• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.2°C / 27.9°C
    4 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.9°C / 26.6°C
    2 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.0°C / 27.1°C
    1 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.1°C / 24.9°C
    0 BF
    69%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.0°C / 26.0°C
    1 BF
    68%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.4°C / 23.7°C
    2 BF
    38%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    57%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 26.0°C
    4 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.5°C / 24.9°C
    2 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.8°C / 26.4°C
    4 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 25.1°C
    0 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    2 BF
    63%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.4°C / 23.9°C
    3 BF
    69%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 22.5°C / 29.5°C
    1 BF
    52%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 25.8°C
    1 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.5°C / 28.0°C
    1 BF
    40%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.3°C / 24.9°C
    2 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 25.1°C
    1 BF
    84%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    0 BF
    54%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ελληνες αυτόχθονες ιθαγενείς, άποικοι και μετανάστες

  • A-
  • A+
Αν κοιτάξει κανείς πέρα από τη λάμψη του ελληνικού πολιτισμού και τα μοντέρνα αποικιακά αφηγήματα, μπορεί να διαπιστώσει ότι το φαινόμενο του ελληνικού αποικισμού είχε περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά με τη σύγχρονη μετανάστευση των φτωχότερων λαών του κόσμου προς την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική παρά με την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία.

Η ελληνική αρχαιολογία εκπαιδεύει εδώ και περίπου δύο αιώνες τους Ελληνες στη χρήση της Ιστορίας ως μέσου ζεύξης του παρελθόντος με το παρόν. Παρόμοιες ασκήσεις στην αναζήτηση εθνοτικής συνέχειας έχουν γίνει σε όλα λίγο-πολύ τα νεωτερικά κράτη, αρχικά της Δυτικής Ευρώπης, όπου γεννήθηκε η αρχαιολογία ως θεσμός στις υπηρεσίες του εθνικού κράτους, και αργότερα στον υπόλοιπο κόσμο.

Η ιδιαιτερότητα της Ελλάδας ήταν ότι εδώ ταυτίστηκε η εθνική με την κλασική αρχαιολογία. Η τελευταία γεννήθηκε στην Κεντρική Ευρώπη ως έκφραση της αστικής τάξης με σκοπό τη μελέτη της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας, την κληρονομιά της οποίας διεκδικούσαν οι μέτοχοι του δυτικού πολιτισμού.

Η κλασική αρχαιολογία θεμελιώθηκε με βάση αρχές που τέθηκαν εκτός Ελλάδας και εξυπηρετούσαν διαφορετικές κοινωνικές ανάγκες και πνευματικές αναζητήσεις. Η χρήση της κλασικής αρχαιολογίας με αυτούς τους όρους έγινε αναπόφευκτα ένα κρυπτο-αποικιακό εργαλείο στην Ελλάδα, σε μια εποχή που η χώρα προσείλκυσε μάλιστα το παγκόσμιο ενδιαφέρον για έρευνες πεδίου. Το πιο αποτελεσματικό μέσο της κρυπτο-αποικιακής αυτής πολιτικής ήταν η εκπαίδευση Ελλήνων αρχαιολόγων στις μεθόδους ξένων σχολών αρχαιολογίας που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εκφραστές τους στη χώρα ενδιαφέροντος.

Κυρίαρχο ερμηνευτικό εργαλείο της αρχαιολογίας ήταν στο παρελθόν η μετανάστευση. Αυτή χρησιμοποιήθηκε για την ερμηνεία της πολιτισμικής αλλαγής και μέσω αυτής έγινε η αναζήτηση εθνικών ταυτοτήτων και προέλευσης. Η μετανάστευση ήταν και παραμένει ένα από τα πλέον αποτελεσματικά μέσα στη χειραγώγηση της ιστορικής μνήμης με πολιτικά, συχνά εθνικιστικά και ρατσιστικά κίνητρα.

Η επιθυμητή σύνδεση, για παράδειγμα, κάποιων ευρωπαϊκών πολιτισμών με την αρχαία Ελλάδα έγινε στο παρελθόν μέσω διαφόρων μοντέλων μετανάστευσης που περιελάμβαναν Ινδοευρωπαίους, Δωριείς, ακόμα και εθνοτικά φύλα από την περιοχή της Γερμανίας. Εχοντας λοιπόν αποδώσει το θαύμα της κλασικής εποχής στον εμπλουτισμό της ελληνικής φυλής με βορειοευρωπαϊκό γενετικό υλικό, διακήρυτταν αγγλόφωνοι και γερμανόφωνοι ιστορικοί και αρχαιολόγοι ότι η επακόλουθη παρακμή της Ελλάδας και της Ρώμης οφειλόταν σε μεταγενέστερη ανάμειξη των πληθυσμών αυτών των χωρών με λαούς άλλης καταγωγής. Οι Ελληνες αρχαιολόγοι, εκπαιδευμένοι στις ίδιες μεθόδους, αντέδρασαν παίρνοντας τη μεζούρα της φυλετικής καθαρότητας. Ετσι δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την πρόσφατη εκκόλαψη «αυτόχθονων», «ιθαγενών» και άλλων «Συνελλήνων».

Εχουν καταγραφεί πολλά παραδείγματα χειραγώγησης της μετανάστευσης από τις αρχαιολογίες του κόσμου, καμία όμως δεν έχει το ιστορικό βάθος και την απήχηση της ελληνικής μετανάστευσης που καταγράφηκε ως αποικισμός του 8ου-6ου αιώνα π.Χ. και είχε αποτέλεσμα την ίδρυση εκατοντάδων αποικιών στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Μια από τις πρώτες καταγεγραμμένες μελέτες του ιστορικού αυτού φαινομένου στη νεότερη εποχή υπογράφτηκε από τον Hubert Goltzius το 1576 στη Ολλανδία.

Ηδη από τον 16ο αιώνα ο ελληνικός αποικισμός έγινε θέμα πολιτικών και ιστορικών αναλύσεων από διανοούμενους των αποικιακών δυνάμεων της εποχής, όπως η Αγγλία, η Γαλλία, η Ολλανδία και αργότερα η Γερμανία, με διαφορετικά κάθε φορά κίνητρα, αλλά με στόχο πάντα τη σύγκριση με τον μοντέρνο αποικισμό. Ετσι παρουσιάζονταν ο ελληνικός αποικισμός και η ευρωπαϊκή αποικιοκρατία ως κινήματα που είχαν το ίδιο αποτέλεσμα, τον εκπολιτισμό δηλαδή βάρβαρων και πρωτόγονων λαών. Σε αυτό συνέβαλε και η μετάφραση του ιδεολογικά αποφορτισμένου ελληνικού όρου «αποικία» (αποίκησις = απομάκρυνση από το σπίτι/πατρίδα, δηλαδή μετανάστευση) με τον ρωμαϊκό όρο «colonia» που εμπεριέχει την έννοια του πολιτικού ελέγχου, της υποταγής και του ιμπεριαλισμού.

Το ενδιαφέρον για τη μελέτη του ελληνικού αποικισμού ανανεώθηκε όταν επαναστάτησαν οι βρετανικές αποικίες της Βόρειας Αμερικής με αφορμή την αποικιακή φορολογία. Βρετανοί διανοούμενοι, όπως ο William Barron (1777), αναζήτησαν τότε νομιμοποίηση της αποικιστικής τους πολιτικής στη μελέτη του ελληνικού αποικισμού αναδεικνύοντας τις συγγενικές σχέσεις αρχαίας μητρόπολης και αποικίας. Γάλλοι σύμμαχοι των επαναστατημένων Αμερικανών, όπως ο βαρόνος Guillaume de Sainte-Croix (1779), απάντησαν άμεσα ότι οι αρχαίες ελληνικές αποικίες ήταν πολιτικά ανεξάρτητες από τις μητροπόλεις τους.

Η μελέτη του ελληνικού αποικισμού συνεχίστηκε στο 19ο και τον 20ό αιώνα. Τότε αντλήθηκαν πληροφορίες και από αρχαιολογικές ανασκαφές, με σκοπό πάντα να δικαιολογηθούν και νομιμοποιηθούν νεωτερικές αποικιακές πρακτικές. Πρόσφατες αρχαιολογικές, αρχαιομετρικές και βιοαρχαιολογικές έρευνες που ακολούθησαν τη μεταποικιακή κριτική στην αρχαιολογία έδειξαν ότι το αφήγημα των Ελλήνων αποίκων που κατέκτησαν τις ακτές της Μεσογείου με τον «ανώτερο πολιτισμό» τους παραποιούσε την ιστορία των «αποικισμένων» λαών.

Οι τελευταίοι φάνηκε ότι είχαν πετύχει σε πολλές περιπτώσεις σπουδαιότερες επιδόσεις στην εξέλιξη των μέσων παραγωγής τους από τους «αποικιστές» Ελληνες. Αυτός φαίνεται ότι ήταν και ο λόγος που προσείλκυσε τελικά τους Ελληνες αποίκους και όχι η υποτιθέμενη διαθεσιμότητα προς εκμετάλλευση πρώτων υλών και γης ή η ευκαιρία για έλεγχο των μέσων παραγωγής στις αποικισμένες χώρες, όπως αντιλαμβάνονταν τη μετανάστευση των Ελλήνων οι αποικιακές ευρωπαϊκές δυνάμεις. Ηταν ήδη γνωστό άλλωστε από τις γραπτές πηγές ότι οι Ελληνες εγκατέλειπαν τις εστίες τους εξαιτίας επισιτιστικών κρίσεων και κοινωνικών ταραχών για να ιδρύσουν νέες μικτές κοινότητες σε τόπους μακρινούς.

Αν κοιτάξει κανείς πέρα από τη λάμψη του ελληνικού πολιτισμού και τα μοντέρνα αποικιακά αφηγήματα, μπορεί να διαπιστώσει ότι το φαινόμενο του ελληνικού αποικισμού έχει περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά με τη σύγχρονη μετανάστευση των φτωχότερων λαών του κόσμου προς την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική παρά με την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία.

Δεν περιμένει κανείς να αλλάξουν άμεσα στερεότυπες αντιλήψεις για το ένα ή το άλλο θέμα της αρχαίας ελληνικής ιστορίας που υπαγορεύθηκαν από γνωστά κέντρα κλασικών σπουδών στη Δυτική Ευρώπη. Εχει όμως ήδη ξεκινήσει από καιρό μια συζήτηση για την κρίση στην οποία βρίσκεται η κλασική αρχαιολογία σε έναν κόσμο που αλλάζει. Ενα από τα ερωτήματα που τίθενται είναι αν μια αρχαιολογία που λειτουργεί με όρους της μοντέρνας εποχής και ως μέσο έκφρασης παλιών ευρωπαϊκών αξιών και ταυτόχρονα παλεύει στην τρικυμία των νεοφιλελεύθερων ιδεολογιών της μεταμοντέρνας κριτικής μπορεί να αντεπεξέλθει στις προκλήσεις της νέας εποχής.

Ενα άλλο ζητούμενο είναι πώς η ελληνική αρχαιολογία θα συμπεριλάβει κοινωνικές ομάδες που εξ ορισμού αποκλείονται από το ιδεολογικό πλαίσιο λειτουργίας της. Αυτά απαιτούν την αναγνώριση της μετανάστευσης ως σύνθετου και διαχρονικού κοινωνικού φαινομένου που δεν αντιμετωπίζεται με επιλεκτικούς όρους. Δεν υπάρχουν καλοί ή κακοί μετανάστες αλλά κοινωνίες περισσότερο ή λιγότερο έτοιμες να τους υποδεχτούν και πολιτειακοί θεσμοί καλύτερα ή χειρότερα προετοιμασμένοι να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Ετσι θα κριθεί τελικά η επιβίωσή τους.

*Διευθυντής ερευνητικών προγραμμάτων, Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, Αυστριακή Ακαδημία των Επιστημών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για την «αυτοδιάθεση των εθνών»…
Ο τρόπος κατανόησης της Οκτωβριανής Επανάστασης συνιστά τη sine qua non προϋπόθεση για την προσέγγιση του προβλήματος της αυτοδιάθεσης των λαών.
Για την «αυτοδιάθεση των εθνών»…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα δίσεκτα χρόνια
Μελετώντας την Ιστορία έχουμε διαπιστώσει πια ότι οι μεγάλες αλλαγές έγιναν από αποφασισμένους λαούς και από ασυμβίβαστους ηγέτες, χωρίς καμιά εξουσία οι περισσότεροι.
Τα δίσεκτα χρόνια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι σημαίνει τιμητική αναγνώριση της διασποράς;
H διασπορά έχει τεράστια σημασία ως σημαντικό κεφάλαιο στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για επενδύσεις και πολιτισμική διάκριση, όπως και ως μέσο διεθνικής διπλωματίας.
Τι σημαίνει τιμητική αναγνώριση της διασποράς;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Είμαστε όλοι μετανάστες
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ περισσότερο από ποτέ, όλο και πιο πολλοί άνθρωποι παντού στον κόσμο εγκαταλείπουν τις εστίες τους, από επιλογή ή εξ ανάγκης.
Είμαστε όλοι μετανάστες
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση θα παρουσιάσουμε κάποια αποσπάσματα από βιβλία πολύ αξιόλογων ιστορικών-συγγραφέων, Ελλήνων και ξένων.
Της Αλλοπάρ*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας