• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 19.2°C / 25.1°C
    2 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.3°C / 22.7°C
    4 BF
    68%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.0°C / 22.7°C
    1 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Θύελλα
    22°C 20.7°C / 21.9°C
    2 BF
    73%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.0°C / 19.4°C
    2 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.4°C / 13.7°C
    1 BF
    94%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.7°C / 18.7°C
    1 BF
    84%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 25.2°C
    3 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.3°C / 24.9°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 23.8°C
    3 BF
    78%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.7°C / 20.7°C
    4 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    3 BF
    66%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.3°C / 17.3°C
    0 BF
    75%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    21°C 17.8°C / 21.7°C
    2 BF
    71%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    3 BF
    74%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 24.3°C
    0 BF
    79%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 19.3°C / 21.6°C
    2 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 22.7°C
    2 BF
    54%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    14°C 14.1°C / 14.1°C
    0 BF
    87%
CLAUDIA KEMPF
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η τέχνη δεν μένει στα στερεότυπα

  • A-
  • A+
Η 30ή Ιουνίου ήταν η επέτειος του θανάτου μιας χορογράφου που άλλαξε για πάντα το πρόσωπο του σύγχρονου χορού, φέρνοντάς τον πιο κοντά στο θέατρο, αλλά και βάζοντας την προσωπική της σφραγίδα: έναν μοναδικό συνδυασμό χιούμορ και τραγικότητας, συναισθήματος και απόστασης, ονείρου και ρεαλισμού. Η Πίνα Μπάους από το 2009 δεν είναι πια μαζί μας, αλλά το έργο της γνωρίζει μια δεύτερη άνοιξη.

Οι παραστάσεις της, με τη φροντίδα και τον σεβασμό των συνεργατών της, αναβιώνουν και περιοδεύουν ανά τον κόσμο, όπου πλήθη κατακλύζουν τις αίθουσες και χειροκροτούν με ενθουσιασμό το έργο της ζωής της. Αυτές τις μέρες στο Παρίσι, όπου η ομάδα της, το Χοροθέατρο του Βούπερταλ, εμφανιζόταν κάθε άνοιξη σταθερά από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, παρουσιάζεται ο «Κυανοπώγωνας» (πλήρης τίτλος: Ακούγοντας μια μαγνητοταινία της όπερας του Μπέλα Μπάρτοκ «Ο Πύργος του Κυανοπώγωνα») σε ένα κατάμεστο Théâtre du Châtelet μέσα σε αποθέωση.

Δύσκολο να φανταστεί κανείς σήμερα τη θύελλα διαμαρτυριών που ξεσήκωσε η παράσταση όταν πρωτοπαρουσιάστηκε το 1977, όπου το σοκαρισμένο κοινό εγκατέλειπε την αίθουσα βροντώντας τις πόρτες. Η Μπάρμπαρα Κάουφμαν, παλιά χορεύτρια και βοηθός της Πίνα Μπάους, που ανέλαβε τη διεύθυνση των προβών του «Κυανοπώγωνα» μαζί με την Ελένα Πικόν, μας αφηγείται τις αναμνήσεις της από την αξέχαστη Πίνα και μας εξηγεί πώς είναι να ξαναδίνεις νέα ζωή σε ένα εμβληματικό καλλιτεχνικό έργο.

● Από πού ξεκινάει κανείς για να αναβιώσει τον «Κυανοπώγωνα», που πρωτοανέβηκε πριν από 45 χρόνια;

Η Πίνα Μπάους ανέλαβε το Βούπερταλ το 1973. Ανήκει, λοιπόν, στα πρώτα της έργα. Εδώ στο Παρίσι πρωτοπαρουσιάστηκε το 1979. Το επανέλαβε το ’84 και το ’95 – τότε τo χόρεψα κι εγώ πρώτη φορά. Πριν από δύο χρόνια, με την Ελένα Πικόν αναλάβαμε μαζί τη διεύθυνση των προβών – εκείνη χόρευε ήδη στην παράσταση του ’84. Ξεκινήσαμε πηγαίνοντας στην πηγή, τις πληροφορίες που υπήρχαν μέσα μας, την εμπειρία μας, όσα είχαμε μάθει από την Πίνα: τι μας έλεγε, τι μας έδινε, τι μας δίδασκε. Η άλλη αφετηρία ήταν το σήμερα, οι χορευτές που το ερμηνεύουν τώρα. Eχουμε, φυσικά, το υλικό: βίντεο από παλαιότερες παραστάσεις, από την αυθεντική διανομή, με τον Jan Minarik και την Marlis Alt, που ερμήνευσαν πρώτοι τον Κυανοπώγωνα και την Τζούντιθ, και όλους τους χορευτές της αρχικής παράστασης.

Υπάρχει κι αυτό που ονομάζουμε «βιβλίο σκηνοθεσίας»: δεν είναι παρτιτούρα, αλλά όλα είναι σημειωμένα εκεί – οι ατάκες, οι κινήσεις και οι τρόποι των χορευτών… Γιατί η μνήμη είναι πολύ διαφορετική: άλλο θυμάσαι ως χορευτής από την οπτική γωνία αυτού που έκανες επί σκηνής, άλλο η συνολική εικόνα. Αυτό πρέπει να κάνεις ως διευθυντής προβών: να δεις το σύνολο. Υπάρχει το υλικό που πρέπει να μάθουν, το κινητικό λεξιλόγιο, η χορογραφία. Hταν πολύ σημαντικό η Ελένα κι εγώ να βρούμε για τους χορευτές σήμερα έναν δρόμο προς τον Πύργο του Κυανοπώγωνα.

Τι είναι αυτό το μέρος; Ποιος είναι ο Κυανοπώγωνας; Γιατί είναι έτσι; Μπορεί να αγαπήσει; Ποια είναι η Τζούντιθ; Γιατί αποφασίζει να μείνει μαζί του; Eνα πράγμα είναι ξεκάθαρο, και η Πίνα το έλεγε πάντα: Στο έργο όλες οι γυναίκες είναι Τζούντιθ κι όλοι οι άνδρες Κυανοπώγωνες, όχι μόνο οι δύο σολίστες. Αναρωτηθήκαμε πώς θα τους φέρουμε σε επαφή με αυτό, ώστε να μην προσπαθούν απλώς να αντιγράψουν ό,τι έβλεπαν. Γιατί η οπτική εντύπωση είναι πάντα πανίσχυρη. Θέλαμε να χρησιμοποιήσουν τη δική τους φαντασία. Δεν προσπαθήσαμε να τους διδάξουμε όσα ήδη ξέραμε. Ταυτόχρονα, όλα έχουν μεγάλη ακρίβεια: οι χρόνοι, οι αντιδράσεις. Η Πίνα συνέθετε, έχει μουσικούς κανόνες. Ακόμα και η σιωπή: πού βρίσκεται, και τι βγαίνει μέσα από τη σιωπή;

● Θα ήταν εύκολο να ακολουθήσει κανείς το στερεότυπο ενός βίαιου γυναικοκτόνου Κυανοπώγωνα. Oμως η παράσταση δεν είναι αυτό.

Σαφέστατα όχι. Δεν είναι ένας κτηνώδης άντρας και μια γυναίκα-θύμα. Oλοι συμφωνούσαμε πως η Τζούντιθ δεν είναι θύμα. Δεν θυσιάζει τον εαυτό της. Αφοσιώνεται. Βλέπουμε τη δική του ανικανότητα. Αυτό μας προκαλεί και την ενσυναίσθηση προς τον Κυανοπώγωνα: η ανικανότητα να δείξει τον έρωτά του. Συχνά λέγεται για την Πίνα: Ασχολείται με την πάλη ανάμεσα στα φύλα. Είναι ένα στερεότυπο. Ναι, φυσικά και είχε να κάνει με το πώς ζουν οι άντρες και οι γυναίκες. Προηγουμένως μου είπατε πως η Πίνα άλλαξε τη ζωή σας. Γιατί; Το ακούω συχνά: το ίδιο έκανε και με τη δική μου.

Αυτό το κάνει η τέχνη γιατί δεν μένει στα στερεότυπα: μπαίνει κατευθείαν μέσα μας. Μας αγγίζει με τρόπους που είναι αδύνατο να αναλύσουμε. Το έχω ζήσει σε όλα τα μέρη του κόσμου όπου παίξαμε. Oταν παρουσιάσαμε τα «Γαρίφαλα» στην Ινδία, μόλις περπάτησα λίγο στο Νέο Δελχί, σκέφτηκα: Τι κάνουμε εδώ; Πώς θα συνδεθούν με την παράσταση; Κι όμω: οι αντιδράσεις ήταν τόσο έντονες… Οι άνθρωποι μας έλεγαν: Oλο αυτό μας είναι τόσο ξένο, κι όμως ταυτόχρονα το καταλαβαίνουμε απόλυτα, βαθιά και άμεσα. Oχι με το μυαλό. Είναι μια κατανόηση της ζωής. Αυτό αναζητούμε πάντα δουλεύοντας.

● Είναι μια βίαιη παράσταση. Νομίζω πως μαζί με το «Kontakthof» και το «Δύο τσιγάρα στο σκοτάδι», είναι οι πιο σκληρές της δουλειές.

Το ίδιο ισχύει και για την πρώτη της παράσταση που είδα ποτέ, το «Πάνω στο βουνό μια κραυγή ακούστηκε». Επί δύο μέρες δεν μπορούσα να μιλήσω! Είχα συγκλονιστεί. Aνοιξε κάποια πόρτα μέσα μου που δεν είχα ξανανοίξει. Eχει απίστευτη βία, και ταυτόχρονα τεράστια τρυφερότητα. Αλλά το σημαντικότερο ήταν πως ποτέ δεν έκρινε. Απλώς το έδειχνε. Κι όχι με διδακτισμό. Ποτέ δεν ήθελε να μεταδώσει ένα μήνυμα. Παρατηρούσε τον κόσμο. Την άγγιζε. Της δημιουργούνταν ερωτήματα. Μας έθετε τα ερωτήματα. Της μεταφέραμε αυτό που μας προκαλούσαν. Κι αυτό ήταν το υλικό. Περιείχε όλο το φάσμα της ζωής, που περιελάμβανε κι αδιανόητη βία. Γεννήθηκε μέσα στον πόλεμο, ήταν παιδί τη μεταπολεμική περίοδο. Ο κόσμος έχει αλλάξει πολύ από τότε. Ταυτόχρονα, ορισμένα πράγματα δεν άλλαξαν καθόλου.

● Χορέψατε για την Πίνα, υπήρξατε βοηθός της. Πώς δούλευε; Είχε συγκεκριμένη μέθοδο;

Eτσι νομίζω. Δεν ξέρω τι πίστευε εκείνη. Κανείς μας δεν ξέρει. Ισως να μην το θεωρούσε μέθοδο. Παρ’ όλα αυτά, είχε βρει έναν τρόπο. Είχε πάντοτε περιέργεια. Παρατηρούσε τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω της, αυτό που συνέβαινε μέσα τους. Δημιουργούσε τα λεγόμενα ερωτήματα κατά τη δημιουργική διαδικασία, ερωτήσεις προς τους χορευτές. Δεν ήταν πάντα μια κανονική ερώτηση. Κάποιες φορές ήταν απλώς μια λέξη. Μπορεί να ήταν αυτό που λέγαμε κινητική ερώτηση. Να ήθελε απάντηση με μια σωματική κίνηση. Σε άλλες στιγμές, απαντούσες τραγουδώντας, μιλώντας ή μην κάνοντας τίποτα. Μπορούσες να κάνεις οτιδήποτε, να χρησιμοποιήσεις υλικά… Εκείνη συνέλεγε.

● Ποια ήταν η πρώτη δουλειά όπου χορέψατε;

Η πρώτη δημιουργική δουλειά μαζί της ήταν στην ταινία «Η καταγγελία της αυτοκράτειρας». Για τη σκηνή, ήταν το «Παλέρμο-Παλέρμο». Περάσαμε μεγάλο διάστημα κάνοντας έρευνα επιτόπου. Ημασταν κάθε μέρα στην πόλη, στην αγορά όπου συνέβαιναν όλα. Δεν χρειαζόταν καν να αναζητήσουμε πολλά πράγματα. Στο Παλέρμο, όλα μοιάζουν να είναι εκεί, πολλές εντυπώσεις, πολλές εμπειρίες. Μετά πήγαμε στο στούντιο για έρευνα. Να απαντήσουμε στα ερωτήματα, να βρούμε κινήσεις, απαντήσεις. Δεν ήταν ποτέ κάτι σαν: ιδού η απάντηση. Ηταν μια προσφορά. Και το ερώτημά της ήταν μια προσφορά. Μερικές φορές αποσπούσε από την απάντησή μας κάτι στο οποίο δεν είχαμε επικεντρωθεί.

Ελεγε: Αυτό που έκανες, μπορείς να το επαναλάβεις; Τι εννοούσες; Δεν ήταν ποτέ κάτι στατικό, πάντα εν κινήσει. Συνεχώς δοκίμαζε, ξαναδοκίμαζε. Η απάντηση είναι στην πραγματικότητα ακόμη ένα ερώτημα. Πάντοτε αναζητούμε τη σιγουριά, θέλουμε να πούμε: Ετσι είναι, τώρα καταλαβαίνω. Υπάρχει πάντα η δυνατότητα να το δεις από άλλη οπτική γωνία, να ενσωματώσεις διαφορετικές οπτικές. Αυτό για μένα ανήκει στον 21ο αιώνα. Αν θέλουμε να συνυπάρξουμε ειρηνικά, πρέπει να δώσουμε χώρο ο ένας στον άλλο. Είμαστε όλοι πλάσματα με πολύ διαφορετικές εμπειρίες και καταγωγές. Και στην ομάδα έχουμε διαφορετικές καταγωγές, κι αυτό ήταν μια πηγή που η Πίνα εκτιμούσε πολύ, έλεγε: Αυτό είναι πολύτιμο.

● Η Πίνα είχε πολύ συγκεκριμένο, προσωπικό βλέμμα πάνω στον χορό, στην τέχνη, στον κόσμο. Από ό,τι καταλαβαίνω, κρατούσε τα περισσότερα κρυμμένα μέσα στο κεφάλι της. Είμαι ευγνώμων που συνεχίζετε να παρουσιάζετε τα έργα της. Ομως πώς μπορεί κανείς να αναδημιουργήσει τις παραστάσεις της τώρα που ο ιθύνων νους είναι απών;

Ισως αυτό το «ανα-» στη δημιουργία πρέπει να αλλάξει, δεν μπορείς ποτέ να «ανα-». Δεν μπορείς να επιστρέψεις ποτέ σε τίποτα. Μπορείς μόνο να προχωρήσεις μπροστά. Είναι μέρος αυτού που θεωρώ την κληρονομιά της. Δεν είναι μόνο οι παραστάσεις έτσι όπως είναι – γιατί έχουμε πολλές πληροφορίες για αυτές: οδηγίες, σκηνικά, κοστούμια, τα πάντα.

Η πληροφορία υπάρχει, το ζήτημα είναι πώς τη διαχειρίζεσαι για να το κάνεις ζωντανό, ώστε να έρθει κανείς να το δει στο θέατρο σήμερα. Πρέπει να έχουμε το θάρρος να το κάνουμε στο τώρα, να προχωρήσουμε. Πιστεύω πως αυτό ήταν το δικό της θάρρος: προχωρούσε διαρκώς μπροστά, δεν το έκανε όπως είχε ξαναγίνει. Αυτό μπορεί εύκολα να παρεξηγηθεί: δεν θέλουμε ν’ αλλάξουμε τις παραστάσεις της. Θέλουμε να μένουμε πιστοί στην παράσταση και πιστοί στη σημερινή πραγματικότητα και τους καλλιτέχνες που την παρουσιάζουν επί σκηνής. Αυτό είναι μια συνεχής πρόκληση.

Ξέρω πως έχετε πολλές ιστορίες να θυμάστε από την Πίνα. Θα μας πείτε μία;

Κάποτε είχε πει, σχεδόν σαν να μου το δίδασκε, πως τα συναισθήματα είναι κάτι εξαιρετικά ακριβές. Εχω αυτή την ανάμνηση: Κάποτε, πριν από πολύ καιρό, είμαστε σε μια πρόβα και είμαι κάπου παράμερα και κλαίω. Ηρθε σε μένα και μου είπε: «Είσαι τόσο τυχερή, μπορείς να κλάψεις τόσο εύκολα…». Να, όπως μου συμβαίνει κι αυτή τη στιγμή…

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα ίδρυμα, μια τράπεζα και μια χορεύτρια δίχως πόδια
Η Μαρλέν Μοντέιρο Φρέιτας στην παράστασή της, «Θεϊκή μέθη», έχει συμπεριλάβει τη Μαριάνα Τέμπε από τη Ζιμπάμουε, που, εξαιτίας ενός ατυχήματος, δεν έχει σχεδόν καθόλου πόδια.
Ενα ίδρυμα, μια τράπεζα και μια χορεύτρια δίχως πόδια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή μου είναι και η τέχνη μου
Η ταλαντούχα χορογράφος και χορεύτρια Κατερίνα Ανδρέου επιστρέφει στο Φεστιβάλ Αθηνών και μιλά στην «Εφ.Συν.» για την παράσταση «Mourn Baby Mourn», την πορεία της και τα μελλοντικά καλλιτεχνικά της σχέδια.
Η ζωή μου είναι και η τέχνη μου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αγώνες συνεχίζονται...
Η Μαγκί Μαρέν χορογραφεί εδώ και 45 χρόνια, με μια ποικιλία στη φόρμα αληθινά μοναδική με το τελευταίο της έργο να έχει ως αφετηρία τον Θουκυδίδη.
Οι αγώνες συνεχίζονται...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ληστεύουμε τη δύναμη της φύσης, και η φύση είναι θηλυκή
Η ομάδα του Akram Khan Company εμφανίζεται στο Ηρώδειο και το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης με το «Outwitting the Devil» (Ξορκίζοντας το Κακό) βασισμένο στο Επος του Γκιλγκαμές.
Ληστεύουμε τη δύναμη της φύσης, και η φύση είναι θηλυκή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας