• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.7°C / 25.1°C
    2 BF
    62%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.2°C / 23.9°C
    2 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 20.5°C / 23.2°C
    2 BF
    84%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 17.2°C
    2 BF
    85%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    4 BF
    73%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.6°C / 24.0°C
    2 BF
    82%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 16.8°C / 20.4°C
    2 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    2 BF
    89%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 24.9°C
    4 BF
    60%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 23.5°C
    3 BF
    64%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.3°C / 24.4°C
    5 BF
    69%
  • Σκόπελος
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    21°C 20.7°C / 21.2°C
    0 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    3 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    1 BF
    49%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 20.5°C / 24.0°C
    2 BF
    50%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    2 BF
    43%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    25°C 22.1°C / 25.0°C
    2 BF
    40%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 19.3°C / 21.0°C
    1 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.3°C / 23.9°C
    2 BF
    87%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.1°C / 17.1°C
    2 BF
    74%

Αλέξης Καλοκαιρινός: Διπλό Παιχνίδι Σπουδές στη Θεία Κωμωδία και τον Χαμένο Παράδεισο, Εκδοσεις ΠΟΛΙΣ, 2021

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από το Αυτεξούσιον στο Πανδαιμόνιον

  • A-
  • A+
Ο ποιητής εισάγει στο κείμενό του όρους από τους κλειστούς κώδικες της γλωσσολογίας, της επιστήμης που ευδοκίμως θεραπεύει, της θεολογίας και προπάντων της βιολογίας.

Ο Διονύσιος Λογγίνος (1ος αι. μ.Χ) ήταν ρητοροδιδάσκαλος και θα λέγαμε σήμερα συγκριτολόγος, επειδή γνώριζε και μελετούσε τρεις εθνικές λογοτεχνίες, την ελληνική, τη λατινική και την ιουδαϊκή, τουλάχιστον την ελληνόφωνη. Στην πραγματεία του Περί ύψους ασχολείται και με τη μίμηση των προτύπων, την οποία θεωρεί ως ακόμα ένα μέσο για την επίτευξη του υψηλού, που είναι το άκρον άωτον της λογοτεχνικής γραφής, ισάξιο της έμπνευσης. Πόσοι και πόσοι, γράφει, δεν μιμήθηκαν τον Ομηρο!

Ο Πλάτων ο ίδιος, νέος αυτός είχε το θάρρος να σταθεί με στραμμένο το δόρυ του απέναντι στον καθιερωμένο δεξιοτέχνη της ποίησης. Καλό θα ήταν, συνεχίζει, αν μας σαγηνεύει ένα θέμα σημαντικό, να προσπαθούμε να αναπλάσουμε με τη φαντασία μας πώς αυτό το ίδιο θέμα θα το πραγματευόταν ο αρχηγέτης, ο Ομηρος, τι ύψος θα του προσέδιδε ο Πλάτων, ή ο Δημοσθένης, ή ο Θουκυδίδης ‒ οι κορυφαίοι. Οι κριτικοί της εποχής μας υποστηρίζουν ότι η λογοτεχνία είναι μια απέραντη αλληλεγγύη, ότι δεν υπάρχει παρθενογένεση στην τέχνη και ότι η διακειμενικότητα είναι η κοινή μοίρα όλων των λογοτεχνημάτων.

Η ποιητική συλλογή -χάρμα οφθαλμών και από τυπογραφική άποψη- του Αλέξη Καλοκαιρινού τιτλοφορείται Διπλό παιχνίδι. Ο φιλολογικότατος ωστόσο υπότιτλος Σπουδές στη Θεία Κωμωδία και στον Χαμένο Παράδεισο μας προειδοποιεί εγκαίρως ότι η περιδιάβασή μας δεν θα είναι ανθόσπαρτη, γιατί και τα δυο έργα που σχολιάζονται μάλλον στις δυστοπίες πρέπει να καταταγούν. Δυστοπίες είναι άλλωστε και οι πρόγονοί τους: Βίβλος, Οδύσσεια, Αινειάς.

Ο Δάντης γεννήθηκε το 1265 στη Φλωρεντία, εξορίστηκε το 1302 λόγω της ανάμειξής του στις εμφύλιες συγκρούσεις και πέθανε το 1321 εξόριστος στη Ραβένα. Είπαν πως για να κατανοήσει κανείς την τρικυμιώδη πορεία της ζωής του και το αινιγματικό αριστούργημά του, την Κωμωδία, θα πρέπει να είναι Φλωρεντίνος, Γουέλφος και καθολικός, της εποχής εκείνης βέβαια. Ο ίδιος ο ποιητής τιτλοφόρησε το έργο του Κωμωδία που σήμαινε απλώς: έργο με ευτυχή κατάληξη.

Το επίθετο το πρόσθεσε ο Βοκάκιος. Με οδηγό λοιπόν τον Βιργίλιο, την προσωποποίηση της λογικής, ο ποιητής επισκέπτεται την «Κόλαση» και το «Καθαρτήριο», αλλά την ξενάγησή του στον «Παράδεισο» την αναλαμβάνει η Βεατρίκη, που είχε πεθάνει ήδη σε ηλικία 25 ετών. Ο αναγνώστης του έπους μένει ενεός από την τεχνική επιδεξιότητα και τον ωκεανό των γνώσεων, αλλά και από τη δυσκολία αποκρυπτογράφησης του δάσους των συμβόλων και των αλληγοριών, που έχει εγκατασπείρει ο ποιητής στα εκατό άσματα που συναπαρτίζουν το έπος. Πηγές και πρότυπα είναι η Βίβλος, η σχολαστική φιλοσοφία, ο Αυγουστίνος, η Αινειάς, και η πηγή της Αινειάδος, η ομηρική Οδύσσεια.

Ο Τζον Μίλτον (1608-1674) καταγόταν από μορφωμένη και εύπορη οικογένεια του Λονδίνου, σπούδασε στο Κέμπριτζ, όπου οι συμφοιτητές του τον αποκαλούσαν «Η Κυρία» λόγω της εκπάγλου καλλονής του, και φιλοδοξούσε να ιερωθεί. Αλλαξε όμως επαγγελματικό προσανατολισμό και πολύ γρήγορα απέκτησε φήμη λογίου, ποιητή και πολιτικού ακτιβιστή. Εντάχθηκε μάλιστα ως πουριτανός στον στρατό του Ολιβερ Κρόμγουελ και του Κοινοβουλίου εναντίον του βασιλιά Καρόλου του Α΄, ο οποίος τελικά αποκεφαλίστηκε.

Από τα νεανικά του χρόνια ο Μίλτον στιχουργούσε με επιτυχία στα αρχαία ελληνικά, στα λατινικά, στα ιταλικά και φυσικά στα αγγλικά. Δοξάστηκε όμως με το έπος του Ο απολεσθείς Παράδεισος, το οποίο υπαγόρευσε στους βοηθούς του από το 1658 ώς το 1674 (‒ η δεύτερη έκδοση σε 12 βιβλία κατά μίμηση της Αινειάδας). Θέμα του ποιήματος είναι το προπατορικό αμάρτημα και η έκπτωση των πρωτόπλαστων από τον Παράδεισο. Στα βιβλία 5 και 6 εγκιβωτίζονται η διήγηση του πρώτου επαναστάτη εναντίον της θεϊκής εξουσίας, του Εωσφόρου, ο οποίος όμως τελικά παρέσυρε και τους πρωτόπλαστους στην ανυπακοή.

Το έπος αργό και μεγαλόπρεπο αποτελεί την αποθέωση του Grand Style: μακροπερίοδος μουσικότατος λόγος φορτωμένος με πληθώρα ελληνικών (λ.χ. πανδαιμόνιον) και λατινικών όρων, με λογοπαίγνια και λόγιους υπαινιγμούς και αξιομνημόνευτες «γνώμες» περί των πάντων. Πηγές του ήταν η Βίβλος, ο Δάντης, η Αινειάς, η Νεραϊδοβασίλισσα του Σπένσερ και βέβαια η απύθμενη λογιοσύνη του.

Και ο Δάντης, λοιπόν, και ο Μίλτον ήταν ποιητές-πολεμιστές, με το ξίφος στα νιάτα τους, με τα ιδεολογικά τους κείμενα στην ωριμότητά τους. Ετσι το Περί Μοναρχίας του Δάντη συμπεριελήφθη στον πίνακα απαγορευμένων βιβλίων και τα Αρεοπαγιτικά του Μίλτον εξήψαν μίσος ακατάληκτο των βασιλοφρόνων εναντίον του συντάκτη τους. Και η ποίηση του Αλέξη Καλοκαιρινού επικαιροποιεί με τη μορφή των Σπουδών και των σχολίων σε κείμενα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας (Weltliteratur) θέματα ακανθώδη από τη φιλοσοφία της θρησκείας, της πολιτικής (και της σύγχρονης), της γλώσσας, της «αρχαιολογίας της γνώσης», της ανθρωπολογίας και της επιστήμης.

Στημονικό θέμα πολλών ποιημάτων είναι το αυτεξούσιον, το οποίον ο Τερτυλλιανός (De Αnima, 21) απέδωσε ως liberum arbitium, και αυτό με τη σειρά του μεταφράστηκε στις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες ως Freiheit des Willens, liberté de la volonté, free will, ελευθερία της βούλησης. Ο στωικός όμως όρος έμεινε και στη γλώσσα μας και συγκίνησε τον Σεφέρη (για λάθος λόγους), όταν τον συνάντησε στον Ερωτόκριτο.

Κι αν τα ονειροφαντάσματα δύναμην έχουν τόση

τι ξάζει το φταξούσιο στον άνθρωπο κι η γνώση.

Η ελεύθερη βούληση φιλοδοξούσε κάποτε να φωτίσει το πρόβλημα του ηθικού κακού στον κόσμο, δηλαδή βαναυσότητες, αρπαγές, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας ‒ ο κατάλογος δυστυχώς είναι μακρύς. Εφόσον λοιπόν, απορούσε ο αμφισβητίας «ο Θεός είναι πανάγαθος, παντογνώστης και παντοδύναμος, όπως πιστεύουν οι θεϊστές, δεν θα μπορούσε να αποτρέψει και το φυσικό κακό (λοιμοί, σεισμοί, καταποντισμοί) και προπάντων το ηθικό κακό;» «Οχι» απαντούν οι θεϊστές, «γιατί ο άνθρωπος ως λογικό ον είναι υπεύθυνο για τις πράξεις του, έχει ελεύθερη βούληση, και επομένως διαθέτει τη δυνατότητα επιλογής την οποίαν διεκδίκησαν και απέκτησαν οι πρωτόπλαστοι, εξαπατηθέντες βεβαίως από τον πονηρό όφι, τον Σατανά».

Στο ποίημα «Ο Σατανάς σκέφτεται για λογαριασμό του ανθρώπου» (σ. 65-66) ο Αλέξης Καλοκαιρινός σχολιάζοντας τις απόψεις του Μίλτον παρεισάγει και τις δικές του – ένα απόσπασμα στη δεύτερη ενότητα:

Το δέντρο του καλού και του κακού
της γνώσης του καλού και του κακού το δέντρο
σε τίποτα απ’ τ’ άλλα δέντρα δε διαφέρει
Είναι το δέντρο ανάμεσα στα δέντρα
που έδειξε ο θεός
κι είπε αυτό είναι το δέντρο του καλού και του κακού
κι είπε η γνώση πως τελειώνει εκεί
που αρχινάει η υπακοή

Αληθινή υπακοή
είν’ όταν κάνεις ή απέχεις απ’ την πράξη
χωρίς να ξέρεις το γιατί
κι ο λόγος της υπακοής ο μόνος
είναι να υπακούσεις

Πρότεινε ο θεός στον άνθρωπο
να μη γνωρίζει το καλό
–χωρίς την άρνησή του κάτι
δε γνωρίζεται–
και μόνο να το κάνει
να ’ναι καλό
ό,τι υπακούει στο θεό
και την υπακοή να επιλέξει
και την άγνοια
μ’ ελεύθερη βούληση

Οφείλω να επισημάνω ότι η σύγχρονη επιστήμη δεν παραδέχεται ότι υπάρχει ελεύθερη βούληση. Γενικά, στη σύγχρονη βιβλιογραφία η ελεύθερη βούληση χαρακτηρίζεται ως αυταπάτη, ψευδαίσθηση, δόγμα. Στη μεγάθυμη ποίηση ωστόσο μπορούν να βρουν καταφύγιο όσα καταδιώκονται από την αδυσώπητη επιστήμη και τη λογική του δύο συν δύο ίσον τέσσερα. Εν πάση περιπτώσει στο ποίημα εμφανίζεται μια άλλη εξοχότητα της πολιτικοκοινωνικής σκέψης και πρακτικής, η υπακοή, που υψώθηκε ως λατρευτικό επίθετο της Παναγίας και που στα μέρη της Κωνσταντινούπολης συνηθίζεται ως βαφτιστικό κύριο όνομα. Μακάριος ο άντρας που θα νυμφευθεί αυτήν τη γυναίκα.

Ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνίας είναι η τήρηση των εντολών που δίνουν οι ιεραρχικά ανώτεροι (οι αρχές και οι εξουσίες γενικά) σε μέλη, σε ομάδες ή και σε ολόκληρη την κοινωνία. Οι εντολοδόχοι ενδέχεται να δυσανασχετούν, αλλά ο καθένας χωριστά, αν τύχει και είναι γονεύς, δάσκαλος, αξιωματικός, διευθυντής επιχείρησης, απλός προϊστάμενος, εν ολίγοις όλοι οι ενήλικες, δεν διανοείται ότι ο ιεραρχικώς υποδεέστερος δεν θα υπακούσει στα κελεύσματά του. Αν εντούτοις συμβεί το αδιανόητο, έχει τους τρόπους να τιμωρήσει την ανυπακοή.

Στον μύθο του προπατορικού αμαρτήματος εντύπωση προξενεί η ασύμμετρη τιμωρία των πρωτόπλαστων. Για τον άνδρα προβλέπεται ότι με τον ιδρώτα του προσώπου του θα τρώει τον άρτο του, για τη γυναίκα ότι θα υποδουλωθεί στον άντρα και ότι θα βασανίζεται από τις ωδίνες του τοκετού ‒ εννοείται και από τα συμπαρομαρτούντα (επιλόχειος πυρετός, προεκλαμψία κτλ), στον πονηρό όφι επιβλήθηκε ο εξευτελιστικός ερπυσμός. Αν πράγματι το 3ον κεφάλαιον της Γενέσεως όπου διαλαμβάνονται όλα αυτά το είχε συντάξει γύρω στο 550 π.Χ. ο ορθολογιστής, πολυμαθής και ψυχρός Ιερεύς, τον οποίο αποκαλούν πρώτο κοινωνικό ανθρωπολόγο, πρέπει να ομολογήσουμε ότι ο άνθρωπος αυτός ορθώς θεωρούσε τη γεωργία ως τιμωρία.

Οπως ισχυρίζονται οι ειδικοί, η λεγομένη γεωργική επανάσταση που επισυνέβη στην «Εύφορη Ημισέληνο» στα μέρη εκείνα της Εγγύς Ανατολής δεν έγινε ασμένως αποδεκτή από όλους, επειδή ο κάποτε αμέριμνος τροφοσυλλέκτης και κυνηγός υποχρεώθηκε να καταβάλει βαρύτερο μόχθο, να πληρώνει δυσβάστακτους φόρους και να επωμισθεί τα «βάσανα της ιδιοκτησίας» στα οποία συμπεριλαμβάνονταν ο συνεχής φόβος για τη διατήρησή της και συνάμα η ακόρεστη επιθυμία να τη μεγιστοποιήσει. Ο Συντάκτης επίσης αυτός, οξυδερκής όπως ήταν, εντόπισε και την πιο οδυνηρή δοκιμασία του γυναικείου σώματος, που οφείλεται στην κεφαλοπυελική δυσαναλογία, ένα πρόβλημα που ανάγεται στην εποχή του Homo erectus και που από μόνο του καταρρίπτει τη θεωρία του Ευφυούς Σχεδιασμού.

Την αποκατάσταση του Οφεως, που άνοιξε τα μάτια του ανθρώπου, όπως και ο Προμηθέας, ανέλαβαν τον 2ον αι. οι Οφίται ή Ναασσηνοί ένας κλάδος των Γνωστικών οι οποίοι τον λάτρεψαν και τον ταύτισαν με τον Ιησού.

Οι αρχαίοι τεχνοκριτικοί θαύμασαν τον λογογράφο Λυσία για το λιτό του ύφος, που άρμοζε στο ήθος και την κοινωνικοοικονομική θέση των πελατών του. Ο λογογράφος απέφευγε τους αρχαϊσμούς, τις σπάνιες λέξεις και τις μεταφορές, ακόμη και αυτές που ήταν ευανάγνωστες. Προτιμούσε το ταπεινό καθημερινό λεξιλόγιο που είναι κατανοητό σε όλους, πεπαιδευμένους και ολιγογράμματους. Και ο επιστημονικός λόγος είναι sermo humilis (ταπεινός) γιατί επιδιώκει την ακρίβεια και αποφεύγει τον εντυπωσιασμό.

Το καθημαξευμένο λεξιλόγιο προτιμά στην ποίησή του και ο Αλέξης Καλοκαιρινός με μία εξαίρεση· εισάγει στο κείμενό του όρους από τους κλειστούς κώδικες της γλωσσολογίας, της επιστήμης που ευδοκίμως θεραπεύει, της θεολογίας και προπάντων της βιολογίας. Ετσι για να περιοριστούμε σε ένα παράδειγμα στο ποίημα «Οι Αγγελοι που ρίχτηκαν στην Κόλαση διαλογίζονται για την εξέλιξη» απαντούν τεχνικοί όροι όπως «εξέλιξη», «σχεδιασμός», ορισμένοι μάλιστα είναι ελληνογενείς σχηματισμοί, όπως «εξωσκέλετα αρθρόποδα».

Εν τούτοις παρά το ταπεινό λεξιλόγιο το κείμενο υψώνεται κατακόρυφα, επειδή και ο λόγος του είναι μακροπερίοδος και η θεματική του καταυγάζουσα: γέννηση του πολιτισμού, εξέλιξη, αρχετυπικοί μύθοι ανθρωπονομική, religio ως επανασύνδεση των μελών της κοινωνίας, εξέγερση, αμφισβήτηση. Οποιος γνωρίζει το παρελθόν και το παρόν μπορεί να προεικάσει και το μέλλον. Ο Κάλχας εθεωρείτο ο άριστος των οιωνοσκόπων γιατί όπως λέει ο Ομηρος (Α 70) ήδη τα τ’ εόντα τα τ’ εσσόμενα προ τ’ εόντα.

Ογκο στην οικονομία των ποιημάτων προσθέτουν οι αξιωματικές γνωμολογίες, οι τολμηρές προσωποποιήσεις, που ελευθεροστομούν και οι αλλόκοτες ειδωλοποιίες. Δεν είναι λίγο να βλέπεις εναργώς και να ακούς Αγγέλους και Δαιμόνους, ανατροπείς και τιμωρούς, κομποφακελορρήμονες και τεταπεινωμένους, το αισχυλικό ζεύγος Κράτος και Βία, και το βιβλικό, τουτέστιν τα πολυόμματα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ με την πύρινη ρομφαία ‒ όλα τους εξαπτέρυγα.

Μέγεθος στην όλη σύνθεση προσθέτουν οι πικρές ειρωνείες, οι εξόφθαλμοι αναχρονισμοί, και η ζήλωσις χωρίς την «αγωνία της επίδρασης» με τους μεγάλους τεχνίτες του πρόσφατου και του απώτερου παρελθόντος.

Βεβαίως υπ’ αυτές τις συνθήκες της μεγαληγορίας αναπόφευκτες καθίστανται και η υποταγή ενίοτε του συναισθήματος στη λογική -η εγκεφαλικότητα για να το πούμε έξω από τα δόντια- και η σκοτεινότητα. Τη σκοτεινότητα αυτή ενισχύει και ο δραστικός περιορισμός της στίξης, που έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της πολυσημίας σε επίπεδο πρότασης πια.

Συχνά επίσης ένα λεξίδιο αποκτά βαρύνουσα σημασία, για παράδειγμα ενώ ο ποιητής κατά κανόνα χρησιμοποιεί τη λ. Παράδεισος ως αρσενικό, στο ποίημα «Η Εύα θυμάται και αφηγείται πάλι στον Αδάμ» θυμάται την Παράδεισο του Διονυσίου Σολωμού. Ο Σολωμός και ο Ελύτης είναι οι νεοέλληνες Μέντορες του Αλέξη Καλοκαιρινού στην υψηλή τέχνη της ποιήσεως. Δεν είμαι ο ειδικός, αλλά ασπάζομαι τη γνώμη του απλού λαού, που υιοθετεί ο Πίνδαρος: έστι δε τις λόγος ανθρώπων, τετελεσμένον εσθλόν μη χαμαί σιγά καλύψαι (Νεμ. ΙΧ, 6-7).

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στίχοι σαν ήρεμη αφήγηση
Η νέα ποιητική συλλογή της Μάρθας Βασκαντήρα με τον τίτλο «Δούρειος Ιππος» περιλαμβάνει 51 ποιήματα, εκ των οποίων μερικά παίρνουν τη μορφή θεατρικού μονολόγου.
Στίχοι σαν ήρεμη αφήγηση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενας ποιητής του δρόμου
Το «Αστικά Δύστυχα» είναι μια σημαντική ποιητική συλλογή της εποχής μας με έναν σύγχρονο και αιχμηρό λόγο.
Ενας ποιητής του δρόμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Διαιωνιζόμενες αδικοπραγίες και εγκλήματα εποχής
Ο Τάσος Θεοφίλου παίρνει τη σκυτάλη από ευθυμογραφήματα προηγούμενων καιρών και υφολογικά, προσθέτει επαρκείς δόσεις μαύρου χιούμορ και φρέσκου σαρκασμού στα δύο νέα του βιβλία.
Διαιωνιζόμενες αδικοπραγίες και εγκλήματα εποχής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Θεός λαχταρά να αλλάξει ετούτος ο κόσμος
Το βιβλίο της Χρύσας Τζιαφέτα παρουσιάζει όλη την πορεία τού Τόρες, από τη γέννησή του σε μεγαλοαστική μη θρησκευόμενη οικογένεια ώς τις σπουδές του στην Ευρώπη και την ασίγαστη δράση του στην Κολομβία.
Ο Θεός λαχταρά να αλλάξει ετούτος ο κόσμος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Άξιον εστί το Αιγαίο
Σε ολόκληρο το «Άξιον Εστί» διάχυτη είναι η ποιητική αναφορά στο Αιγαίο, με την έννοια ολόκληρου του ελλαδικού χώρου, και στη δημιουργία του.
Άξιον εστί το Αιγαίο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο τρόπος του Γιάννη Ψυχοπαίδη
Στο βιβλίο του, «Εις τον καιρόν», ο Ψυχοπαίδης συνομιλεί με τους μείζονες εθνικούς ποιητές, με ομότεχνους, αλλά και παλαιότερους και νεότερους δημιουργούς.
Ο τρόπος του Γιάννη Ψυχοπαίδη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας