• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 19.2°C / 25.1°C
    2 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.3°C / 22.7°C
    4 BF
    68%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.0°C / 22.7°C
    1 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Θύελλα
    22°C 20.7°C / 21.9°C
    2 BF
    73%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.0°C / 19.4°C
    2 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.4°C / 13.7°C
    1 BF
    94%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.7°C / 18.7°C
    1 BF
    84%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 25.2°C
    3 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.3°C / 24.9°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 23.8°C
    3 BF
    78%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.7°C / 20.7°C
    4 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    3 BF
    66%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.3°C / 17.3°C
    0 BF
    75%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    21°C 17.8°C / 21.7°C
    2 BF
    71%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    3 BF
    74%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 24.3°C
    0 BF
    79%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 19.3°C / 21.6°C
    2 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 22.7°C
    2 BF
    54%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    14°C 14.1°C / 14.1°C
    0 BF
    87%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το «Βρώμικο Ψωμί» τρέχει στις φλέβες μου

  • A-
  • A+
«Ο Σαββόπουλος αδίκησε με την προσωπική του πορεία όχι τα τραγούδια του αλλά τον εαυτό του»

Η σειρά βιβλίων «33 1/3» που στο εξωτερικό μετράει περισσότερες από 200 εκδόσεις κυκλοφορεί πλέον και στην Ελλάδα. Είναι μικρά βιβλιαράκια από τις εκδόσεις ΟΞΥ που παρουσιάζουν σημαντικούς δίσκους από όλους τους χώρους της μουσικής. Εξ ου και το «33 1/3», όσο οι στροφές των δίσκων βινιλίου. Την επιμέλεια την έκανε ο Μάκης Μηλάτος και ήδη κυκλοφορούν 13 ανάλογα βιβλία.

Ενα από αυτά, που το έγραψε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Χριστόφορος Κάσδαγλης, είναι και για το «Βρώμικο Ψωμί» του Διονύση Σαββόπουλου. Του το ζήτησε ο ίδιος ο Μάκης. «Θεωρητικά θα έπρεπε να αρνηθώ – με αντικειμενικά κριτήρια, δεν είμαι ειδικός σε θέματα μουσικής», μας λέει ο Χριστόφορος. «Υπήρξα όμως σκληροπυρηνικός σαββοπουλικός, έστω με ημερομηνία λήξης. Ηξερα τα τραγούδια του απέξω, με τη σειρά που τα τραγουδούσε στους δίσκους. Μυήθηκα στα δεκατέσσερά μου στη μυσταγωγία του Κύτταρου.

Ως βιωματικός συγγραφέας, έβλεπα κιόλας το βιβλίο λες και το είχα ήδη γραμμένο: να ξανακούσω τον δίσκο από την αρχή, να τον αναλύσω λέξη προς λέξη, συγχορδία προς συγχορδία. Να εμβαθύνω στην προϊστορία του και να αναζητήσω άγνωστες πτυχές της ιστορίας του. Να τον εντάξω στη δημιουργική καμπύλη του σαββοπουλικού έργου. Να ξαναπιάσω το νήμα της εποχής, μαζί και της εφηβείας μου, τέσσερα χρόνια μετά τον Μάη του ’68 και μόλις τρία από το Γούντστοκ – κοσμογονίες που δεν τις είχαμε βιώσει αλλά τις ψυχανεμιζόμασταν μόνο, μέσα στο βάραθρο της δικτατορίας στο οποίο μεγαλώναμε. Χρειάστηκαν μόλις λίγα δευτερόλεπτα ώσπου να πω το ναι».

● Και γιατί διάλεξες τον συγκεκριμένο δίσκο;

Είχα την τύχη ν’ ακούσω το «Βρώμικο Ψωμί» live, προτού ο δίσκος κυκλοφορήσει. Το «Βρώμικο Ψωμί» τρέχει στις φλέβες μου.

● Πώς είναι να βγαίνει στη χούντα ένας δίσκος σαν το «Βρώμικο Ψωμί»;

Καινούργιος δίσκος μέσα στη χούντα σήμαινε λογοκρισία. Σήμαινε όμως και περίτεχνη επιστράτευση υπαινικτικού λόγου, προκειμένου αυτή να ξεγελαστεί. Σήμαινε επίσης μεγάλη προσμονή, εφόσον υπήρχε μεγάλο κενό. Ο Θεοδωράκης ήταν απαγορευμένος, ο Χατζιδάκις έλειπε πολλά χρόνια και μόλις είχε επιστρέψει. Ηταν η ώρα να λάμψει ο Διονύσης Σαββόπουλος, που από το 1969 ξεδίπλωνε τη ροκ στροφή του.

● Και πώς είναι να ακούς στη χούντα έναν δίσκο σαν το «Βρώμικο Ψωμί»;

Εντάξει, το πιο εκρηκτικό μέσα στη χούντα δεν ήταν ν’ ακούς το «Βρώμικο Ψωμί», ήταν ν’ ακούς στα κρυφά τα «Τραγούδια του αγώνα» του Μίκη Θεοδωράκη.

● Οι δίσκοι του Σαββόπουλου;

Οι δίσκοι του Σαββόπουλου είχαν αντιστασιακό υπόστρωμα, αλλά λειτουργούσαν κυρίως σε άλλα επίπεδα.

● Οπως;

Ψυχεδέλεια, σουρεαλιστικός στίχος, χιπισμός. Ειδικά για έναν έφηβο όπως εγώ, έφερναν έναν σφοδρό άνεμο αμφισβήτησης, μια δυναμική ελευθεριακών αναζητήσεων.

Ποιος είναι ο καλύτερος δίσκος του για σένα;

Μπορεί και να ’ναι η «Ρεζέρβα», ως πιο κατασταλαγμένη δουλειά. Αλλά το «Βρώμικο Ψωμί» κρύβει μεγαλύτερη ορμή, ποιητικότητα και βιωματική ένταση.

● Και τα τραγούδια του δίσκου, ένα προς ένα, πώς τα περιγράφεις;

Αρκεί να αναφέρω τις πρώτες λέξεις του κάθε τραγουδιού: «Κάτι μ’ αρρωσταίνει σ’ αυτή την πολιτεία / Αγγελος Εξάγγελος / Στο ’πα και το ’66 / Μ’ αεροπλάνα και βαπόρια / Ολαρία – Ολαρά / Μες στη χοντρή μου κοιλιά / Κι αν βγω απ’ αυτή τη φυλακή / Κωμικού ξυπόλυτου θιάσου, έργο τρομερό τα όρη του Καυκάσου». Λέξεις καρφιά, που μπήγονται στο μυαλό και στην ψυχή.

● Εχω την αίσθηση πως ο Σαββόπουλος έχασε απότομα και σχετικά γρήγορα τον συνθετικό του οίστρο...

Αυτή είναι μια συζήτηση παρωχημένη. Σε κάθε περίπτωση, ένας καλλιτέχνης ο οποίος στα 28 του έχει φτιάξει τέσσερις δίσκους τόσο μεγάλους, δικαιούται να στερέψει οποτεδήποτε. Είχε εκπληρώσει το «πλάνο» του.

● Διαφωνώ μπορώ να σου πω...

Το μόνο ανοιχτό ζήτημα είναι πότε το συνειδητοποίησε, αλλά κι αυτή η συζήτηση παρουσιάζει πλέον μονάχα ακαδημαϊκό ενδιαφέρον.

Πώς τον βλέπατε, τότε, ως προσωπικότητα τον Σαββόπουλο;

Αναφέρω στο βιβλίο ότι μια φορά έτυχε να τον συναντήσω για λίγο, το 1976. Αργότερα μου πέρασε απ’ το μυαλό ότι «θα ήθελα να είχα το θάρρος να τον πιάσω απαλά από κάνα μανίκι. Ισως με τον τρόπο που κι εμάς μας τραβούσε το κόμμα… Κυρίως, όμως, μήπως έτσι καταλάβαινα από τι ουσία ήταν φτιαγμένος αυτός ο τύπος κι από ποιον αστερισμό είχε πέσει ανάμεσά μας». Αυτό τα λέει όλα.

● Κι αργότερα;

Αργότερα, τα αισθήματα αντιστράφηκαν.

● Τον άκουσα πριν από χρόνια live σε έναν ροκ χώρο, στο Gagarin, κάτι σαν το Κύτταρο εκείνης της εποχής δηλαδή, και είχα την εντύπωση πως ένιωθε ξένος από τα τραγούδια του...

Δεν ήμουν σ’ εκείνη τη συναυλία, οπότε δεν έχω γνώμη. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα πιο ψυχεδελικά του τραγούδια στην πορεία τα παραμέρισε κάπως ή τα απονεύρωσε με πιο ήπιες ενορχηστρώσεις.

● Πιστεύεις πως έχει αδικήσει τα τραγούδια του με την προσωπική του πορεία;

Τα τραγούδια όχι. Τον εαυτό του ίσως.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«…προστυχιά και μικροψυχία ακατονόμαστη»
Ο συγγραφέας επιμένει στην περιγραφή της ψυχικής, πνευματικής και πολιτικής κατάπτωσης της εποχής του φωτίζοντας τις δυστυχίες και τα ελαττώματα.
«…προστυχιά και μικροψυχία ακατονόμαστη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ασπρόμαυρο όνειρο στην πίσω πλευρά ενός μαγικού καθρέφτη»
Ο Μιχάλης Γριβέας στη νέα του νουβέλα έρχεται να μας μηνύσει ότι τα ιδανικά καταρρέουν γιατί κρινόμαστε από αυτούς που «όταν πληγώνονται δεν τρέχει αίμα».
«Ασπρόμαυρο όνειρο στην πίσω πλευρά ενός μαγικού καθρέφτη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Περί του Ε του εν αδελφοίς
Ο Γιάννης Ευσταθιάδης εξέδωσε το επί του παρόντος σύνολο πεζογραφικό του έργο σε δυο κομψεπίκομψους εγκιβωτισμένους τόμους.
Περί του Ε του εν αδελφοίς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φως στην Ιστορία από έναν αυτόπτη μάρτυρα
Ο Δημήτρης Φωτιάδης στο νέο του βιβλίο για την Μικρασιατική Καταστροφή αξιολογεί σωστά, συμπεραίνει δίχως να αυθαιρετεί, βεβαιώνει παραθέτοντας χρήσιμα τεκμήρια και εξηγεί με σημειώσεις, αναφορές, παροράματα,...
Φως στην Ιστορία από έναν αυτόπτη μάρτυρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο του…
Το νέο βιβλίο του Μαραγκόπουλου «Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο, τόποι και γλώσσες στο Ulysses του Τζέιμς Τζόις» είναι άλλη μια βαθιά βουτιά, από αυτές που συνηθίζει ο Μαραγκόπουλος, στα έγκατα της τζοϊσικής γραφής.
Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο του…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δημήτρης Παναγιωτάτος: «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο;»
Μέσα σε 200 σελίδες ανασυνθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία, κρυμμένα στον φακό του σκηνοθέτη ή στο μυαλό του συγγραφέα, τα οποία μπορούν να απαντήσουν στο ερώτημα που θέτει στον τίτλο του βιβλίου.
Δημήτρης Παναγιωτάτος: «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο;»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας