• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 5.3°C / 9.6°C
    2 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.9°C / 8.6°C
    3 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    9°C 5.0°C / 8.8°C
    2 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.9°C / 4.4°C
    2 BF
    57%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 6.3°C
    0 BF
    81%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.0°C / 5.7°C
    2 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    0°C 0.4°C / 1.2°C
    2 BF
    51%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    2 BF
    67%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.8°C / 10.8°C
    4 BF
    80%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.6°C / 5.9°C
    2 BF
    70%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.3°C / 10.4°C
    3 BF
    52%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    3 BF
    44%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    3 BF
    55%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.9°C / 4.5°C
    2 BF
    80%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.5°C / 5.6°C
    1 BF
    72%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    4 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.5°C / 8.2°C
    1 BF
    60%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 4.3°C / 8.3°C
    3 BF
    43%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.5°C / 8.7°C
    2 BF
    50%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    0°C 0.3°C / 0.3°C
    1 BF
    70%

Έργα του Γιάννη Παρμακέλη (Εικόνες 1 και 2)

Αντουανέττα Λογίου - Μπουρή
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διά χειρός και σμίλης του Γιάννη Παρμακέλη

  • A-
  • A+
Γλυπτές απεικονίσεις εμβληματικών ηρώων του 1821

Η απασχόληση του Παρμακέλη με τη συγκεκριμένη θεματική αριθμεί συνολικά εννέα γλυπτά, από τα οποία έξι ολόγλυφα και τρία ανάγλυφα. Από αυτά μόνο ένα έχει μεταφερθεί σε μέταλλο και κοσμεί υπαίθριο κοινόχρηστο χώρο, ενώ τα υπόλοιπα, στην πρωτινή ακόμη κατάσταση του γύψινου προπλάσματος, βρίσκονται στο εργαστήρι του στην Πεύκη Αττικής. Η παρουσίαση του προαναφερθέντος γλυπτού υλικού θα αρθρωθεί γύρω από τρεις μείζονες θεματικές ενότητες ακολουθώντας χρονολογική σειρά δημιουργίας.

Συστήνεται μια πρώτη ενότητα, αποτελούμενη από πέντε έργα διαστάσεων μακέτας, διαφορετικές εκδοχές πάνω στο ίδιο θεματικό περιεχόμενο, την έφιππη μορφή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Δημιουργούνται ανάμεσα στα 1964 και 1966, χρόνια που έπονται της επιστροφής του γλύπτη από το Παρίσι, και ένα από αυτά θα κατατεθεί τελικά ως υποψηφιότητα στον διαγωνισμό που έλαβε χώρα στο Ζάππειο το 1966 για την ανέγερση του έφιππου ανδριάντα του Κολοκοτρώνη στην Τρίπολη. Το πρώτο βραβείο απέσπασε ο Φάνης Σακελλαρίου κατοχυρώνοντας έτσι και την ανάθεση του έργου, ενώ ο Παρμακέλης βραβεύτηκε με το δεύτερο βραβείο και το ανάλογο χρηματικό ποσό. Ωστόσο, τα ίχνη του συγκεκριμένου γλυπτού στο πέρασμα του χρόνου χάθηκαν.

Σε ένα από τα εν λόγω γλυπτά (εικ. 1) ο στρατηγός εικονίζεται πάνω στο άλογό του, σε στάση ήρεμη πλην επιβλητική, με τον κορμό στητό και μετωπικό, το κεφάλι σε απαλή στροφή, το δεξί χέρι να κρατά τα ηνία του αλόγου, το αριστερό να ακουμπά τη λαβή του σπαθιού του. Το άλογο, με τη σειρά του, εμπνευσμένο σε εξίσου ήπιους ρυθμούς, υιοθετεί την τυπική στάση του αργού, σταθερού βηματισμού. Αν και πρόκειται για στιγμή ειρηνικής φύσης, η παρουσία των πολεμικών θεμάτων μαρτυρεί καθαρά για τη στρατιωτική ταυτότητα της μορφής καθώς και για μια ακοίμητη αγωνιστική προσήλωση και ετοιμότητα, ενώ ο πλούτος και η λεπτομέρεια στην απόδοση των ενδυματολογικών στοιχείων αποσκοπούν στην εξύψωσή της.

Μεγαλύτερου ενδιαφέροντος είναι δύο άλλα έργα αυτής της ομάδας, λιγότερο συμβατικής έμπνευσης, τα οποία, εκτός από τον στρατηγό και το άλογο, εμπλουτίζονται με ακόμη μία ανδρική μορφή, που, πεζή και μετωπική, πλαισιώνει την αριστερή πλευρά του αλόγου. Εδώ κυριαρχεί χαρμόσυνη διάθεση νικηφόρου χαρακτήρα, ενώ παράλληλα διαπιστώνεται η θέληση του δημιουργού για διατήρηση της μνήμης των αγριοτήτων του πολέμου.

Ετσι, το θέμα της νίκης στο ένα από αυτά (εικ. 2) ερμηνεύεται με το υψωμένο σε εμφατικό χαιρετισμό χέρι του στρατηγού, που παραπέμπει σε επινίκια στιγμή μετά τη μάχη, ενώ στο άλλο δηλώνεται με πανομοιότυπη χειρονομία, την οποία, ωστόσο, επωμίζεται ο πεζός στρατιώτης. Στο ίδιο γλυπτό, στην επιδίωξή του να εμφάνει το θέμα της νίκης, ο γλύπτης προστρέχει σε επιλογές εξπρεσιονιστικού χαρακτήρα μέσω των οποίων παραμορφώνεται το φυσικό –το ανθρώπινο– και η μορφή αποκτά επιπλέον υβριδική υπόσταση. Σε αυτό το πνεύμα, οι βραχίονες του στρατηγού αντικαθίστανται με ζεύγος φτερούγων, μοτίβο δανεισμένο από το ζωικό βασίλειο, των οποίων το σχήμα απαντά στις αρχαιοελληνικές γυναικείες φιγούρες, γνωστές ως Νίκες, που συμβολοποιούν το φερώνυμο θέμα. Εξίσου άξιο μνείας, εδώ, είναι το ακέφαλο σώμα του στρατηγού, επιλογή επίσης αντιρεαλιστικής φύσης, μέσω της οποίας ο γλύπτης θέλησε να μεταθέσει τον τόνο από τον ατομικό στον συλλογικό χαρακτήρα του Αγώνα.

O χάλκινος Ματρόζος στη ΣΝΔ και το γύψινο πρόπλασμα του Ματρόζου με τον δημιουργό

Αντουανέττα Λογίου - Μπουρή

Και στα δύο αυτά έργα, με την παρουσία της δεύτερης ανδρικής μορφής ο δημιουργός επιδιώκει να αποτίσει φόρο τιμής στη συμβολή του άγνωστου αγωνιστή του 1821, ενώ η προσφυγή του σε ορισμένες εξπρεσιονιστικές επιλογές ρεαλιστικού χαρακτήρα, όπως το ακρωτηριασμένο στο ύψος της κνήμης δεξί του πόδι, αποσκοπεί στην υπενθύμιση του ακριβού τιμήματος που πλήρωσε ο ελληνικός λαός χάριν της ελευθερίας, παραπέμποντας ταυτόχρονα στο βίαιο και απάνθρωπο πρόσωπο του πολέμου που δημιουργεί ανθρώπινα σπαράγματα.

«Μάρτυρες και θύματα»

Ακολουθεί μια έτερη ομάδα που απαρτίζεται από τρία έργα μεγάλων διαστάσεων, φιλοτεχνημένα το 1970 σε ανάγλυφο χαρτί. Εντάσσονται στη γνωστή θεματική σειρά του καλλιτέχνη «Μάρτυρες και θύματα» χωρίς να φέρουν ιδιαίτερο τίτλο, κάτι που θα καθιστούσε αδύνατη την ταυτοποίηση της αναπαριστώμενης μορφής στο εκάστοτε έργο, όπως και το ακριβές θεματικό του περιεχόμενο, χωρίς την επικουρία του ίδιου του δημιουργού. Ο τελευταίος με πληροφόρησε ότι το ένα από αυτά πραγματεύεται τον θάνατο του Οδυσσέα Ανδρούτσου, ενώ τα άλλα δύο εστιάζουν σε εκείνον του Γεωργίου Καραϊσκάκη.

Στο πρώτο ανάγλυφο ο δημιουργός, με απόλυτα ρεαλιστική διάθεση απέναντι στο ιστορικό γεγονός, αποδίδει τη στιγμή που ο Ανδρούτσος κείται ήδη νεκρός στο έδαφος, ακριβώς μετά τον κατακρημνισμό του από τα βράχια της Ακρόπολης. Δεσπόζει ο μεγαλόσχημος όγκος του σώματός του, ο οποίος προβάλλεται πάνω σε ένα οργανικής φύσης φόντο, εμπνευσμένο από το φυτικό βασίλειο, όπου διακρίνονται αραιοσπαρμένα άνθη. Η φουστανέλα και ο σκούφος που φορά, τοποθετούν τον ήρωα στο χρονικό πλαίσιο που έδρασε, ενώ η προσθήκη της πιστόλας στο ζωνάρι του συνδέεται με την αγωνιστική του δράση. Η επιμελής ενδυμασία και η παρουσία του όπλου αποτελούν επιλογή που, αν και απέχει από την ιστορική πραγματικότητα, συμβαδίζει ωστόσο με τις αρχαιοελληνικές αντιλήψεις που θέλουν τους ήρωες να θάβονται με την πολεμική τους στολή ως τεκμήριο της γενναιότητας και της δόξας τους και συνιστά κίνηση που ερμηνεύεται οπωσδήποτε σαν επιδίωξη εξύψωσης αλλά και δικαίωσης του ήρωα. Προσεγγίζεται επιπλέον το θέμα του μη φυσικού αλλά βίαιου θανάτου του, καθώς και η ιδέα της ανελέητης καταστροφής του σώματός του από την πτώση. Το πρώτο δηλώνεται με τις κόκκινες κηλίδες που διακρίνονται δίπλα στο κεφάλι και το χέρι του, ενώ το δεύτερο καταδεικνύεται μέσα από μια σχισματικής φύσης διαχείριση του ρούχου του, καθαρά εξπρεσιονιστικής διάθεσης, που με έντονες χαράξεις κατακερματίζεται σε γεωμετρικοποιημένα σχήματα ελεύθερου χαρακτήρα. Επιδιώκεται επιπλέον η ανάδειξη της θυσιαστικής φύσης αυτού του θανάτου. Τα δύο καθημαγμένα νεόφυτα άνθη, απόρροια του αίματος του ήρωα που κύλησε στο χώμα ως χοή-τροφή στις χθόνιες θεότητες, αποτελούν αλληγορική εικονοποίηση της γνωστής ρήσης ότι το δέντρο της ελευθερίας, για να αναπτυχθεί και να καρπίσει, ποτίζεται, ως γνωστόν, πάντα με ανθρώπινο αίμα.

Το ανάγλυφο που ακολουθεί πραγματεύεται τη στιγμή που ο Καραϊσκάκης, έφιππος, λαβώνεται από εχθρικό βόλι κατάστηθα και θανάσιμα και γέρνει το σώμα δυναμικά προς τα πίσω, ενώ το άλογο, γονυκλινές, κάμπτει αντίθετα το σώμα προς τα εμπρός. Με τη στάση του σώματος του ήρωα, που παραπέμπει σε λυγισμένο τόξο έτοιμο να εκτιναχθεί, διαγράφεται ένα έντονο καμπυλοειδές σχήμα εξπρεσιονιστικής υφής, το οποίο, αφενός, εμπλουτίζει κινητικά και εκφραστικά το σύνολο, αφετέρου, ερμηνεύοντας επιθανάτιες στιγμές, την εναγώνια προσπάθειά του να κρατηθεί στη ζωή, μορφοποιεί την ένταση και τη δραματικότητα του θέματος. Η αντίρροπη εξάλλου στάση του σώματος ιππέα και αλόγου παραπέμπει στην ιδέα της απομάκρυνσης, του αποχωρισμού, συμβολοποιώντας το τέλος της συνύπαρξης αυτού του ακατάσχετου έως τώρα αγωνιστικού διδύμου. Επιπλέον, η κάμψη του σώματος του στρατηγού προς τα πίσω και όχι εμπρός συνάδει με στοιχεία της ιδιοσυγκρασίας του, όπως το αδούλωτο, απροσκύνητο πνεύμα του.

Το έτερο σχετικό ανάγλυφο , αποτελώντας σε θεματικό επίπεδο χρονική συνέχεια του προηγούμενου, μεταγράφει τη στιγμή που ο ήρωας, αφού έχει πλέον υποκύψει στα τραύματά του, γέρνει το άψυχο πια σώμα του πάνω σε εκείνο του αλόγου του, που πεσμένο στο έδαφος ψυχορραγεί. Εδώ, η έμφαση δίνεται στους στενούς δεσμούς μεταξύ ιππέα και αλόγου και στη θέλησή τους για παντοτινή ένωση πέραν ακόμη από τα όρια της ζωής. Ετσι, αντίθετα με το προηγούμενο, στο παρόν έργο τα σώματά τους παρουσιάζονται άρρηκτα ενωμένα και απόλυτα εναρμονισμένα σε μια κοινή πτωτική τροχιά που μαρτυρεί ενωτική τάση. Ιδιας φύσης τάση εκφράζεται με την έντονη αναστροφή του κεφαλιού του αλόγου, ώστε να έρθει σε αντικριστή θέση και κοντύτερα στον αναβάτη. Αλλά και ο στρατηγός, με τα χέρια να πέφτουν άψυχα, ανήμπορα να χαϊδέψουν το άλογό του, όπως το έκανε στη ζωή, τώρα το αγγίζει με τα μαλλιά του, που πέφτοντας πλούσια και λυτά διατρέχουν την επιφάνεια του λαιμού του αλόγου σαν ένα χάδι ευχαριστιών και επιβράβευσης προς αυτό, στοιχεία που καθιστούν το έργο και συναισθηματικά εκμεταλλεύσιμο.

Η τελευταία ενότητα εκπροσωπείται από ένα μόνο έργο, τον ορειχάλκινο ανδριάντα του Ιωάννη Ματρόζου (εικ. 3, 4). Παραγγελία του τότε διοικητή της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων (ΣΝΔ), υποναυάρχου Σπυρίδωνα Πανώριου, το γλυπτό φιλοτεχνείται το 1985 και έκτοτε κοσμεί τον αύλειο χώρο της εν λόγω Σχολής. Ο ένδοξος ναυμάχος εικονίζεται σε προχωρημένη ηλικία, με τη φορεσιά των ναυτικών της εποχής και ανυπόδητος, φέροντας επιπλέον στην αριστερή πλευρά ξίφος, στοιχείο που δηλώνει την πολεμική του ιδιότητα. Στέκει όρθιος και μετωπικός, με τα πόδια σε ισοβαρή στήριξη, το αριστερό σε δειλή προβολή έναντι του άλλου. Το δεξί χέρι έχει την παλάμη κλειστή σε πεισματική γροθιά ενώ το άλλο σφίγγει δυναμικά τη λαβή του ξίφους. Οι φόρμες, με τη σειρά τους, εκφράζουν έναν αιχμηρό γεωμετρικό δυναμισμό καθαρά εξπρεσιονιστικού χαρακτήρα, ο οποίος προβάλλεται μέσα από το σχήμα της τεθλασμένης γραμμής και το μοτίβο του ζιγκ ζαγκ. Τα άνω στοιχεία συμβολοποιούν τη σκληρή και βίαιη φύση του πολέμου, ενώ οι βαθιές χαράξεις στο ρούχο παραπέμπουν στην ιδέα της φθοράς που προήλθε από τη ζωή στη θάλασσα και το πέρασμα του χρόνου. Η τραχιά εξάλλου διαχείριση της επιφάνειας του υλικού στα γυμνά σημεία των άκρων του, που μοιάζουν καψαλισμένα, αποτελεί επίσης συμβολοποίηση της αγωνιστικής του δράσης ως πυρπολητή. Ο Παρμακέλης δεν ενδιαφέρεται να παρουσιάσει τον ήρωα σε στιγμή πολεμικής δράσης, αντίθετα εστιάζει στο θέμα της αντίστασης και της αντοχής του στην ανελέητη φθορά του χρόνου, ανάγοντάς τον σε διαχρονικό σύμβολο αέναης και αμείωτης μαχητικής ετοιμότητας. Ως προς αυτό το σημείο, ο γλύπτης αποδεικνύεται επιπλέον έντονα ρεαλιστής, με τα άνω στοιχεία να συνιστούν υπαινιγμούς βιογραφικής φύσης του ήρωα, ο οποίος δεν έπαψε να αγωνίζεται έως τα 80 του χρόνια, πέφτοντας ηρωικά στη ναυμαχία των Κυθήρων το 1895.

* Φιλόλογος - ιστορικός της Τέχνης MASc.Lang., MALettres, MAHA, PhD


Info

Η λήψη των φωτογραφιών –πλην εκείνων της δεύτερης ενότητας– έγινε από τη γράφουσα τον Μάιο του 2021 και είναι η πρώτη δημοσίευσή τους στον Τύπο.

Η γράφουσα απευθύνει θερμές ευχαριστίες στον Γ. Παρμακέλη που με μεγάλη προθυμία έθεσε στη διάθεσή της το παρόν γλυπτό υλικό, καθώς και στο ΓΕΝ για την άδεια εισόδου και φωτογράφισης των γλυπτών της ΣΝΔ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Aποτύπωμα της ιστορικής μας μνήμης
Η ενδυμασία είναι το αποτύπωμα της ιστορικής μας μνήμης και η ιστορία της είναι λιγότερο ανεκδοτολογική απ’ ό,τι φαίνεται θίγοντας όλα τα προβλήματα.
Aποτύπωμα της ιστορικής μας μνήμης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν ο Λόρενς Ολίβιε «πλήγωσε» τη χούντα
Σε εκδήλωση για την είσοδο της Μεγάλης Βρετανίας στην ΕΟΚ το 1973, ο Λόρενς Ολίβιε με την ομιλία του αποφάσισε να διαβάσει μία επιστολή που είχε γράψει ένας Ελληνας πολιτικός κρατούμενος σε φυλακή της χούντας,...
Οταν ο Λόρενς Ολίβιε «πλήγωσε» τη χούντα
ΝΗΣΙΔΕΣ
ΕΜΕΠ - Γκίντερ Γκρας
Η Εταιρεία Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων τον Μάρτιο του 1972 είχε καλεσμένο τον σπουδαίο συγγραφέα Γκίντερ Γκρας στέλνοντας ένα μήνυμα αντίστασης.
ΕΜΕΠ - Γκίντερ Γκρας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η 59η Μπιενάλε είναι γένους θηλυκού
Πυρετώδεις οι ετοιμασίες για την 59η Μπιενάλε Βενετίας, η οποία αναβλήθηκε πέρσι λόγω της πανδημίας, να όμως που επανακάμπτει δριμύτερη, πιο επίκαιρη, πιο πολιτική, πιο σοφή από ποτέ.
Η 59η Μπιενάλε είναι γένους θηλυκού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας