• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 20.9°C
    3 BF
    80%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.1°C / 18.5°C
    2 BF
    82%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.2°C / 21.5°C
    1 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.3°C / 13.9°C
    3 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.6°C / 15.9°C
    3 BF
    100%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 16.0°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.1°C / 12.4°C
    0 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    2 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 21.4°C
    2 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 19.6°C
    2 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.8°C
    4 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 18.5°C / 18.5°C
    2 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    13°C 12.9°C / 14.5°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.5°C / 18.4°C
    0 BF
    75%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 20.4°C
    3 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 21.1°C
    2 BF
    57%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.3°C / 13.3°C
    2 BF
    92%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.6°C / 16.7°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    2 BF
    74%

Κ. Θ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, Ο νεοφεου­δαρχικός συνταγμα­τισμός, ΣΕΛ. 274, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΑΚΚΟΥΛΑ 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Προνεωτερικές όψεις του μετανεωτερικού συνταγματισμού

  • A-
  • A+
Υποβαθμίστηκε ο εθνικός νομοθέτης και πρωταρχικός ρόλος δόθηκε στον εθνικό δικαστή, με αρμοδιότητα να ερμηνεύει την εθνική νομοθεσία προκειμένου να κρίνει αν είναι συμβατή με το δίκαιο της Ε.Ε.

Ο νεωτερικός συνταγματισμός, τέκνο των μεγάλων επαναστάσεων του 18ου αιώνα, υπήρξε άρρηκτα συνδεδεμένος με τη δημιουργία των εθνών-κρατών και, συνεπώς, την άσκηση κυριαρχίας, δηλαδή δημόσιας εξουσίας, εντός μιας οριοθετημένης επικράτειας. Στη σημερινή συγκυρία, στην οποία δεσπόζουν η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, η εκχώρηση αρμοδιοτήτων από τα έθνη-κράτη σε υπερεθνικούς οργανισμούς και η μετάβαση στην ψηφιακή εποχή, είναι επόμενο να συντελούνται δομικές αλλαγές και στο πεδίο της θεσμικής συγκρότησης και λειτουργίας του κράτους. Στο πλαίσιο του νέου βιβλίου του, με τίτλο «Ο νεοφεουδαρχικός συνταγματισμός», ο Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος, καθηγητής διοικητικού δικαίου στη Νομική Σχολή της Αθήνας, αναλύει τους σύγχρονους μετασχηματισμούς του κράτους και του δικαίου υπό το φως των πρόσφατων κοινωνικοοικονομικών, πολιτικών και τεχνολογικών εξελίξεων. Χωρίς να εγκλωβίζεται στα τείχη της νομικής δογματικής, ο συγγραφέας αξιοποιεί ερμηνευτικά εργαλεία από όλο σχεδόν το φάσμα των κοινωνικών επιστημών, προκειμένου όχι απλώς να περιγράψει τη μετάβαση σε μια συνθήκη συνταγματικού πλουραλισμού, αλλά και να θεμελιώσει μια πρωτότυπη θέση αναφορικά με τα χαρακτηριστικά της. Σύμφωνα με το κεντρικό επιχείρημα του βιβλίου, η σύγχρονη πλουραλιστική άρθρωση του δικαίου διακρίνεται για τις νεοφεουδαρχικές πτυχές της, όχι επειδή συνιστά κάποιου είδους επιστροφή στη μεσαιωνική πραγματικότητα, αλλά διότι η διαμόρφωση πολυεπίπεδων κέντρων εξουσίας διασπά τον ενιαίο και αδιαίρετο χαρακτήρα της κρατικής κυριαρχίας.

Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα διαμοιρασμένης κυριαρχίας καταγράφεται στην Ευρώπη, όπου η υπεροχή του δικαίου της Ενωσης έχει προκαλέσει, όπως επισημαίνει ο Γιαννακόπουλος, διαφόρων ειδών μετασχηματισμούς στη θεσμική λειτουργία των κρατών-μελών. Ο πρώτος από αυτούς αφορά την εκ των πραγμάτων υποβάθμιση του εθνικού νομοθέτη και την απονομή πρωταρχικού ρόλου στον εθνικό δικαστή, ο οποίος έχει την αρμοδιότητα να ερμηνεύει την εθνική νομοθεσία προκειμένου να κρίνει αν είναι συμβατή με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αυτού του είδους η ανακατανομή θεσμικής ισχύος στο εσωτερικό των κρατών-μελών δεν είναι, βέβαια, πολιτικά ουδέτερη, εφόσον η αποδυνάμωση των κοινοβουλίων συνεπάγεται και την αντίστοιχη μείωση της σημασίας του κομματικού ανταγωνισμού και, εν τέλει, των εθνικών εκλογών. Πέραν τούτου, η επιδίωξη των ενωσιακών οργάνων να διασφαλίζουν την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών από τα κράτη-μέλη οδήγησε στην αναβάθμιση των Ανεξάρτητων Αρχών, στις οποίες μεταφέρθηκαν ακόμη και αρμοδιότητες που παραδοσιακά ανήκαν στον σκληρό πυρήνα του κράτους. Σε μια τέτοια προσπάθεια συρρίκνωσης της κρατικής κυριαρχίας, άλλωστε, εντάσσεται και η σύσταση στη χώρα μας της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, στην οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ασκούσε σημαντική επιρροή, ιδίως κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Η ύπαρξη πολλών πηγών παραγωγής του δικαίου και η συνακόλουθη διαμόρφωση ενός σύγχρονου νομικού πλουραλισμού, που διαθέτει σαφή νεοφεουδαρχικά χαρακτηριστικά, δεν απορρέει, όμως, μόνο από τον περιορισμό της εθνικής κυριαρχίας στο πλαίσιο της λειτουργίας υπερεθνικών οργανισμών. Την εποχή της επικράτησης του νεοφιλελεύθερου οικονομικού δόγματος, διεθνώς, τα ιδιωτικά κέντρα εξουσίας έχουν πλέον ενισχυθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να είναι σε θέση αφενός να δεσμεύουν τα ίδια τα κράτη με τις αποφάσεις τους και αφετέρου να συνιστούν τα δικά τους οιονεί δικαιοδοτικά όργανα. Αποτελεί κοινή παραδοχή στις μέρες μας ότι ιδίως τα υπερχρεωμένα κράτη διαθέτουν μειωμένη δημοσιονομική κυριαρχία, από τη στιγμή που οι οίκοι χρηματοοικονομικής αξιολόγησης μπορούν να τα εξαναγκάζουν να εφαρμόζουν μόνο εκείνες τις δημόσιες πολιτικές που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της εθνικής τους οικονομίας. Από την άλλη πλευρά, καταγράφεται η τάση των νέων ψηφιακών πλατφορμών να μετεξελιχθούν σε ιδιότυπα ψηφιακά κράτη. Για παράδειγμα, η εταιρεία Facebook (Meta) έφτασε στο σημείο να συγκροτήσει ένα Εποπτικό Συμβούλιο το οποίο λειτουργεί ως οιονεί ανώτατο δικαστήριο, καθώς είναι επιφορτισμένο με την επίλυση διαφορών που σχετίζονται με την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης.

Η ταυτόχρονη, και συγχρόνως ανταγωνιστική, λειτουργία πολυεπίπεδων κέντρων εξουσίας συνεπάγεται την υποχώρηση της κανονιστικότητας, δηλαδή τη ρευστοποίηση των εθνικών συνταγμάτων. Στο πλαίσιο αυτής της μετανεωτερικής συνθήκης, η οποία χαρακτηρίζεται από την επικράτηση μιας διάχυτης ανασφάλειας δικαίου, πολλοί θεσμικοί παίκτες, όπως τα εθνικά ή τα ευρωπαϊκά δικαστήρια, διεκδικούν, ματαίως, τον τίτλο του αυθεντικού ερμηνευτή των νομικών κανόνων. Σύμφωνα με την ανάλυση του συγγραφέα, εξέχουσα θέση σε αυτό το πολιτειακά ασύντακτο περιβάλλον κατέχει μια τεχνοκρατική ελίτ, ο επονομαζόμενος «νεοφεουδαρχικός κλήρος». Τα μέλη του, διακεκριμένες προσωπικότητες της ακαδημαϊκής κοινότητας και του επιχειρηματικού κόσμου, αναλαμβάνουν να αποκαλύψουν στην κοινωνία, χάρη και στις προνομιακές τους σχέσεις με τα μέσα ενημέρωσης, το «αληθινό» νόημα του δικαίου, το οποίο συνήθως συνάδει με το δόγμα των αγορών και τα συμφέροντα της οικονομικής ολιγαρχίας. Κατά την περίοδο, ιδίως, των αλλεπάλληλων κρίσεων, οπότε η διαρκής επιστράτευση του δικαίου της ανάγκης θόλωνε τα όρια μεταξύ κανονικού και εξαιρετικού, ο νεοφεουδαρχικός κλήρος δεν παρέλειπε να αίρει κάθε ερμηνευτική ασάφεια κατά τρόπο που νομιμοποιούσε τις κρίσιμες αποφάσεις της πολιτικής εξουσίας.

Αν επιχειρούσε κάποιος να συνοψίσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νέου βιβλίου του Κωνσταντίνου Γιαννακόπουλου, θα εστίαζε πιθανότατα σε τρία σημεία: στην πρωτοτυπία του κεντρικού επιχειρήματος αλλά και πολλών επιμέρους θέσεων, στην κριτική στάση του συγγραφέα απέναντι στον κυρίαρχο, πολιτικό και επιστημονικό λόγο και στη διεπιστημονική θεώρηση των σύγχρονων μετασχηματισμών του κράτους και του δικαίου. Δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηριχτεί ότι «ο νεοφεουδαρχικός συνταγματισμός» συνιστά ένα έργο αναφοράς, όχι μόνο για το πεδίο της συνταγματικής θεωρίας, αλλά και για τον ευρύτερο χώρο των κοινωνικών επιστημών.

*Επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μη φεύγεις, μείνε λίγο ακόμα
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του Αλέξανδρου Σχισμένου, με τίτλο «Μικρή πραγματεία για τον ερωτικό χρόνο», διατρέχουμε την έννοια του έρωτα στον δυτικό κόσμο, διαμέσου των αιώνων μέχρι τη σύγχρονη ψυχολογία...
Μη φεύγεις, μείνε λίγο ακόμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γράφοντας για τη «σοφία των άλλων»
Ενα πολύτιμο βιβλίο είχα την ευκαιρία να διαβάσω –με την προσοχή που του αξίζει– τις μέρες των πασχαλινών διακοπών. Πρόκειται για το «Η σοφία των άλλων» του Θανάση Γιαλκέτση. Ο συγγραφέας...
Γράφοντας για τη «σοφία των άλλων»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μοίρα και η φύση
Ενα μυθιστόρημα που ανοίγει έναν νέο τρόπο αφήγησης, ριζωμένο στη λαογραφία των Πυρηναίων, αλλά που δεν μένει βυθισμένο σε αυτόν τον κόσμο.
Η μοίρα και η φύση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το «μεταξύ» του Ερωτα στην εποχή του ψηφιακού ασυνείδητου
Η συγγραφέας ιχνηλατεί το εξεγερσιακό διάνυσμα του έρωτα ως βιωματική συνάρτηση, ως αποτέλεσμα που περνάνε μέσα από την ψυχαναγκαστική ατομική επιλογή.
Το «μεταξύ» του Ερωτα στην εποχή του ψηφιακού ασυνείδητου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια ιστορία Δικαίων των Εθνών στην ακριτική Ερείκουσα
Μια ανθρώπινη ιστορία της Ερείκουσας και των Εβραίων της Κέρκυρας στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, δίπλα σε μια ιστορία μίσους και φόνου στην Αμερική εφτά δεκαετίες μετά.
Μια ιστορία Δικαίων των Εθνών στην ακριτική Ερείκουσα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας