• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.4°C / 18.0°C
    1 BF
    92%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.1°C / 16.8°C
    1 BF
    92%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 18.2°C
    1 BF
    90%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 11.1°C
    2 BF
    85%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 16.3°C
    5 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 15.0°C
    1 BF
    90%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 8.4°C / 11.4°C
    2 BF
    66%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.1°C / 14.1°C
    2 BF
    92%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 16.6°C
    2 BF
    86%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    4 BF
    85%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.3°C / 18.3°C
    4 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    3 BF
    84%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.1°C / 17.1°C
    5 BF
    85%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 14.5°C
    2 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 12.5°C / 16.7°C
    0 BF
    75%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 18.8°C
    2 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.2°C
    3 BF
    72%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.5°C / 15.5°C
    0 BF
    93%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.5°C / 16.7°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.2°C / 9.2°C
    1 BF
    90%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Άξιον εστί το Αιγαίο

  • A-
  • A+

Ο πολιτισμός μας κάνει ένα ανόητο λάθος όταν διατηρεί αποστάσεις μεταξύ επιστήμης και ποίησης: και τα δύο είναι εργαλεία με τα οποία μπορούμε να δούμε καλύτερα την πολυπλοκότητα και την ομορφιά του κόσμου»

Carlo Rovelli

Κάπως έτσι ξεκινά η εισαγωγή του βιβλίου «Η Δημιουργία του Αιγαίου. Από την ποίηση στις γεωεπιστήμες» του ομότιμου καθηγητή Γεωλογίας του ΑΠΘ και προέδρου του Δ.Σ. του Αριστοτελείου Μουσείου Φυσικής Ιστορίας, Σπύρου Παυλίδη (εκδόσεις Γερμανός, 2022). Και δεν θα μπορούσε να βρει κανείς καλύτερη εποχή για να κάνει αυτό το «ταξίδι» και τη συζήτηση με τον συγγραφέα από αυτήν….

● Αναφέρεστε στη δημιουργία του Αιγαίου με αφετηρία την ποίηση, χρησιμοποιείτε στίχους του Ελύτη και του Σεφέρη -όπως γράφετε στην εισαγωγή σας «η ποίηση δεν υποκαθιστά τη φιλοσοφία, ούτε την επιστήμη. Δείχνει έναν άλλο δρόμο, ανασυνθέτει από μικρά και ταπεινά στοιχεία μεγάλες εικόνες του κόσμου, της ζωής και του ανθρώπου»- και περνώντας από τη φιλοσοφία καταλήγετε στη γεωλογία…

Η ενασχόλησή μου με την ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης, πέραν της ειδικότητάς μου «Γεωλογία των Σεισμών», με οδήγησε στις σύγχρονες τάσεις της «επιστήμης των γήινων συστημάτων» και της ολιστικής αντίληψης για το ζωντανό πλανήτη Γη. Στο πόνημα αυτό γίνεται μια διεισδυτική προσέγγιση ποίησης, μύθου, διαχρονικής φιλοσοφίας και γεωεπιστημών, μια μίξη λέξεων των ποιητών μας, ακολουθώντας το «Άξιον Εστί» του Ελύτη, με τη συμπυκνωμένη, υπερβατική, γλαφυρή προσέγγισή τους, με την εκλαϊκευμένη επιστημονική, αλλά ακριβολόγα σημερινή γνώση. Η πεζή επιστημονική γλώσσα, όσο απλή και αν είναι, έχει ανάγκη την ποιητική, όπου εναλλάσσονται και οι δυο τους στο κείμενο προσπαθώντας να αλληλοσυμπληρωθούν και να δέσουν στον βαθμό που το πετυχαίνουν. Γιατί η ποίηση; Πώς συνδυάζεται με τη γεωλογία; Διότι ο ίδιος ο κόσμος είναι έργο τέχνης, είναι ποίημα. Γιατί η εγκυρότητα, αντικειμενικότητα και διεισδυτικότητα της επιστήμης ζευγαρώνουν με την εμπειρία της ομορφιάς.

Σπύρος Παυλίδης 

Η Δημιουργία του Αιγαίου.

Από την ποίηση στις γεωεπιστήμες

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ, 2022

● Ποιοι παράγοντες έπαιξαν ρόλο στη δημιουργία του Αιγαίου όπως το ξέρουμε σήμερα;

Το Αιγαίο και τα βουνά της Ελλάδας: σε ολόκληρο το «Άξιον Εστί» διάχυτη είναι η ποιητική αναφορά στο Αιγαίο, με την έννοια ολόκληρου του ελλαδικού χώρου, και στη δημιουργία του. Χώρος, γη και θάλασσα, που ξεπηδά ως τοπίο και ψυχή των ανθρώπων οι οποίοι το κατοίκησαν και στους στίχους των περισσότερων ποιητών μας που το ύμνησαν. Τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου είναι μια πολύ εκτεταμένη εισαγωγή, για να γίνει τελικά πιο κατανοητή η δημιουργία του Αιγαίου ως γεωλογική διεργασία, αυτού του τόπου με τα πολλά βουνά, τα χιλιάδες νησιά, τις ορθοπλαγιές, τις κοιλάδες και πεδιάδες, δουλεμένες με ιδρώτα και αίμα, τις ακρογιαλιές, τις ρηχές και πολύ βαθιές θάλασσες και τα κρυμμένα βουνά κάτω από την επιφάνεια του νερού.

● Με ποιον τρόπο ένας τόπος εκφράζεται στη ζωή των ανθρώπων;

Η Πίνδος, ο Όλυμπος, ο Άθως, ο Σάος, ο Ταΰγετος κι ο Ψηλορείτης, η Μήλος, η Σαντορίνη και τα κυκλαδονήσια είναι «τα θεμέλιά (μας) μου στα βουνά…». Το Αιγαίο είναι η ψυχή του λαού του. «Ένα τοπίο δεν είναι όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο, απλώς, σύνολο γης, φυτών και υδάτων», είναι «η προβολή της ψυχής ενός λαού πάνω στην ύλη» κατά τον Ελύτη. Μια μυθική θάλασσα πολιτισμών.

● Και η κλιματική αλλαγή πώς επηρεάζει τη σχέση μας με τον τόπο μας; Πώς εκφράζεται στο Αιγαίο;

Εξετάζονται στο βιβλίο οι μεγάλες φυσικές κλιματικές αλλαγές του παρελθόντος της Γης, οι οποίες ήταν πάντα πιο ήπιες στον τόπο αυτό. Η στάθμη της θάλασσας μειώθηκε πολλές φορές στο Αιγαίο από λίγα μέχρι και 120 μέτρα και άλλαξε χέρσους και νησιά που τα συνένωσε. Αυτές οι αλλαγές πέρασαν και στη θαυμάσια ελληνική μυθολογία, πάντα με κοινωνικές αναστατώσεις. Κάτι ανάλογο μπορεί να προκαλέσει μια μελλοντική αλλαγή του κλίματος. Όμως, η κλιματική αλλαγή δεν πρέπει να θεωρείται θέμα απαισιοδοξίας, αλλά θέμα προβληματισμού και δράσης.

Ένα άλλο σημαντικό ερώτημα που τίθεται επίμονα στη σημερινή ιστορική συγκυρία είναι αν ο άνθρωπός μπορεί να διαχειριστεί τη φύση με τα σημερινά επιστημονικά και τεχνολογικά μέσα που διαθέτει. Οι φυσικές επιστήμες μάς προειδοποιούν ότι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στις φυσικές διεργασίες του πλανήτη μας αλληλεπιδρούν έντονα μαζί του, έχουν δηλαδή δραστική επίδραση πάνω του, ώστε να είναι υποχρεωμένος να κατανοήσει καλύτερα τη «γλώσσα της φύσης» και να σέβεται τον οικοχώρο του. Αν επιχειρεί συνεχώς δραστικές επεμβάσεις στη φύση και προσπαθεί να ελέγξει τα διάφορα υποσυστήματά της, τα οποία συνεχίζει να τα αντιμετωπίζει ως μηχανικά εξαρτήματα, δεν έχει ακόμη τις γνώσεις και δεν μπορεί να εκτιμήσει τις συνέπειες της παρέμβασής του. Ταυτόχρονα οι άνθρωποι είναι τουλάχιστον αρκετά ευφυείς για να κατανοήσουν την καταστροφική συνιστώσα που εμπεριέχεται στην αλόγιστη επέμβαση στο περιβάλλον. Αυτό το επίπεδο αυτογνωσίας ανοίγει κάποιες νέες δυνατότητες επιλογής.

«Η γη (φύση) δεν ανήκει στον άνθρωπο, ο άνθρωπος ανήκει στη γη». Με βάση τη φυσιοκρατική αυτή αντίληψη και το πλησίασμα φυσιοκρατικών και ανθρωποκεντρικών αντιλήψεων ο άνθρωπος θα λογίζεται ως μέρος της φύσης. Τότε η φύση δεν θα θεωρείται ξένη, ούτε εχθρική, ούτε ο άνθρωπος ανεξέλεγκτος κυρίαρχος. Η φύση δεν μπορεί να γίνει ακόμη ένα πεδίο επιβολής της εξουσίας μας, αλλά αντίθετα πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και προσεκτική διαχείριση. Η εξοικείωσή μας με τη φύση ως μέρος του όλου και η συμπεριφορά μας απέναντί της ως νοημόνων και σωφρόνων, με δυναμικό όμως και όχι παθητικό τρόπο, θα μας εξασφαλίσει την «ευδαιμονική συμβίωση». Κατά τη διακήρυξη των στωικών «το ακολουθία φύσεως ζην τέλος η ευδαιμονία».

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενσάρκωση του ανέφικτου
Η Λέλη Μπέη καταγράφει την ενδοχώρα του ανθρώπου με μικρούς επάλληλους κύκλους που όλοι μαζί συναποτελούν τον πυρήνα της ποίησής της.
Ενσάρκωση του ανέφικτου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο κόκκος του Τρύφωνα
Ο Τρύφων Τριανταφυλλίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1959. Με το που μπήκε στην εφηβεία της ωριμότητάς του άρχισαν να τον ανακαλύπτουν περιπλανώμενες ιστορίες που έψαχναν συγγραφέα.
Ο κόκκος του Τρύφωνα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το έπος της Φεράρα
Το «Μυθιστόρημα της Φεράρας» είναι ένα επικό δίτομο έργο σπουδαίας λογοτεχνίας που συμπυκνώνει το συγγραφικό ταλέντο του Τζόρτζιο Μπασάνι.
Το έπος της Φεράρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ελπίζω και φοβάμαι. Είμαι άνθρωπος»
Στα βιβλία του ο συγγραφέας Στέλιος Χαλκίτης βάζει στο επίκεντρο τη γυναίκα, τον έρωτα, αλλά και την αναζήτηση της ουσίας στη ζωή των ανθρώπων με τους χαρακτήρες να προσπαθούν να ελευθερωθούν.
«Ελπίζω και φοβάμαι. Είμαι άνθρωπος»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από το Αυτεξούσιον στο Πανδαιμόνιον
Η περιδιάβασή μας στη Θεία Κωμωδία και στον Χαμένο Παράδεισο μέσα από την ποιητική συλλογή του Α. Καλοκαιρινού δεν θα είναι ανθόσπαρτη, γιατί και τα δυο έργα που σχολιάζονται μάλλον στις δυστοπίες πρέπει να...
Από το Αυτεξούσιον στο Πανδαιμόνιον

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας