• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.4°C / 29.0°C
    3 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.0°C / 30.3°C
    3 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.9°C / 26.6°C
    2 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    4 BF
    57%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 23.0°C / 25.7°C
    2 BF
    71%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 20.9°C
    2 BF
    73%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    2 BF
    49%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.8°C / 25.4°C
    3 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.1°C / 25.1°C
    4 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 26.4°C
    4 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.7°C / 25.7°C
    5 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.2°C / 28.2°C
    3 BF
    62%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    0 BF
    51%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.6°C / 28.5°C
    2 BF
    58%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 26.0°C
    3 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.4°C / 29.0°C
    3 BF
    53%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    3 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.0°C / 27.3°C
    2 BF
    65%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 21.3°C / 21.3°C
    1 BF
    72%

Evelyn Waugh: Μια χούφτα σκόνη, Μετάφραση: Παλμύρα Ισμυρίδου, Gutenberg, 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Μέσα σε μια χούφτα σκόνη θα σου δείξω τον φόβο»

  • A-
  • A+
Ενα δεύτερο επίτευγμα πεζογραφικής δεξιοτεχνίας αποτελεί η αφηγηματική απόδοση του παραληρήματος του άρρωστου πρωταγωνιστή.

Ο ίδιος ο συγγραφέας στον σύντομο «Πρόλογό» του εμφανίζει ως θέμα του ανά χείρας βιβλίου τον προδομένο ρομαντικό άνθρωπο, υπονοώντας, εν προκειμένω, τον προσκολλημένο στις κούφιες, πλέον, στην πλειονότητά τους, παραδοσιακές αξίες της παλαιάς (επαρχιακής) αριστοκρατίας (στις οποίες, επί παραδείγματι, περιλαμβάνονται και τα αρχικώς γραμμένα στο διάστημα της υπηρεσίας του στην Ινδία, και έκτοτε μηδαμώς προσαρμοσμένα στις νέες συνθήκες, κηρύγματα του εφημέριου, ο οποίος εξακολουθεί να τα εκφωνεί απαράλλαχτα και αδιαλείπτως) προδομένο σύζυγο της Μπρέντα Ρεξ, πολύφερνης κόρης λόρδου, η οποία, ύστερα από 7 χρόνια έγγαμου βίου, επέστρεψε στη λαμπερή πλην ανούσια ζωή του Λονδίνου, δίπλα σε έναν ανερμάτιστο και, επιπλέον, μαμμόθρεφτο, φτωχικής καταγωγής, περιζήτητο, ωστόσο, θαμώνα σαλονιών, καλοσυντηρημένων ή μη μεγάρων και επαύλεων.

Στα δυο πρώτα κεφάλαια, η ζωή και η αφήγηση κυλούν ευχάριστα· η δεύτερη, μάλιστα, τρέχει πολύ γρηγορότερα από την πρώτη, την ασκόπως περιφερόμενη τήδε κακείσε, εντοπίζοντας με ευστροφία και γνήσια σαρκαστική διάθεση όλες τις γελοίες λεπτομέρειες της καθημερινότητάς της. Ο συγγραφέας κατορθώνει, επιπροσθέτως, να συλλάβει και να αποδώσει ευφυώς την αντιπαθητικά ακατάσχετη πολυλογία ενός κακομαθημένου παιδιού, γόνου ακατάλληλων και αδιάφορων, στην πραγματικότητα, γονέων, ενώ στέκεται σε ποικιλοτρόπως ενδιαφέροντα στιγμιότυπα, όπως το διαιτολόγιο του ζεύγους (που αποφεύγει τον «συνδυασμό πρωτεΐνης και αμύλου στο ίδιο γεύμα») ή τον φωτισμό του χριστουγεννιάτικου δέντρου με κεριά (τα οποία επιτηρούσαν υπηρέτες εφοδιασμένοι με βρεγμένα σφουγγάρια).

Στο τρίτο κεφάλαιο, ωστόσο – εξαιρουμένης, βεβαίως, της πρώτης Ενότητας, όπου η μεγάλη διαλογική σκηνή των δυο μεθυσμένων, του πρωταγωνιστή και ενός φίλου του, μπορεί να χαρακτηριστεί ανεπιφύλακτα ως επίτευγμα κωμικού συγχρονισμού και υφολογικής ακρίβειας –, το ψυχικό κλίμα ολοένα βαραίνει, σπρώχνοντας τις αντοχές της αναγνώστριας (ας περιοριστώ στην υποφαινομένη), για λογαριασμό της υπομονής του πρωταγωνιστή, στα όριά τους. Διότι, η προαναφερθείσα προσκόλληση του Τόνι Λαστ στις παλαιές αξίες συμπεριλαμβάνει και τα συναισθήματά του απέναντι στην Μπρέντα, την οποία είχε «μάθει να αγαπάει και να εμπιστεύεται», έως ότου συνειδητοποίησε (του πήρε ομολογουμένως αρκετό χρόνο, αλλά έτσι γίνεται με όλων των ειδών τις απεξαρτήσεις) ότι: «Είχε έρθει το τέλος ενός ολόκληρου γοτθικού σύμπαντος... Τέρμα οι γυαλιστερές πανοπλίες στα ξέφωτα του δάσους, τέρμα τα κεντητά πασούμια πάνω στα πράσινα λιβάδια· οι κρεμ και οι πιτσιλωτοί μονόκεροι είχαν δραπετεύσει...».

Δεν πέρασε, όμως, πολύς καιρός και η ζωτική ανάγκη για μια νέα, παρόμοια προσκόλληση αποτυπώνει τα γοτθικά χαρακτηριστικά του αγαπημένου πατρογονικού πύργου στη φυσιογνωμία της «πολιτείας» που αναζητά ο δόκτωρ Μέσιντζερ, τον οποίον ο Τόνι Λαστ αποφασίζει να συνοδεύσει στα σύνορα της Βραζιλίας (Παρεμπιπτόντως, η εν λόγω αναζήτηση φέρνει στον νου τη «χαμένη πόλη Ζ» του αντισυνταγματάρχη, αρχαιολόγου και εξερευνητή της Νοτίου Αμερικής Πέρσι Φόσετ, ο οποίος εξαφανίστηκε μυστηριωδώς το 1925, στη διάρκεια της συγκεκριμένης αποστολής στις αχαρτογράφητες ζούγκλες της Βραζιλίας). Οσο για τον πατρογονικό γοτθικό πύργο, κατέχει κεντρική θέση στο νοηματικό πλέγμα της ιστορίας, καθώς εξακτινώνεται μέσω των τίτλων των κεφαλαίων 2, 4 και (του τελευταίου) 7 σε νευραλγικές θέσεις του κειμένου, ως συνεκδοχή της προδομένης ρομαντικής ευαισθησίας.

Ενα δεύτερο επίτευγμα πεζογραφικής δεξιοτεχνίας αποτελεί η αφηγηματική απόδοση του παραληρήματος του άρρωστου πρωταγωνιστή, όπου αναδύονται, ατάκτως μετακινούμενα και συνδυαζόμενα, συμβάντα και πρόσωπα του (πρόσφατου) παρελθόντος. Αυτό το σπαρακτικό όσο και γκροτέσκο παραλήρημα του Τόνι μάς ωθεί να επιστρέψουμε στο μότο του μυθιστορήματος, ένα απόσπασμα από το Α΄ Μέρος («Η ταφή του νεκρού») της «Ερημης χώρας» (1922) του Τ. Σ. Ελιοτ (στη μετάφραση του Γιώργου Σεφέρη), από όπου αντλήθηκε και ο τίτλος του βιβλίου: «[…] θα σου δείξω κάτι διαφορετικό/ Κι από τον ίσκιο σου το πρωί που δρασκελάει ξοπίσω σου/ Κι από τον ίσκιο σου το βράδι που ορθώνεται να σ’ ανταμώσει·/ Μέσα σε μια φούχτα σκόνη θα σου δείξω το φόβο» (στ. 27-30).

Ειδικά για τον τελευταίο στίχο, ο Γιώργος Σεφέρης συμπλήρωνε στις συγγραφικές «Σημειώσεις» τα ακόλουθα δικά του σχόλια: «ένας μέσα στους πολλούς μύθους για τη Σίβυλλα λέει πως ο Απόλλωνας της είχε χαρίσει μαζί με την προφητική δύναμη και τόσα χρόνια ζωής όσα τα σπυριά της άμμου που κρατούσε στη φούχτα της· όμως η Σίβυλλα είχε ξεχάσει να ζητήσει και το δώρο της νιότης. Ετσι έζησε γερνώντας ολοένα ώς την ύστατη παρακμή. Η απάντησή της: “αποθανείν θέλω” στο ρώτημα των παιδιών [(εδώ γίνεται αναφορά στο μότο της «Ερημης χώρας», αντλημένο από το «Σατυρικόν» του Πετρώνιου (48,8)) …] εκφράζει τη δίψα του μαρασμού των γερατειών για τον θάνατο […] τον φόβο τόσων χρόνων παρακμής χωρίς την ελπίδα ξαναγεννημού […]».

Πολύ περισσότερο από μια υπόθεση προδοσίας, λοιπόν, πρόκειται εδώ για ένα κορυφαίο λογοτεχνικό δείγμα της αδυσώπητης υπαρξιακής πάλης ελαφρού – σοβαρού· για μια λαγαρή, σαν το τρεχούμενο νερό, αφήγηση, που προσπαθεί ακατάπαυστα να ξεπλύνει την αναπόφευκτη πίκρα: από τη μια, η ζωή στον αφρό της επιφάνειας των καταστάσεων, έναν αφρό που διαλύεται αφήνοντας στη θέση του το κενό, ενώ ήδη νέες πομφόλυγες ανυψώνονται για να το καλύψουν· από την άλλη, μια νοηματοδοτημένη πραγματικότητα, έστω εδώ ρομαντική – και απέναντί τους η ειρωνεία του συγγραφέα, προεξαγγελθείσα εμμέσως πλην σαφώς από τον τίτλο και ενταγμένη στο ευρύτερο φάσμα της «ρομαντικής ειρωνείας» του Friedrich Schlegel, δηλαδή, της υπονόμευσης κάθε ασφαλούς νοήματος.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μόνο με τη ζωή και μέσα στη ζωή
Ενα βιβλίο για τη μάχη με τον καρκίνο, τη στάση ζωής και τον τρόπο αντιμετώπισης απέναντι σε ένα σοκαριστικό βίωμα.
Μόνο με τη ζωή και μέσα στη ζωή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο οργισμένος έφηβος του Ντοστογιέφσκι
Ο «Εφηβος», το σπουδαίο αυτό μυθιστόρημα, συνδυάζει το τραγικό με το απίθανα κωμικό, το κυνικό και το βαθιά συναισθηματικό, σε στιγμές που δεν το περιμένεις.
Ο οργισμένος έφηβος του Ντοστογιέφσκι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Παράνομος ταξιδιώτης
Ο Σαχράμ Χοσραβί περιγράφει τις περιπλανήσεις του σε Ιράν, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Ινδία έως να καταλήξει στη Σουηδία.
Παράνομος ταξιδιώτης
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο Καΐρης απέθανε, και απέθανεν αθώος»
Το ζητούμενο για τον ίδιο τον Θεόφιλο Καΐρη υπήρξε πάντοτε ο συνδυασμός της θρησκευτικής πίστης του με την επιστημονική γνώση και τις ιδέες για κοινωνική δικαιοσύνη.
«Ο Καΐρης απέθανε, και απέθανεν αθώος»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από το Αυτεξούσιον στο Πανδαιμόνιον
Η περιδιάβασή μας στη Θεία Κωμωδία και στον Χαμένο Παράδεισο μέσα από την ποιητική συλλογή του Α. Καλοκαιρινού δεν θα είναι ανθόσπαρτη, γιατί και τα δυο έργα που σχολιάζονται μάλλον στις δυστοπίες πρέπει να...
Από το Αυτεξούσιον στο Πανδαιμόνιον

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας