• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 17.9°C
    3 BF
    66%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.9°C / 13.9°C
    2 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.7°C
    4 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.6°C
    1 BF
    65%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 14.1°C
    4 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.2°C / 12.0°C
    0 BF
    84%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 8.4°C
    0 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    1 BF
    60%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.2°C / 19.7°C
    2 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.6°C / 15.9°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 16.8°C
    3 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    3 BF
    74%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    67%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.7°C / 12.9°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.5°C / 14.5°C
    1 BF
    92%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 19.9°C
    2 BF
    69%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.7°C / 17.1°C
    0 BF
    63%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 13.8°C
    3 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 13.9°C
    2 BF
    92%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    2 BF
    79%
AP PHOTO
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Aμφισβητώντας τον «μύθο» του εκδημοκρατισμού

  • A-
  • A+
Εξι χρόνια μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, η έκδοση στα ελληνικά (η πρώτη έκδοση ήταν το 2020 στα αγγλικά, από τις εκδόσεις Routledge) του συλλογικού έργου με τίτλο «Η “νέα” Τουρκία του Ερντογάν. Πριν και μετά την απόπειρα πραξικοπήματος» υπό την επιμέλεια του Νίκου Χριστοφή (εκδόσεις Leader Books) επιδιώκει να συμβάλει στην κατανόηση των αιτιών και συνεπειών του πραξικοπήματος, καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία.

Εξι χρόνια μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, η έκδοση στα ελληνικά (η πρώτη έκδοση ήταν το 2020 στα αγγλικά, από τις εκδόσεις Routledge) του συλλογικού έργου με τίτλο «Η “νέα” Τουρκία του Ερντογάν. Πριν και μετά την απόπειρα πραξικοπήματος» υπό την επιμέλεια του Νίκου Χριστοφή (εκδόσεις Leader Books) επιδιώκει να συμβάλει στην κατανόηση των αιτιών και συνεπειών του πραξικοπήματος, καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία

Το πόνημα αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, διότι εν αντιθέσει με τα κυρίαρχα αφηγήματα των ΜΜΕ και τις μελέτες ενός μέρους του ακαδημαϊκού χώρου στην Ελλάδα, εξετάζει την απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 διερευνώντας διαφορετικές πτυχές της κοινωνικοπολιτικής πραγματικότητας και ιστορίας της Τουρκίας δίχως τις οποίες οποιαδήποτε προσπάθεια κατανόησης της απόπειρας πραξικοπήματος καθίσταται a priori μονοδιάστατη και ελλιπής. Το βιβλίο περιέχει έντεκα κεφάλαια από δώδεκα συγγραφείς προερχόμενους από διαφορετικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Τουρκίας και της Ελλάδας, με διαφορετικά ερευνητικά ενδιαφέροντα, προσδίδοντας έτσι στο έργο διεπιστημονικό και συγκριτικό χαρακτήρα ο οποίος συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των διαφόρων πτυχών και εξελίξεων που συντελούν στην οικοδόμηση της «νέας Τουρκίας» (σ. 19). Το προοίμιο του Ahmet Insel και το επίμετρο του Cengiz Aktar συμπληρώνουν με ενδιαφέροντα τρόπο την ελληνική έκδοση του πονήματος αυτού.

Ο Νίκος Χριστοφής

Ο Χριστοφής στην εισαγωγή του τόμου εξετάζει τις κύριες εξελίξεις της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της Τουρκίας: από την κεμαλική διαδικασία της οικοδόμησης του έθνους (σ. 32) και ταύτισής του με το κράτος, στην άνοδο στην εξουσία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και τη νεοφιλελεύθερη προσέγγισή του, φτάνοντας ώς τη σημερινή πολιτική κρίση. Ο συγγραφέας υπογραμμίζει τη σημασία και πολυπλοκότητα των σχέσεων κράτους-θρησκείας στη σύγχρονη Τουρκία, ενώ παράλληλα εξηγεί τη χρησιμότητα της θρησκείας (Ισλάμ) για και από τον νεοφιλελευθερισμό. Ως κεντρικό ερώτημα του τόμου, ο Χριστοφής θέτει το κατά πόσο η όγδοη –και τέταρτη αποτυχημένη– απόπειρα πραξικοπήματος στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Τουρκίας αποτέλεσε το αίτιο πίσω από τη σημερινή πολιτικοκοινωνική κρίση στη χώρα ή τον επιταχυντή (απολυταρχικών) τάσεων που βρίσκονταν ήδη εν εξελίξει στην τουρκική κοινωνία (σ. 31).

Το πρώτο μέρος του βιβλίου με τίτλο «Πολιτική, Μετασχηματισμός και (Ανα)διαμόρφωση του Κράτους» ξεκινά με ένα άρθρο του H. Bozarslan, ο οποίος συζητά την κατασκευή της ηγεμονίας του AKP και εν συνεχεία του ερντογανισμού -«ταύτιση» της χώρας με τον «ηγέτη» (reis)- και το ολοένα και πιο διευρυμένο καθεστώς φόβου και σφοδρής κρατικής καταστολής παράλληλα με τη συνεχή κατασκευή εσωτερικών εχθρών. Διαβλέπει ωστόσο στο τέλος του άρθρου μια αχτίδα φωτός στην ύπαρξη και δημιουργία πολλαπλών χώρων αντίστασης στην Τουρκία (σ. 77).

Το δεύτερο κεφάλαιο, του M. Şen, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι μελετά ένα ζήτημα που δεν έχει ερευνηθεί επαρκώς, τη σχέση της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων (Diyanet) με το AKP, εμπλουτίζοντας τη συζήτηση για τις σχέσεις κράτους-θρησκείας. Υπό την κυβέρνηση του AKP, η ισχύς και η επιθετικότητα του Diyanet αυξήθηκαν σημαντικά ενώ ενισχύθηκε η θεσμική, νομική και οργανωτική δομή του. Για πρώτη φορά, τονίζει ο Şen, στη σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας, «τα εκτεταμένα δίκτυα τζαμιών της Diyanet έπαιξαν ενεργό ρόλο στην τελική ήττα του πραξικοπήματος» (σ. 98). Το τρίτο κεφάλαιο αφορά τις σχέσεις στρατού-πολιτικής και εστιάζει στις περιπολίες για τη δημοκρατία, τις οποίες ο συγγραφέας αντιλαμβάνεται ως παράδειγμα «κρατικά υποκινούμενης κοινωνικής κινητοποίησης» (σ. 107) που λειτούργησαν ως «αποστακτήρια συν-αισθημάτων» (σ. 109) και κατά τις οποίες επετεύχθη η εξομάλυνση των τεταμένων σχέσεων μεταξύ στρατού και πολιτικής.

Στο επόμενο κεφάλαιο, οι R. Burç και M. Tokatlı συζητούν την αλλαγή καθεστώτος κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του AKP, μελετώντας την εισαγωγή μη δημοκρατικών στοιχείων στο προεδρικό, à la Turca, σύστημα. Η εκτενής αυτή μελέτη πραγματοποιείται με τη βοήθεια των θεωριών για την κυριαρχία και το καθεστώς εξαίρεσης, το έθνος-κράτος, τη νεκροπολιτική, τις «γυμνές ζωές» και τη δημιουργία -και εξόντωση- του Homo Sacer (όπως για παράδειγμα ο κουρδικός πληθυσμός) στο έργο των Schmitt, Arendt, Agamben και Mbembe.

Το αναγνωστικό κοινό θα βρει ιδιαίτερα διαφωτιστική την επιδίωξη του S. P. Watmough στο πέμπτο κεφάλαιο να τοποθετήσει την πραγματιστική συμμαχία AKP-κινήματος Γκιουλέν (2002-2012) σε ένα ευρύτερο ιστορικό χρονικό πλαίσιο. Το πρώτο μέρος του τόμου κλείνει με την ενδιαφέρουσα μελέτη της P.M. Yelsalı Parmaksız για τον μετασχηματισμό της υπηκοότητας πριν και μετά την απόπειρα πραξικοπήματος μέσω της εξέτασης του επαναπροσδιορισμού της έννοιας του πολιτικού μαρτυρίου.

Στο δεύτερο μέρος, με τίτλο «Δημοκρατία, Αλληλεγγύη και Ηγεμονική Πολιτική», η Α. Βουλβούλη επιχειρεί να κατανοήσει, συν-αισθανθεί και εν τέλει να μεταφέρει, με εύγλωττο τρόπο, την πορεία των συναισθημάτων των ανθρώπων καθώς «γραφόταν ιστορία» (σ. 209), μετά την απόπειρα της 15ης Ιουλίου: από την άρνηση αρχικά ως πολιτική επιλογή, στην αβεβαιότητα καθώς οι εκκαθαρίσεις επεκτείνονταν, έπειτα στην ανησυχία και τη γενικευμένη ανασφάλεια και ξανά στην άρνηση. Εν συνεχεία, ο A. Gehring εξηγεί γιατί η απόπειρα πραξικοπήματος απέτυχε διερευνώντας τις διαφορετικές διαστάσεις του ρόλου του AKP στην παραγωγή ηγεμονίας. Ενώ υπήρξε κρίση ηγεμονίας, καμία πολιτική δύναμη της αντιπολίτευσης δεν είχε καταφέρει –η καθεμία για διαφορετικούς λόγους– να αρθρώσει ένα αντι-ηγεμονικό σχέδιο, με αποτέλεσμα την ευρύτερη απουσία στήριξης των πραξικοπηματιών.

Στο ένατο κεφάλαιο, η O.M. Ulus παρουσιάζει τις απόψεις, τη στάση, την κριτική αποτίμηση και τα θεωρητικά εργαλεία των ριζοσπαστικών αριστερών/μαρξιστικών κομμάτων, οργανώσεων και κύκλων στην Τουρκία σχετικά με τις εξελίξεις κατά τη διάρκεια και έπειτα από την απόπειρα πραξικοπήματος.

Το άρθρο του Λ. Καρακατσάνη πραγματεύεται την πορεία και τις διαφορετικές προκλήσεις που χρειάστηκε να αντιμετωπίσει το διεθνές κίνημα αλληλεγγύης προς τα αιτήματα της τουρκικής κοινωνίας για δημοκρατία, από τις διαδηλώσεις του Πάρκου Γκεζί το 2013 ώς την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016. Στο τελευταίο κεφάλαιο του τόμου, ο Jongerden εστιάζει στο κουρδικό ζήτημα. Τα μέτρα που ακολούθησαν την απόπειρα πραξικοπήματος εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο μιας διαδικασίας -«οργανωτικό πραξικόπημα»- που είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα και αφορούσε τη «συγκέντρωση εξουσίας συνολικά στα χέρια της εκτελεστικής εξουσίας», καθώς επίσης και τον περιορισμό του κουρδικού κινήματος για αναγνώριση και πολιτικά δικαιώματα και την ανατροπή τοπικών εκλεγμένων εκπροσώπων του (σ. 295-296).

Ο συγγραφέας, σε συμφωνία και με άλλους συγγραφείς αυτού του τόμου, εναντιώνεται στην ιδέα ρήξης μεταξύ τού πριν και τού μετά της απόπειρας πραξικοπήματος, αντιλαμβανόμενος τα γεγονότα που ακολούθησαν ως συνέχεια και αποκορύφωμα μιας προϋπάρχουσας διαδικασίας «κατάληψης της κρατικής εξουσίας μέσα από το κράτος» (σ. 298), αμφισβητώντας παράλληλα τον «μύθο» εκδημοκρατισμού που διεκόπη ή εκτροχιάστηκε μετά την απόπειρα πραξικοπήματος.

*Υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, ερευνήτρια ΚΕΜΜΙΣ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φιλοτελικά θραύσματα μνήμης
Η αρχαιολόγος Ιρις Τζαχίλη ξετυλίγει ένα πυκνό κουβάρι τεκμηρίων από τη συλλογή γραμματοσήμων που εμπιστεύθηκε το 1941 στη μητέρα της ένας Γερμανός κατακτητής στη Θεσσαλονίκη.
Φιλοτελικά θραύσματα μνήμης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μεγάλη πρόκληση η επανάσταση
Οι δύο ήρωες του βιβλίου φτιάχνουν έναν αντιήρωα που πολεμάει για την ελευθερία/απελευθέρωση τη δική του, αλλά και κατ’ επέκταση της ανθρωπότητας.
Μεγάλη πρόκληση η επανάσταση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γιώργος Βέλτσος: ανοικονόμητος
Η γραφή του Γιώργου Βέλτσου εμφανίζεται κατά πολλούς τόνους και δημοσιεύεται, όπου μπορεί να αξιοποιηθεί η συναφής ελευθερία, σε σύστημα πολυτονικό.
Γιώργος Βέλτσος: ανοικονόμητος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στοκχόλμη/Κοπεγχάγη: «ανοχύρωτες πόλεις»
Το 1971 ο Βασίλης Βασιλικός εξέδωσε για πρώτη φοράτη νουβέλα «Η Δολο-κτονία», αναφερόμενη στη δολοφονία/παρουσιασθείσα ως «αυτοκτονία» του Γιώργου Μαυρογένη.
Στοκχόλμη/Κοπεγχάγη: «ανοχύρωτες πόλεις»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Μια βουτιά στα βαθιά»
Το «Φοβάμαι, ταυρομάχε» είναι το μοναδικό μυθιστόρημα του Λεμεμπέλ, βιβλίο καταπληκτικό για το πώς το θέμα του αγκαλιάζει μια φόρμα πλούσια σε τρόπους αφήγησης.
«Μια βουτιά στα βαθιά»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας