• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.4°C / 11.4°C
    3 BF
    79%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 5.6°C / 9.9°C
    2 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 7.6°C / 11.0°C
    4 BF
    75%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C -1.1°C / 2.7°C
    0 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 6.9°C
    4 BF
    87%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.0°C / 7.1°C
    1 BF
    77%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    3 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    2 BF
    81%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.2°C / 13.8°C
    2 BF
    94%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    2 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 14.4°C
    3 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    5 BF
    75%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 8.4°C
    2 BF
    93%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.4°C / 8.8°C
    3 BF
    71%
  • Ρόδος
    Θύελλα με βροχοπτώσεις
    15°C 13.8°C / 14.9°C
    1 BF
    96%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.6°C / 10.4°C
    3 BF
    76%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.4°C / 9.4°C
    2 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.7°C / 8.4°C
    2 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 1.1°C / 1.1°C
    1 BF
    86%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ας σπάσουμε τα κλουβιά

  • A-
  • A+
Τα ζώα αντιστέκονται και αγωνίζονται. Και οι τρόποι με τους οποίους εκφράζεται αυτή η αντίσταση συχνά είναι κοινοί με εκείνους που στο παρελθόν τα ανθρώπινα ζώα είχαν επιλέξει εναντίον των δυναστών τους: ανυπακοή, άρνηση, επιθετικότητα, καταστροφή μηχανών.

Η πρόσφατη περίπτωση του Μπαζού που δραπέτευσε από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Αττικού Πάρκου ανέδειξε το ζήτημα των ανθρώπινων μεθόδων φυλάκισης των ζώων. Ωστόσο, παρά την τραγική κατάληξή του, θα διάβαζα το γεγονός υπό το πρίσμα της ενεργού αντίστασης, αλλά όχι εκ μέρους ανθρώπων που σε μια κίνηση πατερναλιστικής γενναιοδωρίας θεωρούν ότι τα ζώα «δεν έχουν φωνή» και άρα είναι απλώς παθητικοί αποδέκτες των δικαιωμάτων που αποφασίζουμε να τους χαρίσουμε.

Η ιστορία του Μπαζού είναι εκείνη ενός πλάσματος που αποφασίζει να γίνει αφεντικό της μοίρας του και υποκείμενο πολιτικού λόγου, γιατί, μολονότι είμαστε συνηθισμένοι να διαβάζουμε την ιστορία υπό την «ανθρωποκεντρική προκατάληψη», υπάρχει και η άλλη ιστορία, εκείνη «από τα κάτω» και από την (προ)οπτική των ζώων, την οποία γράφουν ερευνητές όπως οι Τζέισον Χρίμπαλ, Αϊλον Κοέν κ.ά. Αν παραλληλίσουμε τις συνθήκες ζωής των ζώων με εκείνες των δούλων, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ο Τίλικουμ, η όρκα που θεωρήθηκε υπεύθυνη για τον θάνατο τριών ανθρώπων, χαρακτηρίστηκε ο Νατ Τέρνερ των φυλακισμένων του Sea World (βλ. την ταινία Blackfish). Μήπως ίδια δεν είναι η ιστορία όλων των υποτελών του σύγχρονου κόσμου: των γυναικών, των προσφύγων, των διεμφυλικών; Όλων των σωμάτων που συμβολικά και υλικά, φιλοσοφικά και πολιτικά, ο κυρίαρχος λόγος διαμελίζει θεωρώντας τα ανάξια πένθους;

Ο Μπαζού ήθελε να είναι ελεύθερος, όπως όλοι οι αιχμάλωτοι· το αποδεικνύουν οι συνεχείς απόπειρες απόδρασης από τα φορτηγά που κατευθύνονται στα σφαγεία, οι επιθέσεις εναντίον ανθρώπων σε ζωολογικούς κήπους, η άρνηση των υποζυγίων να εκτελέσουν εντολές. Αυτές είναι πράξεις αντίστασης. Κάποιος θα σχολίαζε πως έχουμε να κάνουμε με μεμονωμένες περιπτώσεις, ότι δεν πρόκειται για πολιτικές εξεγέρσεις, αλλά μονάχα για ενστικτώδεις αντιδράσεις, αφού τα ζώα δεν είναι σε θέση να τεκμηριώσουν ή να φωτίσουν τους λόγους της συμπεριφοράς τους, δεν έχουν (ανθρώπινη) γλώσσα. Εμείς όμως τι θέλουμε πραγματικά να δούμε πίσω από αυτές τις συμπεριφορές; Έχουμε τα κατάλληλα εργαλεία, προκειμένου να διαβάσουμε τη συμπεριφορά των ζώων, και πόσο διατεθειμένοι είμαστε να κινηθούμε σε αυτή την κατεύθυνση;

Αν περιοριζόμαστε να βλέπουμε στα ζώα μόνο ένα ίχνος ευφυΐας, αλλά όχι την ικανότητα να παραγάγουν μια κοινωνική αλλαγή, τότε είμαστε δέσμιοι μιας «από τα πάνω» αντίληψης της ιστορίας την οποία γράφουν αποκλειστικά οι άνθρωποι: τα ζώα, όπως (όχι μόνο παλιότερα) οι γυναίκες και οι αυτόχθονες των αποικών, δεν αντιμετωπίζονται ως αυτόνομοι πρωταγωνιστές, δεν είναι ενεργά μέλη της κοινότητας ως εργάτες, ως φυλακισμένοι ή ως αντιστεκόμενοι. Στην καλύτερη των περιπτώσεων παρουσιάζονται ως στατικοί πρωταγωνιστές άνευ πραγματικού ρόλου. Μια ανάλογη ερμηνεία της πραγματικότητας όχι μόνο διαστρεβλώνει την ιστορία των ζώων καθιστώντας τα ένα απλό αντικείμενο μελέτης, αλλά εμποδίζει και την οικοδόμηση αυθεντικών σχέσεων μαζί τους. Αν όμως επιχειρήσουμε μια «από τα κάτω» θέαση της ιστορίας, τότε θα αναγνωρίσουμε ότι τα ζώα αντιστέκονται και αγωνίζονται.

Και οι τρόποι με τους οποίους εκφράζεται αυτή η αντίσταση συχνά είναι κοινοί με εκείνους που στο παρελθόν τα ανθρώπινα ζώα είχαν επιλέξει εναντίον των δυναστών τους: ανυπακοή, άρνηση, επιθετικότητα, καταστροφή μηχανών· αυτά ήταν πάντα τα όπλα των αδυνάτων και των «δίχως φωνή», μολονότι σπάνια έλαβαν τη μορφή οργανωμένων πράξεων από άποψη σχεδιασμού και εκτέλεσης: ήταν όμως έντονα συγκρουσιακές και ιστορικά δεν υπήρξαν προνόμιο του ανθρώπινου είδους.

Υπό την έννοια αυτή είναι λυπηρό να διαφημίζεται το πρόσφατο αντιρατσιστικό φεστιβάλ δίνοντας έμφαση στα «αλησμόνητα κεμπάπ του Χουσεΐν και στα θρυλικά σουβλάκια του Φελέκη» ή σε παραδοσιακά πιάτα με γεύσεις πτωμάτων. Είναι οξύμωρο να γιορτάζεται η αλληλεγγύη των λαών πάνω σε δολοφονημένα σώματα έμψυχων. Στο όνομα ποιας παράδοσης; Αντί να αρχίσουμε να δημιουργούμε μια νέα παράδοση διαιωνίζουμε όλους εκείνους τους μηχανισμούς που μας οδήγησαν στα σημερινά αδιέξοδα.

Αν εμείς, προοδευτικοί και αριστεροί, δεν μπορούμε –ή φοβούμαστε– να διαβάσουμε με νέο τρόπο την ιστορία των ζώων που αντιστέκονται, να συνδέσουμε τη μοίρα των ζώων και όλων των υποτελών που επιθυμούν να πάρουν οι ίδιοι τον λόγο –και όχι απλώς να τους εκπροσωπούμε εμείς, «οι ανώτεροι άνθρωποι»– με το πρόταγμα του σοσιαλισμού είναι δικό μας πρόβλημα, όχι δικό τους… Αντί να χαμογελάμε στα κρυφά, μιλώντας για «μελοδραματισμούς αργόσχολων γυναικών, για συμπόνια μουνούχων και μικροαστών» θα ήταν προσφορότερο να στοχαστούμε πάνω στον συσχετισμό του σοσιαλισμού με την τραγική πραγματικότητα των ζώων.

Εντούτοις, αν θυμηθούμε την καθυστέρηση και τον περιοριστικό τρόπο με τον οποίο η παραδοσιακή Αριστερά κωδικοποίησε (;) το διακύβευμα των αντιαποικιακών αγώνων, δεν θα πρέπει να εκπλησσόμαστε που αδυνατεί να αντιληφθεί το καινοφανές στοιχείο που κομίζουν τα ζώα που αντιστέκονται… Ίσως πουθενά αλλού να μη γίνεται περισσότερο ευδιάκριτος ο κομφορμισμός της αυτοαποκαλούμενης ριζοσπαστικής Αριστεράς, η οποία φαίνεται ανίκανη να ξεφύγει από το προπατορικό αμάρτημα: την ανθρωποκεντρική προκατάληψη, καθώς αρέσκεται να είναι πολλά «αντι-», αλλά ποτέ αντιανθρωποκεντρική. Ας προσπαθήσουμε να αλλάξουμε την οπτική γωνία και ας αναγνωρίσουμε στα ζώα την ακλόνητη επιθυμία και τη δυνητική ικανότητα αυτοαπελευθέρωσης.

*Διδάκτορας Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Αντε, και... καλοί πολίτες!
Δύο Καναδοί επιστήμονες προτείνουν στο βιβλίο τους με τίτλο «ΖΩΟΠΟΛΙΣ» την αναγνώριση των ζώων ως ισότιμοι πολίτες με τους ανθρώπους, απολαμβάνοντας ακριβώς τα ίδια -νομικά κατοχυρωμένα- δικαιώματα μ’ αυτούς.
Αντε, και... καλοί πολίτες!
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Τα τελευταία περίπου 50 χρόνια έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες για τα δικαιώματα των ζώων, ενώ φιλόσοφοι και άγιοι από το παρελθόν έχουν εκφράσει απόψεις σχετικά με τα ζώα, τον άνθρωπο και τη μεταξύ τους σχέση.
Της Αλλοπάρ*
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Τι κάνουμε όταν δούμε ζώα να κακοποιούνται
Οι κακοποιήσεις ζώων στη χώρα μας, δυστυχώς, δίνουν και παίρνουν, παρά το γεγονός ότι διαθέτουμε έναν πολύ ικανοποιητικό νόμο για την προστασία τους. Για την πάταξη του ντροπιαστικού αυτού...
Τι κάνουμε όταν δούμε ζώα να κακοποιούνται
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Απόφαση που απογοήτευσε
Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Βέροιας αθώωσε τον δράστη που είχε χτυπήσει δυνατά μ’ ένα τσεκούρι κουτάβι που μπήκε στην αυλή του.
Απόφαση που απογοήτευσε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το βλέμμα της Λάικας
Οι Σοβιετικοί το 1957 υποχρέωσαν τη σκυλίτσα Λάικα να επιβιβαστεί στον Σπούτνικ 2, με σκοπό να είναι το πρώτο ζωντανό πλάσμα που θα τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Γη.
Το βλέμμα της Λάικας
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Του Ταρζάν*
Ποικιλία υπάρχει στον χαρακτηρισμό των ανθρώπων με βάση τα ζώα και τις ιδιότητες που τους αποδίδουν.
Του Ταρζάν*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας