• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.2°C / 34.0°C
    4 BF
    33%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.0°C / 34.9°C
    3 BF
    42%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    33°C 33.0°C / 36.5°C
    3 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.9°C / 33.9°C
    3 BF
    33%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.7°C / 30.9°C
    4 BF
    42%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.8°C / 34.0°C
    2 BF
    36%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 30.1°C / 32.6°C
    2 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.7°C / 35.7°C
    3 BF
    26%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.7°C / 31.0°C
    5 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.2°C / 27.9°C
    4 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.8°C / 29.4°C
    4 BF
    48%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.7°C / 31.2°C
    2 BF
    45%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    2 BF
    89%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 32.9°C / 33.9°C
    0 BF
    29%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    35°C 31.5°C / 35.5°C
    3 BF
    33%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    3 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.4°C / 35.4°C
    4 BF
    24%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 30.3°C / 30.3°C
    3 BF
    45%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.7°C / 34.4°C
    3 BF
    45%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    33°C 33.0°C / 33.0°C
    0 BF
    29%
ΦΩΤ.: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Εγραψα για την οικογένειά μου με θάρρος, ενσυναίσθηση και νηφαλιότητα»

  • A-
  • A+
Μόλις κυκλοφόρησε το νέο μυθιστόρημα ή και η «μυθιστορηματική αυτοβιογραφία» της Ρέας Γαλανάκη με τίτλο «Εμμανουήλ και Αικατερίνη - Τα παραμύθια που δεν είναι παραμύθια» (Καστανιώτης) όπου γράφει για τους γονείς της.

 

Η σπουδαία συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη επιστρέφει με το βιβλίο «Εμμανουήλ και Αικατερίνη - Τα παραμύθια που δεν είναι παραμύθια», που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Στο μυθιστόρημα αυτό αναζητά ποιοι υπήρξαν οι «γνωστοί-άγνωστοι» γονείς της. Αναζητά τους κοινωνικούς, ιστορικούς και οικογενειακούς παράγοντες που διαμόρφωσαν τον Εμμανουήλ και την Αικατερίνη πριν παντρευτούν, πριν τους γνωρίσει και πριν συγκρουστεί και συμφιλιωθεί αργότερα μαζί τους. Στην παρακάτω συνέντευξη μας μιλά για το βιβλίο αλλά και για τόπους και πρόσωπα που έπρεπε να προσκαλέσει η μνήμη στο συγγραφικό εργαστήρι.

● «Εμμανουήλ και Αικατερίνη»… Μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Επιστρέφετε με ένα βιβλίο που θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε προσωπική κατάθεση;

Μυθιστόρημα είναι αυτή η προσωπική κατάθεση, «μυθιστορηματική αυτοβιογραφία» αν επιμείνουμε στις κατατάξεις. Είδος που έχει αρκετή ελευθερία στη λογοτεχνική του διαχείριση, σε όλα τα επίπεδα, κι αυτήν άλλωστε την ελευθερία εννοώ με τον υπότιτλο «τα παραμύθια που δεν είναι παραμύθια». Για μένα ήταν απαραίτητο να βρω μια οπτική γωνία, και μέσα απ’ αυτήν να σκηνοθετήσω το θέμα μου για να μην αρχίσω να φλυαρώ ασυνάρτητα.

Αυτός είναι ο λόγος που εστίασα στην αναζήτηση των «γνωστών-άγνωστων» γονέων μου, όπως είναι πάντα οι γονείς όλων μας, πριν παντρευτούν και μας γεννήσουν, πριν μας κληροδοτήσουν το δικό τους φορτίο πολιτισμών, νοοτροπιών και συμπεριφορών που καθόρισε την παιδική και την εφηβική μας ηλικία. Φορτίο που μεγαλώνοντας άλλοι το αποδέχτηκαν και άλλοι επαναστατώντας το τίναξαν από τους ώμους τους, ή είχαν αυτή την ψευδαίσθηση.

● Πόσο εύκολο ή δύσκολο σας ήταν να ξετυλίξετε το κουβάρι της οικογενειακής μνήμης;

Είναι πολύ δύσκολο, επειδή η οικογένεια είναι, νομίζω, «ο βαθύς εκρηκτικός πυρήνας κάθε δράματος στη ζωή, στην τέχνη». Χρειάζεται επομένως θάρρος, ενσυναίσθηση, και πάνω απ’ όλα η νηφαλιότητα της ηλικίας εκείνης που και η δική μας η κλεψύδρα έχει αδειάσει αρκετά. Το γράψιμο, είτε για μυθοπλασία πρόκειται είτε όχι, οδηγεί με τρόπο ελεήμονα τα βήματά μας μακριά από τον χαοτικό γκρεμό, αλλά και πάλι το μονοπάτι παραμένει γλιστερό και επικίνδυνο.

● Ο εγκλεισμός λόγω της πανδημίας έπαιξε κάποιο ρόλο;

Εγραψα λίγες σελίδες τον Μάρτιο του 2018 και μετά σταμάτησα. Το θέμα ήταν ψυχοφθόρο, αγχωτικό, κι επιπλέον έπρεπε να κάνω εκτεταμένη έρευνα. Οι πολύμηνες καραντίνες με βοήθησαν να συνεχίσω το γράψιμο και να το ολοκληρώσω έπειτα από τέσσερα χρόνια. Σημειώνω επίσης ότι έχουν μεσολαβήσει επτά χρόνια από το προηγούμενο μυθιστόρημά μου, την «Ακρα ταπείνωση». Και ότι αυτό είναι το όγδοο μυθιστόρημά μου – ελπίζω να μην είναι το υστερόγραφό μου.

● «Από την πατάτα στην ελιά», οι άνθρωποι του μόχθου και του εμπορίου έκαναν ό,τι μπορούσαν για να επιβιώσουν μα και οι άνθρωποι των γραμμάτων στα χρόνια εκείνα της Κρήτης και του Ηρακλείου βάλανε τα δικά τους στοιχήματα. Ετσι δεν είναι;

Οι άνθρωποι του μόχθου, του εμπορίου, μα και των γραμμάτων –όπως ωραία το λέτε– και τότε μόχθησαν, και τώρα μοχθούν, ανάλογα με τις κοινωνικές τους προδιαγραφές και με μυριάδες άλλα, για να μπορέσουν να δημιουργήσουν κάτι. Κάθε εποχή έχει τις δικές της μεγάλες δυσκολίες. Στο διάστημα τριών γενεών, οι κοινωνίες και οι συνθήκες έχουν αλλάξει άρδην, όμως μέσα από όλες τις αλλαγές κάτι ίσως παραμένει σταθερά το ίδιο: ο προσωπικός αγώνας που απαιτείται από τον καθένα μας. Τίποτα δεν μας χαρίζεται. Και δεν αποσιωπώ ότι στη δική μας, την «πιο εύκολη» εποχή, θαυμάζω κάθε ξεριζωμένο, κάθε ξέμπαρκο, που με τεράστιο προσωπικό μόχθο στέκεται κάποια στιγμή στα πόδια του. Υπάρχουν πολλοί γύρω μας, ας μην τους θεωρούμε αόρατους.

● Αναφέρεστε στη «δύναμη» του αίματος που συνέδεε τις οικογένειες. Πιστεύετε πως αυτός ο δεσμός είναι το ίδιο δυνατός και σήμερα;

Ο περιώνυμος δεσμός του αίματος βγαίνει από παλιότερες εποχές, όταν οι αγροτικές ή αστικές οικογένειες στέριωναν για πολλά χρόνια σε έναν τόπο, τα μέλη τους είχαν κοινά οικονομικά συμφέροντα, και συνδέονταν με καθορισμένες οικογενειακές τελετουργίες. Σήμερα αυτό χάθηκε εν πολλοίς, επειδή έχει διαλυθεί αυτός ο τρόπος ζωής – και ευτυχώς που διαλύθηκε από μια σκοπιά, προσθέτω.

Γιατί ο δεσμός του αίματος συνεπαγόταν και το αντίστοιχο jus sanguine, δηλαδή το Δίκαιον του Αίματος. Αλίμονο στις γυναίκες που ζούσαν τότε, επειδή φυσικά η δικαιοσύνη και η απόδοσή της ήταν πάντα στα χέρια των αντρών, έστω και μέσα από κάποια ανίσχυρα φίλτρα. Δεν ξέρω κατά πόσο συνδέεται αυτό με το ότι σήμερα «το αίμα» έχει καταντήσει ένα ρατσιστικό πρόσχημα για την εξουδετέρωση μειονοτήτων. Ας μην ξεχνάμε το ανατριχιαστικό σύνθημα της γνωστής εγκληματικής οργάνωσης: «Αίμα, τιμή, Χρυσή Αυγή».

● Οι γυναίκες της οικογένειας, πρόσωπα κυρίαρχα στις προσωπικές σας ιστορίες, είχαν μια αρχέγονη δύναμη –σε πόλεμο και σε ειρήνη– που ίσως χρειάζεται να ξαναθυμηθούμε ειδικά αυτήν την εποχή (γυναικοκτονίες, κακοποίηση). Από πού την αντλούσαν;

Σίγουρα είχαν μια αρχέγονη δύναμη, όπως λέτε, κυρίως οι γυναίκες που έρχονταν μέσα από τη μακραίωνη παράδοση, και κοντά στα αθάνατα έργα της υφαντικής και της δαντέλας υποστήριζαν την οικογένεια με τη σοφία της μαγειρικής, της ραπτικής, με τη φροντίδα των παιδιών, των άρρωστων, των γέρων, όσο και με τη γνώση της τελετουργίας του πένθους. Ωστόσο, το υπογραμμίζω, έπρεπε να περιοριστούν σ’ αυτά και μόνον. Παρόλο που η δημοτική ποίηση, όπως γίνεται σαφές και από τις εν εξελίξει μελέτες του Παντελή Μπουκάλα, μιλά για γυναίκες που έσπασαν τον κανόνα, εκείνες οι αρχέγονες μορφές κατά κανόνα έσκυβαν πάντα το κεφάλι.

Η ίδια υποταγή χαρακτήριζε και τις πρώτες γυναίκες που ζούσαν στις πόλεις, ακόμη κι αν εργάζονταν, με ελάχιστες γνωστές εξαιρέσεις. Οσο για τις σημερινές γυναικοκτονίες, μάλλον είναι η ετεροχρονισμένη ηχώ της παλιότερης θεσμικής και κοινωνικής υπεροχής του άντρα· αυτό οπλίζει το βίαιο αντρικό χέρι. Οι περισσότερες γυναικοκτονίες γίνονται, όπως διαπιστώνεται, όταν οι γυναίκες θέλουν να ελευθερωθούν από μια πολύχρονη ναυαγισμένη σχέση. Με άλλα λόγια, έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας παρά τη θεσμική πρόοδο, επειδή τίποτε δεν διαγράφεται μονομιάς, και μια για πάντα.

● Το πατρικό σπίτι, το μυθικό μέρος όλων μας, είναι καταφύγιο ή μήπως και τόπος πληγών;

Το πατρικό σπίτι είναι ένα σκηνικό που το γνωρίζουμε άριστα και με το φως και με το σκοτάδι, μέσα στο οποίο παίζονται κάθε λογής έργα από τον θίασο της οικογένειας. Είναι πολύ σημαντικό για μένα το ότι για πάρα πολλά χρόνια, και μέχρι τον καιρό που άρχισα να γράφω το «Εμμανουήλ και Αικατερίνη» είχα το πατρικό μου σπίτι, κι όχι ένα μάλλον απρόσωπο διαμέρισμα.

Και από τη στιγμή που πρόσφατα χάθηκε, ως διά μαγείας μεταμορφώθηκε κι αυτό ακόμη σε ένα «παραμύθι που δεν είναι παραμύθι», όπου τα φαντάσματα θα συνεχίζουν να το κατοικούν, να ξαναπαίζουν τα παλιά τους έργα, πλην όμως μόνο μέσα στο μυαλό μου. Θα συνεχίσουν να το κάνουν και μέσα από το καινούργιο μου βιβλίο, αφού μεγάλο μέρος του σχετίζεται με το πατρικό σπίτι, τους οικείους ανθρώπους, με τη γειτονιά, με το μικρό αλλά πλήρες σύμπαν των παιδικών μου χρόνων, κι ασφαλώς όχι μόνο των παιδικών.

Ο Εμμανουήλ Γαλανάκης

● Διάβασα τις σκέψεις σας για το τι είναι πατρίδα – μια πατρίδα που εμπεριέχει και τους τόπους των προγόνων μας. Θέλετε να μας πείτε τι εννοείτε;

Πατρίδα δεν είναι απλά και μόνο το σημείο του χάρτη όπου έτυχε να γεννηθούμε και να μεγαλώσουμε. Πατρίδα μας είναι και κάποιοι άλλοι τόποι που μας μεταβίβασαν με τις εξιστορήσεις οι γονείς, οι γιαγιάδες, εξιστορώντας μας όσα έζησαν και όσα τους σημάδεψαν σε άλλους τόπους, σε άλλο χρόνο. Κι αυτοί οι τόποι συγκλίνουν για να γεννηθεί μέσα μας η έννοια της πατρίδας, με έναν τρόπο που δεν είναι μονοσήμαντος αλλά πρισματικός. Υπάρχει δηλαδή και μια φαντασιακή, ψυχική, ιστορική διάσταση θα έλεγα σε όσα εννοούμε με τη λέξη πατρίδα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, τα παιδιά των προσφύγων από τη Μικρασιατική Καταστροφή θεωρούσαν πατρίδα τους και τη χαμένη πατρίδα των γονιών τους, έτσι όπως τη γνώριζαν από τις αφηγήσεις και τον πόνο τους. Και μου αρέσει, θα έλεγα, που η πατρίδα δεν έχει μόνο ενικό αριθμό, γιατί έτσι ανοίγει η σκέψη μας και η καρδιά μας. Ο απόλυτος ενικός εμπεριέχει πάντοτε κινδύνους όπως κάθε τι το απόλυτο, μην το ξεχνάμε.

● Μπορούμε να δούμε ποτέ τους γονείς μας στην πραγματική τους ανθρώπινη διάσταση;

Αξίζει να το επιχειρήσουμε, πλην όμως σε αρκετά μεγάλη ηλικία, όταν πλέον είναι σε θέση κάποιος να αναστοχάζεται με ευγνωμοσύνη ακόμη και τα λάθη του. Νομίζω ότι το «Εμμανουήλ και Αικατερίνη» θα ωθήσει ίσως τον καθένα να σκεφτεί πόσο ξέρει και πόσο δεν ξέρει τους γονείς του, ή αν αξίζει να τους «ανακαλύψει» πάλι, πέρα από όσα μέχρι σήμερα νόμιζε πως ήξερε. Είναι πολύ πιθανό πως έτσι θα ανακαλύψει κι άλλες πτυχές του εαυτού του, κι αυτό είναι το πιο σημαντικό.

● Κυρία Γαλανάκη, διαβάζοντας το βιβλίο σας, αναρωτήθηκα αν ο χρόνος που κυλά αδυσώπητα κλείνει ή ανοίγει λογαριασμούς με το παρελθόν μας. Εσείς τι λέτε;

Μακάρι να μπορούσα να απαντήσω με ένα «ναι» ή με ένα «όχι». Ο χρόνος είναι κάτι το πολύπλευρο, και πολλών ανθρώπων η ζωή είναι πολύπλευρη επίσης. Βοηθάει, ωστόσο, ο ώριμος αναστοχασμός των πραγμάτων μέσα από τα φίλτρα της λογοτεχνίας, τόσο τους συγγραφείς όσο και τους αναγνώστες.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα θαύμα από λέξεις
Η συγγραφέας Ιρένε Βαγέχο χρησιμοποιεί επιτυχημένα μια λογοτεχνική αφήγηση με προσωπικές της σκέψεις για να εξιστορήσει την καταγωγή του βιβλίου.
Ενα θαύμα από λέξεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κορεατικά μαθήματα ελληνικών
H συγγραφέας μάς μεταφέρει μια εξαιρετικά δυνατή ιστορία με τρεις φωνές: της γυναίκας που δεν βρίσκει τη φωνή της, του ανάπηρου άνδρα και του παρατηρητή όλων.
Κορεατικά μαθήματα ελληνικών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κόλπο είναι να κρατιέσαι πάντα
Ο βραβευμένος συγγραφέας Τζον ΜακΓκρέγκορ επιστρέφει με μια ιστορία αφιερωμένη στο κουράγιο που χρειάζεσαι έστω και για να βγάλεις τη μέρα.
Το κόλπο είναι να κρατιέσαι πάντα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το «κακό» παιδί της Γαλλίας επιστρέφει χωρίς να προκαλεί
Ο Μισέλ Ουελμπέκ, το «κακό» παιδί των γαλλικών γραμμάτων και του σύγχρονου ευρωπαϊκού φιλοσοφικού λόγου, επιστρέφει με το βιβλίο «Εκμηδένιση».
Το «κακό» παιδί της Γαλλίας επιστρέφει χωρίς να προκαλεί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα βιβλίο από το μέλλον
Ο συγγραφέας δημιουργεί ένα σύμπαν στο οποίο έχουν κυρίαρχη θέση πρόσωπα που κάποιος μπορεί να τα θεωρήσει και ως ανθρώπους της διπλανής πόρτας, ακόμα κι αν δεν είναι πάντα εύκολο να το παραδεχθεί.
Ενα βιβλίο από το μέλλον

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας