• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 8.6°C / 11.3°C
    3 BF
    83%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 7.3°C / 10.0°C
    3 BF
    74%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.1°C / 15.0°C
    4 BF
    76%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    8°C 7.9°C / 8.0°C
    4 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.0°C / 9.4°C
    1 BF
    74%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 3.4°C / 3.4°C
    2 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    2 BF
    69%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.7°C / 17.7°C
    3 BF
    90%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.9°C
    2 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 15.4°C
    4 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 7.3°C / 9.7°C
    3 BF
    87%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    2 BF
    51%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.4°C / 9.9°C
    3 BF
    62%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.4°C / 8.8°C
    3 BF
    80%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 14.8°C / 17.1°C
    2 BF
    73%
  • Χαλκίδα
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    9°C 8.8°C / 12.1°C
    3 BF
    90%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.3°C / 8.3°C
    0 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.4°C / 8.7°C
    2 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 4.1°C / 4.1°C
    1 BF
    76%
MΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για τον «πρωταθλητή της παρέας»…

  • A-
  • A+
Ο πρωθυπουργός της χώρας, έχοντας απέναντί του τον Αντ. Σαμαρά που στην 76η Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης (17.9.2011) θρηνούσε γιατί στα σχολικά βιβλία «εξαφανίστηκε ή υποβαθμίστηκε» και ο «Θεοτοκάς, ολόκληρη η γενιά του Τριάντα» (βλ. «Αριστερά» και «στίβος», Αθήνα 2016, 236), προσπάθησε να κλείσει την ομιλία του στην ίδια Εκθεση (86η, 10.9.2022) με τα «λόγια ενός φιλελεύθερου διανοούμενου, του Γιώργου Θεοτοκά, γραμμένα το 1936. Λόγια που αποδεικνύουν ότι όσα συμβαίνουν τώρα στην πατρίδα μας, αποτελούν ζητούμενο πολλών δεκαετιών και πολλών γενεών Ελλήνων».

Ο,τι αμέσως ακολουθεί έχει τεθεί εντός εισαγωγικών για να πιστοποιείται η ακεραιότητα του παραθέματος. Δηλαδή, «Μας βοηθά η χειραφέτηση από κάθε φανατισμό. Σκοπός της πολιτικής μας δεν είναι να δικαιολογήσουμε καμία θεωρία. Αλλά να μανουβράρουμε το ελληνικό καράβι με ασφάλεια ανάμεσα από υφάλους. Ξέρουμε τι πρέπει να γίνεται κάθε στιγμή και τι να προετοιμάζεται για την επόμενη στιγμή».

Ανατρέχοντας στην Αργώ (1936, Αθήνα 16/9/2022**) και ειδικότερα στο δεύτερο τμήμα («Πολιτικά») του δεύτερου μέρους του «μυθιστορήματος» εντοπίζουμε στο «θέατρο της πολιτικής» να πρωταγωνιστεί ο Παύλος Σκινάς (σύζυγος της Ολγας Σκινά) για τη συγκρότηση «νέου κόμματος».

Μόνο που στην «κατανόηση των προβλημάτων» του 20ού αιώνα τον «βοηθούσε πολύ το σοσιαλιστικό του παρελθόν» και η «γνώση των σοσιαλιστικών μεθόδων σκέψης και δράσης». Τον «βοηθούσε όμως εξίσου κ’ η πλέρια χειραφέτηση του πνεύματός του από κάθε δογματική προκατάληψη, από κάθε σχολαστικισμό και φανατισμό».

«Προαισθανότανε την πορεία των γεγονότων, αλλά και των αοράτων κοινωνικών δυνάμεων, που κινιούνται υποχθόνια και ανεπαίσθητα με την ασυνείδητη δύναμη της φύσης». «Αντλούσε διδάγματα κι από τη Μόσχα κι από τη Ρώμη κι από τη Νέα Υόρκη, πατώντας πάντα στερεά στις ελληνικές πραγματικότητες».

Ο «μεγάλος σκοπός της πολιτικής του δεν είτανε να δικαιολογήσει καμιά θεωρία, αλλά να μανουβράρει το ελληνικό καράβι με όσο το δυνατό περισσότερη ασφάλεια μέσ’ στη μεταβατική αυτή εποχή, προχωρώντας χωρίς νέες καταστροφές, ανάμεσα από υφάλους κι από σίφουνες, προς καινούργιες και άδηλες ακόμα μορφές κοινωνικής και πολιτικής ζωής».

«Ηξερε τι πρέπει να γίνεται σε κάθε στιγμή και τι πρέπει να προετοιμάζεται για την επόμενη στιγμή». «Κ’ ήξερε και κάτι άλλο εξίσου σημαντικό για έναν πολιτικό αρχηγό: με τι σύμβολα, με τι συναισθήματα και με ποια φρασεολογία να εμφανίζει κάθε τόσο στο λαό αυτό που πρέπει να γίνει». Μόνο που επρόκειτο για τον «Παύλο Σκινά», του οποίου η «ώρα δεν ήρθε ακόμα» - απλώς «πλησιάζει» (σσ.22-31). Και όπως σημείωνε ο Θεοτοκάς κλείνοντας το «μυθιστόρημα» (σ.186), οι «ιστορικές αυθαιρεσίες της Αργώς θα κάνουν εντύπωση μονάχα στους ιστοριοδίφες»…

Και επειδή δεν είναι η πρώτη φορά που ο νυν πρωθυπουργός μνημονεύει τον Γ. Θεοτοκά (βλ. Χρόνοι επανεκκίνησης, Αθήνα 2019, 307 . και «Εφημερίδα των Συντακτών», 18-19.6.2022) έχω μάλλον τη δυνατότητα να του υποβάλω ορισμένες ερωτήσεις οι οποίες προκύπτουν από τη συνεργασία του Θεοτοκά (με τίτλο: «Κοινωνικά Θέματα») στα «Νέα Γράμματα», τ.Β΄, επίσης του ίδιου έτους που ολοκληρώνεται η Αργώ. Ητοι:

1. «Στο εξής, όταν μας ρωτούν αν είμαστε ιδεαλιστές ή υλιστές, θα απαντούμε πως δεν ξέρουμε» (1936:73) ή ο «φασισμός είναι μια προληπτική επανάσταση, που γίνεται για να ματαιωθεί η επικράτηση του κομμουνισμού»: ο «καπιταλισμός χάνει ένα σημαντικό μέρος της ελευθερίας και των προνομίων του, δέχεται όμως τη θυσία για να σώσει την ύπαρξή του» (1936:723);

2. Κι ο «ρουζβελτισμός» ως «ειρηνική επανάσταση» αποτελεί μια «επιβλητική προσπάθεια της πιο φωτισμένης μερίδας της αμερικανικής αστικής τάξης», σε «συνεργασία με πλατιά στρώματα του λαού», για να επιτευχθεί –«χωρίς βίαια μέσα»– μια «δικαιότερη διανομή του πλούτου» και συνάμα η «υποταγή του κεφαλαίου στον έλεγχο του κοινωνικού συνόλου» (1936:724);

3. Και ένα δικό του παράπονο: το πρώτο κείμενο «σκανδάλισε» τόσο τους Νέους Πρωτοπόρους όσο και τους «εχθρούς του μαρξισμού», ιδίως για τη διαφοροποίηση «επιστημονικής έρευνας» και «κοσμοθεωρίας» (1936:342/343);

4. Τι είδους θωπεία προς την εκτίμηση του Γιανναρά (2009) είναι αυτή που κατατάσσει και τον Θεοτοκά στους «πνευματικούς ανθρώπους» που θα μπορούσαν «σήμερα να υποδείξουν ή να σαρκώσουν λύσεις εξόδου από το αδιέξοδο της κατάρρευσης του πολιτικού συστήματος»;

5. Από πότε άφησε τα μέλια ο Μελάς, κατά την όξυνση του εμφυλίου πολέμου, το 1948 μέσω της «Ελληνικής Δημιουργίας» (416-425), όταν πράγματι αποκαλεί τον Θεοτοκά «συμμοριακό» (1.8.1948:812-813), ή κάποια χρόνια νωρίτερα, με αφορμή τη συνυπογραφή του «ντροπιασμένου μανιφέστου» της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών που δημοσιεύθηκε στα «Ελεύθερα Γράμματα» (1.6.1946:187);

6. Η «γενεά» του διεκδίκησε μια «δεύτερη εσωτερική» χειραφέτηση, δηλαδή την αποτίναξη του «συνόλου των ιδεολογικών, ηθικών και συναισθηματικών συνηθειών και προκαταλήψεων», οι οποίες έχουν αποδοθεί με τον «αρκετά συγκεχυμένο» όρο «παράδοση» (1936:73-74, βλ. και 31.7.1937:311);

7. Η συναφής, αυτοειρωνευόμενη μετρίως, προσδοκία δεν ήταν ότι το «σύμπαν» τους θα καταστεί «αγνό και ολοκαίνουργιο όπως τα χειμωνιάτικα εκείνα πρωινά, που νομίζει κανείς ότι ο κόσμος ξαναρχίζει» (1936:74);

8. Από πότε ο Θεοτοκάς εμφανίζεται ως «ένθερμος θιασώτης της Ευρώπης», με την «εξωστρεφή ματιά» του Ελεύθερου Πνεύματος ή με ό,τι προετοιμάζει αυτό το δοκίμιο;

9. Στους «μιλιταριστές του πνεύματος», «μαρξιστές και εθνικιστές» (απλώς ο Διγενής γράφει: «εθνικιστές και μαρξιστές» και «πνευματικός μιλιταρισμός»), αντιτίθεται ο «φιλελευθερισμός» που «διευρύνει τους ορίζοντες και ταυτίζεται με την Ευρώπη», ή το «Δαιμόνιο» και το έργο τέχνης ως «θαύμα», το «πλεόνασμα εσωτερικών δυνάμεων που τείνουν προς την εξιδανίκευση του ίδιου του εαυτού τους»; (βλ. Η «γενιά των ιδεών» και ο Γ. Θεοτοκάς, Αθήνα 2013, 77-78, 44, passim).

Συνεχίζω με το βιβλίο μου: Συζητώντας για την Ιστορι(ογραφί)α σε καιρούς «πανδημίας» (Αθήνα 2022, 426/427):

1. Αντί λοιπόν η κατακλείδα του υποκεφαλαίου: «Η κοινωνική πρόκληση» να ανεμίζεται: «Αλλά ποια ιστορία» γιατί να μην ανατρέξουμε στον Θεοτοκά (24.10.1958 ·βλ. Η «γενιά των ιδεών», 2013:89): «Πού πηγαίνει η Ιστορία στον καιρό μας;»;

2. Συναίνεση ή όχι με την απόφανση του Θεοτοκά (Ελεύθερο Πνεύμα [1929], επιμ. Κ.Θ. Δημαρά, Αθήνα 1973, 59 ·βλ. Νεοελληνική Φιλοσοφία, 25,34): «γνήσια νεοελληνική φιλοσοφική σκέψη δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου»;

3. Αρκεί η γενική διατύπωση ότι ο «Μακρυγιάννης» υπήρξε, στην «εποχή του Μεσοπολέμου», το «παραδοσιακό» που «βρήκε τη θέση του στο καινούργιο σύμπαν της ελληνικότητας»;

4. Πότε ακριβώς πραγματεύονται αυτό το θέμα ο Θεοτοκάς και ο Σεφέρης (1941 και 1944);

5. Τι οριοθετείται στο Ελεύθερο Πνεύμα (54) ως «μοντερνισμός», αν όχι «εξόν από τα φευγαλέα ρεύματα της μόδας κάθε άνοιξης και κάθε φθινοπώρου» (βλ. Η «γενιά των ιδεών», 38);

6. Με την αποσιώπηση μάλιστα και των εξής αποφάνσεων του Θεοτοκά: «Οι Ιταλοί μάς έχουν αφήσει τόσο τρομερά πίσω, σ’ όλες τις εκδηλώσεις της εθνικής μας ζωής, ώστε να τους κοιτάζουμε σαν κατοίκους άλλου αιώνα» - «Μπορεί να μη μας αρέσουν οι μέθοδες του Ντούτσε αλλά χρωστούμε να αναγνωρίσουμε πως ο άνθρωπος αυτός δημιούργησε, στη συνείδηση του κόσμου, μια πολύ διαφορετική αντίληψη για τη ζωτικότητα και τις δυνατότητες των μεσημβρινών λαών» (βλ. Η «γενιά των ιδεών», 62/63);

Κλείνω με τη στιχομυθία του Π. Σκινά («πολύ μελαχρινού» που του «έλειπε η τέχνη») με τον γιο του (Αργώ, Α’, 204 και Β’, 108, 175):

« - Εσύ πήγες, με την Αργώ, μπαμπά; ρώτησε πάλι ο μικρός.
- Πήγα.
- Και τι βρήκες;
- Τίποτα! αποκρίθηκε ο Παύλος Σκινάς σιγανά». Ποιος; Ο «κοινοβουλευτικός κυβερνήτης» (Β’, 22) που προσπάθησε να ρυθμίσει τη «λειτουργία του πολιτεύματος» και με τη βοήθεια του Ι. Δραγούμη που τον έκανε «ένα όνομα στην αθηναϊκή κοινωνία» (Β’, 169 και Α’ 79). Για την τιτλοφόρηση του παρόντος κειμένου βλ. Αργώ, Α], 82.

*Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

**16.9.2022: ημέρα υποβολής του κειμένου στην εφημερίδα

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο παπατζής της προόδου
Ενας μεγάλος παπατζής εμφανίστηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, όχι ως έκθεμα, αλλά ως εγγυητής της προόδου, της ασφάλειας, της ευημερίας.
Ο παπατζής της προόδου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Predator
Αγγλική λέξη, που σημαίνει «άρπαγας, ληστής» και έτσι χαρακτηρίζεται κάθε ζώο ή οργανισμός που κυνηγά και σκοτώνει άλλα ζώα, ή οργανισμούς για να τραφεί.
Predator
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χρησμοί και διχασμοί
Ο πρωθυπουργός οφείλει να καταλάβει ότι ο ιερός τόπος των Δελφών ήταν το σύμβολο της ενότητας του αρχαίου ελληνικού κόσμου και όχι του διχασμού που ο ίδιος επιδιώκει.
Χρησμοί και διχασμοί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το παραμύθι των διακοπών έχει δράκο
Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στα καύσιμα, τον οποίο επιμένει η κυβέρνηση να διατηρεί στα ύψη, οι δήθεν επιδοτήσεις στη βενζίνη ή τους λογαριασμούς του ρεύματος δεν είναι η λύση, όταν μάλιστα τα προνόμια για...
Το παραμύθι των διακοπών έχει δράκο
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Κακοτοπιές» στη χώρα μας...
Το νέο βιβλίο του Δ. Ψαρρά αποτελεί μια καλογραμμένη μονογραφία με συνεκτική δομή και για μιαν ακόμη φορά επαληθευόμενη την «ερευνητική δημοσιογραφία», μάλιστα σε μια περίοδο «πανδημίας».
«Κακοτοπιές» στη χώρα μας...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας