συνήθως είναι ένας δευτερεύων χαρακτήρας που δέχεται αντί να αντιδρά.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια ωστόσο, όχι μόνο στο Ιράν, γυναίκες πήραν αποφασιστικά –συχνά με κόστος τη ζωή ή την ελευθερία τους– θέση πίσω από την κάμερα, σκηνοθετώντας ιστορίες βιωματικές, συγκλονιστικές, αλλά και οι άντρες δημιουργοί, σπανιότερα, όπως συμβαίνει σε όλο τον κόσμο, έδωσαν στις γυναίκες ηρωίδες τον πρώτο λόγο.

Το ιρανικό σινεμά, εδώ και χρόνια, χτυπά το καμπανάκι του κινδύνου για τις γυναίκες ηρωίδες, όχι του σινεμά, αλλά της ζωής. Παρακάτω, δέκα «εικόνες» που περικλείουν το πιο τρανταχτό μανιφέστο, δέκα κινηματογραφικές εικόνες που πρέπει να κοιτάξουμε, επιτέλους, με σοβαρότητα και τρόμο.


1960-70
«Filmfarsi» του Εχσάν Κοσμπάχτ

Το ντοκιμαντέρ του 2019 καταγράφει ένα σινεμά που ποτέ δεν φανταζόμασταν ότι υπήρχε στο προ-επαναστατικό Ιράν. Εμπορικές ταινίες, των δεκαετιών του ’60 και του ’70, περιπέτειες, κωμωδίες και θρίλερ, με το ένα χέρι απλωμένο προς το Χόλιγουντ, με γυναίκες ντυμένες με μικροσκοπικά μπικίνι, με κοντά μαλλιά, έντονο μακιγιάζ κι ακόμα πιο έντονο αισθησιασμό, τις οποίες συνήθως ο άντρας ήρωας έσωζε από το να γίνουν καμπαρετζούδες ή πόρνες. Αναβιώνοντας σεκάνς από κατεστραμμένες κόπιες και φθαρμένες βιντεοκασέτες, ο Κοσμπάχτ ξαναφέρνει στην επιφάνεια όλα τα κόκκινα πανιά του καθεστώτος Χομεϊνί, όλους τους ανθρώπους που δούλεψαν μπροστά και πίσω από τις κάμερες και που, αμέσως μετά, είτε συνέχισαν τη ζωή τους στα δικαστήρια, είτε εξαφανίστηκαν μέσα σε μια νύχτα. Ο Εχσάν Κοσμπάχτ ζει και δουλεύει στο Λονδίνο.


2000
«Η μέρα που έγινα γυναίκα» της Μαρζιέ Μεσκινί

Η Χαβά κλείνει τα εννιά. Αυτό σημαίνει ότι από την επόμενη μέρα θα πρέπει να φοράει τσαντόρ και δεν θα μπορεί να παίζει με τον καλύτερό της φίλο, καθώς είναι αγόρι. Η μεσόκοπη Αχού είναι αποφασισμένη να πάρει μέρος στον ποδηλατικό αγώνα, έστω κι αν ο άντρας της την κυνηγά από πίσω με το άλογο. Η χήρα Χουρά είναι αποδέκτης μιας κληρονομιάς: με τα χρήματα θα αγοράσει όλα αυτά που της απαγορεύονταν όσο ήταν παντρεμένη! Με νότες σουρεαλισμού και σάτιρας, η Μεσκινί στην πρώτη ταινία της (πρώτη Ιρανή σκηνοθέτις, άλλωστε, που βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Βενετίας) δεν χάνει ίχνος της σοβαρότατης κριτικής στην πατριαρχική κοινωνία όπου μεγάλωσε. Η Μαρζιέ Μεσκινί, σύζυγος του Μοχσέν Μαχμαλμπάφ, ζει και δουλεύει στην Τεχεράνη. Μαζί με τον Μοχσέν και τα επίσης σκηνοθέτες παιδιά τους (της Μαρζιέ, αλλά και της αδελφής της, που ήταν η πρώτη σύζυγος του Μαχμαλμπάφ) αποτελούν την εταιρεία παραγωγής Makhmalbaf Film House.


2000
«Ο κύκλος» του Τζαφάρ Παναχί

Η νεαρή Σολαμέζ γεννά, επώδυνα. Μεγαλύτερη είναι η οδύνη της συνειδητοποίησης ότι γέννησε κορίτσι και όχι, όπως αναμενόταν, αγόρι. Μήπως τώρα η οικογένεια του συζύγου την εξοστρακίσει; Η Ναρτζές προσπαθεί αγωνιωδώς να ξεφύγει από την καταπιεστική ζωή της. Η Νιρέ οδηγείται στη φυλακή, άγνωστο για ποιο έγκλημα. Παραιτημένη στην πατριαρχικά καθορισμένη μοίρα της, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να περιμένει και να υπομένει. Ενα κυκλικό πορτρέτο της γυναικείας υπόστασης στο Ιράν των αρχών του 21ου αιώνα, λυρικό, αιχμηρό, ανατριχιαστικό, ακριβώς το ίδιο επίκαιρο, είκοσι και κάτι χρόνια μετά. Ο Τζαφάρ Παναχί (του οποίου η τελευταία ταινία «No Bears» κέρδισε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο φετινό Φεστιβάλ Βενετίας) ζει στην Τεχεράνη, συνελήφθη τον Ιούλιο και βρίσκεται αντιμέτωπος με ποινή φυλάκισης έξι ετών.


2002
«Φυλακή γυναικών» της Μανιτζέ Χεκμάτ

Πρώτη ταινία της σπουδαίας Ιρανής σκηνοθέτριας, που ταξίδεψε σε πάνω από 80 διεθνή φεστιβάλ. Αυτή είναι η ιστορία δύο γυναικών μέσα σε μια φυλακή: της κυρίας Γιουσέφι, δεσμοφύλακα, αυστηρής μουσουλμάνας που πολέμησε στο Ιράκ κι εφαρμόζει αβλεπί τους νόμους που έχει θεσπίσει το ανδροκρατούμενο κράτος. Και της Μίτρα που βρίσκεται φυλακισμένη για τον φόνο του πατριού της που ασκούσε βία στη μητέρα της. Μέσα σε δύο δεκαετίες εγκλεισμού, οι δυο γυναίκες θα γνωρίσουν καλύτερα τον κόσμο η μία της άλλης και θα συνειδητοποιήσουν ότι ακόμα κι όταν βρεθούν έξω από τα σίδερα των κελιών, δεν θα είναι ελεύθερες. Η Μανιτζέ Χεκμάτ ζει στο Ιράν κι είναι λαλίστατη κατά του καθεστώτος.


2007
«Περσέπολις» των Βενσάν Παρονό και Μαρζάν Σατραπί

Ενα κοριτσάκι μεγαλώνει στην Τεχεράνη της επανάστασης, των πολιτισμικών, πολιτικών και κοινωνικών συγκρούσεων. Η Μαρζάν Σατραπί μεταφέρει στην οθόνη το αυτοβιογραφικό της graphic novel, βραβεύεται στο Φεστιβάλ Κανών, βρίσκεται υποψήφια για Οσκαρ. Η ταινία γίνεται εμπορική επιτυχία σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Παραλαμβάνοντας το βραβείο της στις Κάνες, η Σατραπί λέει: «Παρότι η ταινία μας αφορά όλο τον κόσμο, θέλω να την αφιερώσω στους κατοίκους του Ιράν». Ισως επειδή η ταινία είναι (ενήλικο) animation, ίσως επειδή αναφέρεται σε συμβάντα προηγούμενων δεκαετιών, αντιμετωπίζεται με μια σχετική πολιτική ελαφρότητα – αλλά όχι, φυσικά, από μουσουλμανικές χώρες, όπως η Τυνησία. Η Μαρζάν Σατραπί πλέον ζει και δουλεύει στο Παρίσι.


2009
Γκολσιφτέ Φαραχάνι

Είναι μία από τις ομορφότερες γυναίκες του κόσμου, θαυμάσια ηθοποιός, έχει παίξει σε μια γκάμα ταινιών από του συμπατριώτη της Ασγκάρ Φαραντί ώς του Τζιμ Τζάρμους, είναι δημοφιλής, πολυβραβευμένη, περιζήτητη, διάσημη. Το 2009, στα πρώτα της βήματα μετά το «About Elly» του Φαραντί, που τιμήθηκε τότε στην Berlinale, πρωταγωνίστησε στο αμερικανικό θρίλερ του Ρίντλεϊ Σκοτ «Body of Lies». Η συμμετοχή της στην ταινία αντιμετωπίστηκε από τις ιρανικές αρχές από τη μια ως «συνεργασία με την αμερικανική προπαγάνδα» και από την άλλη ως παραβίαση του ισλαμικού νόμου, καθώς η Φαραχάνι εμφανιζόταν χωρίς χιτζάμπ στην οθόνη. Από εκείνη τη χρονιά απαγορεύτηκε στην ηθοποιό η είσοδος στο Ιράν. Η Γκολσιφτέ Φαραχάνι ζει και δουλεύει στη Γαλλία.


2015
«Bar Ax (Based on Photo)» της Ελίκα Μεχρανπούρ

Μια κοπέλα κάνει ένα τσιγάρο. Μετά το σβήνει και ξυρίζει το κεφάλι της. Ενας άντρας πηδά από τη μια στέγη στην άλλη. Παραδίπλα γίνεται πάρτι, ακούγεται μουσική. Πριν από λίγα χρόνια, το Διεθνές Φεστιβάλ και Αγορά Κινουμένων Σχεδίων animasyroς παρουσίασε ταινίες animation από το Ιράν. Ανάμεσά τους, ένα μικρό διαμάντι: η ιστορία τεσσάρων σημερινών νέων στην Τεχεράνη, κομμάτια μιας φωτογραφίας που ζωντανεύει σιγά σιγά και συντίθεται στο τέλος σe ένα 7λεπτο ταινιάκι που προλαβαίνει να πει τα πάντα. Η Ελίκα Μεχρανπούρ ζει στην Τεχεράνη.


2016
«Ο εμποράκος» του Ασγκάρ Φαραντί

Ο Εμάντ και η Ράνα, παντρεμένοι, παίζουν μαζί σε μια ερασιτεχνική παράσταση του «Θανάτου του εμποράκου» του Αρθουρ Μίλερ. Οταν το σπίτι τους σειστεί συθέμελα από έναν σεισμό, το ζευγάρι θα μετακομίσει. Στο νέο τους διαμέρισμα, η Ράνα θα δεχτεί μια εισβολή. Τώρα ο κόσμος τους θα σειστεί συθέμελα επίσης. Ο Εμάντ προσπαθεί να αναλάβει δράση, να φερθεί «σαν άντρας» κι ας μην ξέρει πώς. Μια αναζήτηση ενόχων χωρίς πρόσωπο στο σύγχρονο Ιράν. Ισως η μοναδική ταινία του φημισμένου και πολυβραβευμένου Ιρανού δημιουργού που ρίχνει τόσο φως στη γυναίκα, τιμήθηκε με Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας. Στο πρώτο του Οσκαρ, για το «Ενας χωρισμός», ο Φαραντί είχε πει στο αμερικανικό κοινό: «Θα ήθελα να γνωρίζετε ότι το Ιράν δεν έχει μόνο ένα πρόσωπο, αλλά πολλά». Στο δεύτερο, το 2017, δεν ταξίδεψε ώς την Αμερική, διαμαρτυρόμενος για την απαγόρευση εισόδου σε μουσουλμάνους, κατά τον νόμο 13769 του προέδρου Τραμπ. Ο Φαραντί, παρότι γυρίζει διεθνείς συμπαραγωγές (με τη Γαλλία, την Ισπανία κτλ), συνεχίζει να ζει στην Τεχεράνη.


2021
«Η μπαλάντα της λευκής αγελάδας» των Μπεχτάς Σανεχά, Μαριάμ Μογκαντάμ

«Χήρες, ιδιοκτήτες σκύλων και γατών και ναρκομανείς δεν είναι δεκτοί». Κι έτσι η Μίνα, μαζί με την κωφή κόρη της, δυσκολεύεται να βρει σπίτι να νοικιάσει στη σύγχρονη Τεχεράνη. Είναι χήρα, ο άντρας της ήταν θανατοποινίτης κι εκτελέστηκε και τώρα η δική του οικογένεια θέλει να της πάρει την κηδεμονία του παιδιού. Μόνο που η Μίνα θα ανακαλύψει ότι ο άντρας της κατηγορήθηκε άδικα. Συμμετοχή στο Διαγωνιστικό Τμήμα της Berlinale το 2021, πολιτικό κατηγορώ με μορφή θρίλερ, κατά της θανατικής ποινής, που ακόμα αποτελεί νόμο στο Ιράν, και της απόλυτης αδυναμίας της γυναίκας απέναντι στο σύστημα. Ο Σανεχά και η Μογκαντάμ ζουν και δουλεύουν στο Ιράν.


2022
«Beyond the wall» του Βαΐντ Τζαλιλβάντ

Τεχεράνη, σήμερα, μια γυναίκα που έχει πάρει μέρος σε μια πορεία διαμαρτυρίας καταζητείται ως υπεύθυνη για τον θάνατο ενός αστυνομικού. Κυνηγημένη, θα βρει καταφύγιο σ’ ένα διαμέρισμα. Εκεί δεν είναι μόνη: είναι το διαμέρισμα ενός άντρα, του Αλί, που, σχεδόν τυφλός, ζει αποκλεισμένος στο διαμέρισμά του μια ζωή που δεν θέλει πια. Οι δυο τους θα βρεθούν, χωρίς να το θέλουν ή και ως απάντηση στην αγωνία τους, στο κέντρο ενός ασφυκτικού κλοιού που τους πιέζει ολοένα και περισσότερο. Η νέα ταινία του σκηνοθέτη τού «Περίπτωση συνείδησης» διαγωνίστηκε πριν από δύο μήνες στο Φεστιβάλ Βενετίας και φαίνεται να μίλησε για όσα είναι ολοφάνερα μπροστά σ’ ένα καθεστώς τυφλότητας. Ο Βαΐντ Τζαλιλβάντ ζει και δουλεύει στην Τεχεράνη.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οσο δημιουργούμε, όσο αγωνιζόμαστε, τόσο δεν παραδινόμαστε»
Ο Τούρκος σκηνοθέτης Φατίχ Ακίν με αφορμή την παρουσία του στο 63ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, μιλά στην «Εφ.Συν.» για την Τουρκία, το Ιράν, την τέχνη και την πολιτική.
«Οσο δημιουργούμε, όσο αγωνιζόμαστε, τόσο δεν παραδινόμαστε»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα κορίτσια της Τεχεράνης
Οι ερευνητές συμπέραναν πως για να χαραχθεί μια αποτελεσματική πολιτική θα πρέπει προηγουμένως να μελετάται η γεωπολιτική μέσα από το πρίσμα του φύλου.
Τα κορίτσια της Τεχεράνης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κι αν μίλαγε η Εύα;
Η μαντίλα δεν είναι το (μόνο) πρόβλημα, καθώς το ζήτημα είναι η απόλυτη ανάγκη για εξουσία κάποιων και η απόλυτη (συνειδητή μάλιστα) υποταγή κάποιων άλλων.
Κι αν μίλαγε η Εύα;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [26/11-3/12]
Tο 6ο Φεστιβάλ «WIFT GR» και η νέα ταινία του Γ. Μαρκάκη από την Ταινιοθήκη, η παράσταση «Καραντίνα», έκθεση για τη Μικρά Ασία από την ΕΣΗΕΑ και το πρώτο Φεστιβάλ Παλαιστινιακού Κινηματογράφου οι προτάσεις μας.
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [26/11-3/12]
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το σινεμά πέθανε. Ζήτω το σινεμά!
Οι θεατρικές παραστάσεις, οι καλλιτέχνες, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και η πολιτιστική πορεία του τόπου.
Το σινεμά πέθανε. Ζήτω το σινεμά!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας