• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.4°C / 32.0°C
    3 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    29°C 25.6°C / 32.7°C
    2 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.7°C / 31.5°C
    1 BF
    52%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    2 BF
    61%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    3 BF
    41%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.2°C / 29.0°C
    1 BF
    55%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.2°C / 25.4°C
    0 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    31°C 31.1°C / 31.1°C
    0 BF
    43%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.6°C / 29.1°C
    4 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.7°C / 25.9°C
    3 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 28.4°C
    4 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.7°C / 29.6°C
    2 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    4 BF
    78%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.9°C / 29.9°C
    0 BF
    42%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.8°C / 30.5°C
    2 BF
    41%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.6°C / 26.8°C
    2 BF
    55%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.8°C / 32.0°C
    1 BF
    34%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.3°C / 29.4°C
    0 BF
    52%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.7°C / 29.4°C
    2 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    0 BF
    63%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Στο “φροντιστήριο” έμφυλων συγκρούσεων των αιώνων ρέει πολύ αίμα»

  • A-
  • A+
Μια παράσταση-τροφή για σκέψη, βασισμένη στην πιο πρόσφατη μελέτη «Το αίμα της αγάπης» του Παντελή Μπουκάλα για τις γυναικοκτονίες στο δημοτικό τραγούδι, ανεβάζει αυτές τις μέρες ο Θοδωρής Γκόνης στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων.

«Ο Μενούσης, ο Μπιρμπίλης κι ο Μεμέτ Αγάς...». Εσείς είχατε τραγουδήσει τον Μενούση στο Δημοτικό σχολείο, τότε που ήταν ενταγμένος... στην εκπαίδευση; Διαδεδομένο δημοτικό τραγούδι, ωστόσο κατά πόσο έχουμε συνειδητοποιήσει ότι αυτός ο ζωηρός σκοπός μιλάει για μια γυναικοκτονία; Τι κι αν αυτό το τραγούδι έρχεται από την Τουρκοκρατία; Μήπως σήμερα δεν γίνονται γυναικοκτονίες; Και μάλιστα όχι μόνο στην Ανατολή, καθώς δυστυχώς κι εμείς εδώ, κάπως δυτικότερα, δεν πάμε πίσω.

Αυτό το νήμα το βαμμένο με αίμα φέρνει στο σήμερα το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα «Το αίμα της αγάπης»: «Αφθονο και ακατάσχετο ρέει το αίμα στην επικράτεια του έρωτα, όπως το γεωγραφεί η δημοτική ποίηση, απ’ τις παραλογές έως το καθαυτό ερωτικό τραγούδι», όπως σημειώνει ο μελετητής και συγγραφέας.

Σε αυτό το βιβλίο βασίζεται η παράσταση «Το σφαγείο του έρωτα» που σκηνοθετεί ο Θοδωρής Γκόνης, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας και του Φεστιβάλ Φιλίππων, ο οποίος μας μιλά γι’ αυτό, σαν ένα μήνυμα των γυναικών που ταξίδεψε στον χρόνο για να γίνουμε εμείς, επιτέλους, οι παραλήπτες: «Από τη μελέτη του Παντελή Μπουκάλα για το δημοτικό τραγούδι όπου ρέει το αίμα, προέκυψε το σφαγείο. Και δεν είναι μόνο τα δημοτικά τραγούδια αλλά και τα λαϊκά και τα ρεμπέτικα που μιλούν για βιασμούς και δολοφονίες γυναικών. Αυτά πήραμε σαν βασική ύλη και κάναμε μια συνομιλία που περιλαμβάνει από τις παραλογές και τα δημοτικά τραγούδια, τον Πάολο Μαντεγκάτσα, τις Χίλιες και Μια Νύχτες, μέχρι σύγχρονα σημερινά τραγούδια...».

● Ο στόχος;

Θέλαμε να ψηλαφήσουμε το «φροντιστήριο» των αιώνων. Το σχολείο όπου φοιτήσαμε όλοι, θύτες και θύματα. Τι μάθαμε, τι σπουδάσαμε για να φτάσουμε εδώ σήμερα. Αυτή είναι η πρώτη μας σκέψη. Προτού γίνουν ανάγνωσμα, ήταν ακρόαμα και ως έναν βαθμό θέαμα. Οι παραλογές μέσα στη φόδρα τους έκρυβαν πάντα μια ιστορία δολοφονίας και σήμερα ήρθε η εποχή όπου ο πραγματικός φόνος βγαίνει στο φως με την τέχνη της αφήγησης. Το θέατρο έχει μια παράδοση, δεν τα λέει όλα. Αφήνεις τη μισή δουλειά στον θεατή. Δεν εξηγούμε πολλά πράγματα, στην πραγματικότητα η μισή τέχνη της διήγησης συνίσταται το να κρατά κανείς μια ιστορία ελεύθερη από εξηγήσεις ενώ την αναπαράγει. Ισως το θέατρο είναι ο τελευταίος χώρος ελευθερίας όπου μπορείς να πεις τα πάντα αλλά και τίποτα...

● Πραγματικά ίσως είναι η εποχή που αυτά μπορούν να βγουν στο φως, ωστόσο δεν ήταν ακριβώς και στο σκότος. Απλά πλέον μπορούμε να τα αποκρυπτογραφήσουμε;

Ναι, καταρχάς αν δει κανείς τη μελέτη του Μπουκάλα, όλα αυτά τα τραγούδια, οι παραλογές, το νανούρισμα, το ταχτάρισμα, τα μοιρολόγια, είναι γραμμένα από γυναίκες. Εκεί που συγκεντρωνόντουσαν για να δουλέψουν έφτιαχναν αυτά τα τραγούδια για να πουν τα παράπονά τους. Τραγούδια καθόλου αθώα. Είναι η απόγνωση των γυναικών. Εριξαν ένα μπουκάλι με το σημείωμά τους στο μέλλον.

Αυτό το σημείωμα επιχειρούμε να ανοίξουμε. Και είναι κάτι που συμβαίνει ακόμη και όχι μόνο στις χώρες της Ανατολής. Είναι μια πολύ μεγάλη, υποδειγματική ποίηση. Γονατίζει κανείς μπροστά τους. Αλλά ταυτόχρονα ανακαλύπτει ότι πίσω από αυτήν την εικόνα υπάρχει αλήθεια. Σα να ζωγραφίζει έναν πίνακα και στο βάθος, κάτω από αυτά τα λόγια των γυναικών, να υπάρχει ένα κείμενο κρυμμένο. Είναι αυτό που καταλάβαμε, αυτό που αποδίδουμε. Ολοι μαζί, οι συντελεστές, οι ηθοποιοί, φτιάχνεται ένα σύνολο: καμία παράσταση δεν ανήκει σε έναν σκηνοθέτη, ευθύνονται όλοι και είχα την τύχη να δουλέψω με εξαιρετικούς συντελεστές...

Για ένα ζευγάρι ρόδα...

● Μυήστε μας λίγο σε αυτή τη δουλειά μεταφοράς της δημοτικής παράδοσης στην έμφυλη σύγκρουση στη θεατρική αφήγηση.

Ας πάρουμε την παραλογή «Για ένα ζευγάρι ρόδα»: η παραλογή αυτή γράφεται για την κόρη που τη σκοτώνουν η μάνα, ο πατέρας, τα αδέρφια και τα ξαδέρφια επειδή έδωσε ένα ζευγάρι ρόδα. Ενα συγκλονιστικό ποίημα. Και τη ρωτάνε με τι ρούχα θέλει να τη θάψουνε. Κι αυτή αποκρίνεται «θέλω να με θάψετε με αυτά τα ματωμένα, αυτά που με αδικοσκοτώσατε για ένα ζευγάρι ρόδα». Σαν να έρχεται τώρα μάρτυρας στη μεγάλη δίκη των αιώνων, χωρίς να περιμένει τη Δευτέρα Παρουσία βέβαια. Υπάρχουν οι μάρτυρες οι αλάθητοι και είναι τα τραγούδια αυτών των γυναικών. Αυτά έρχονται σήμερα σαν τους «γερανούς του Ιβύκου» να καταδείξουν τους φονιάδες και τους δολοφόνους τους.

Η δυσκολία η δική μας βέβαια παραμένει στο πώς θα αφηγηθούμε αυτές τις ιστορίες. Αναλογιζόμαστε ότι αυτές οι γυναίκες καθώς ύφαιναν και έγνεθαν έστελναν τα σημειώματά τους στους αιώνες και τώρα πια ήρθε η ώρα για να βγουν στο φανερό. Κι ευχόμαστε να βγουν όλα στο φως. Οπως όταν βρήκαν στις πυραμίδες σπέρματα σιταριού που η δύναμη του φύτρου τους ήταν ενεργή. Εμείς εστιάσαμε στα τραγούδια για τις δολοφονίες γυναικών όχι μόνο επειδή σήμερα είναι πιο φανερά αλλά γιατί μας ενδιαφέρουν και ως κείμενα. Πίσω από αυτά είναι η γυναίκα. Δεν υπήρχε η πληροφορία τότε, ήταν εμπειρία ζωής, μια διαμαρτυρία και αλήθεια που ταξιδεύει στον χρόνο. Ο Μενούσης, για παράδειγμα, μιλάει για μια δολοφονία, χωρίς αιτία, επειδή η γυναίκα του έπλυνε το μαντίλι ενός ξένου κι αυτός μεθυσμένος τη σκότωσε, από ζήλια, και μετά ξεμέθυστος μετανιώνει και την έκλαιγε. Αυτό το τραγούδι στην παράσταση συνομιλεί με το τραγούδι του Λένον, το Jealous Guy, τον ζηλιάρη που ζητάει συγγνώμη. Αυτά δεν είναι τόσο αθώα...

● Και είναι στα αλήθεια φοβερό πως αυτός ο κόκκος σταριού έχει ακόμη τη δύναμη να βλαστήσει...

Ενα μήνυμα στους αιώνες είναι αυτά τα τραγούδια. Από την εποχή του Ηρόδοτου μέχρι σήμερα η αφήγηση είναι το μεγάλο θέμα. Και αυτά τα τραγούδια δεν είναι χρονογράφημα, δελτίο ειδήσεων ή πληροφορία. Καταθέτουν μια εμπειρία ζωής, πως πάντα συνέβαινε κάτι, πώς έχουμε φτάσει ώς εδώ, όχι πού έχουμε φτάσει αλλά γιατί. Παραδίνουμε κάτι που σε κάνει να σκεφτείς. Μια σκέψη την ημέρα όλη αυτή τη χυδαιότητα την κάνει πέρα. Εδώ υπάρχει μια εμπειρία ζωής, όπως η υφάντρα που προσπαθεί να βρει το σωστό νήμα για να το περάσει στο στημόνι, έτσι υφαίνει έναν στίχο με ομοιοκαταληξία για να τον κάνει τραγούδι και να πει μια ιστορία...

«Ερως και Χάρος πάντοτε δουλεύουν εδώ κάτου»

Στη μελέτη του για τη δημοτική ποίηση, αυτή την πινακοθήκη των φονικών που σήμερα ξεπερασμένα περιγράφονται ως «εγκλήματα πάθους» με θύματα γυναίκες τα περισσότερα, δεν χρειαζόταν πάντα μια αιτία, ή η αμφισβήτηση της κυριαρχίας του αφέντη ή η διεκδίκηση της αυτονομίας τους. Σημειώνει σχετικά ο συγγραφέας Παντελής Μπουκάλας:

«Η επικράτεια του έρωτα είναι κόκκινη. Κατακόκκινη. Από το αίμα που ρέει εντός της άφθονο και ακατάσχετο. Ετσι τη σχηματίζει και την ιστορεί το δημοτικό τραγούδι, με γνώση βαθιά των ανθρωπίνων και με φωνή αλογόκριτη και αδέκαστη. Τα αίματα της αγάπης αποτελούν άλλοτε ακράδαντο τεκμήριο της πίστης και της αφιέρωσης του ενός αγαπημένου στον άλλον, και άλλοτε αδιάσειστη μαρτυρία των παθημάτων που συνεπάγεται σχεδόν αναπόφευκτα το ερωτικό πάθος. Ο έρωτας άλλωστε, έτσι όπως τον τραγουδάει ο ανώνυμος και ακτήμων δημιουργός, είναι το μοναδικό πεδίο όπου το πάθος δεν γίνεται μάθος. Το αντίθετο θα ήταν ανόσιο. Ο ανέμελος και ανέφελος ερωτικός βίος σπανίως απασχολεί τον λαϊκό ποιητή· η ακύμαντη πορεία του, αδιάφορη εντέλει, δεν του επιτρέπει να μιλήσει για τη συναισθηματική τρικυμία και τον πνευματικό συγκλονισμό όσων αγαπούν παθιασμένα. Μια τρικυμία που αποκαλύπτει και τον αυθεντικό χαρακτήρα των εθελοντών ομήρων του πάθους. Η φυσικότητα του έρωτα είναι η υπερβολή, η παραφορά. Στο σφαγείο του έρωτα, έτσι όπως το εικονογραφούν τα δημοτικά τραγούδια της αγάπης και οι συγκλονιστικές παραλογές, επικυρώνονται με τρόπο εναργή, αν όχι σκληρό, οι περίφημοι στίχοι του Διονύσιου Σολωμού: Ερως και Χάρος πάντοτε / δουλεύουν εδώ κάτου.

Ο έρωτας, πανίσχυρος πλαστουργός ζωής, εκτρέπεται αρκετά συχνά σε θανάσιμη δύναμη: όταν τον νοθεύει και τον αποπροσανατολίζει η ζηλοτυπία· όταν δεν ανέχεται την άρνηση, όποιος λόγος κι αν την υπαγορεύει· όταν επιχειρεί να αυτοπροστατευτεί και να παραμείνει κρυφός (όπως στη συγκλονιστική “Μάνα φόνισσα”, που υπερβαίνει σε φρίκη τα θυέστεια δείπνα, αφού εδώ η ίδια η μάνα σκοτώνει και μαγειρεύει το παιδί της, και όχι ο θείος τα ανίψια του)· όταν τιμωρεί την απιστία, πραγματική ή συκοφαντική· όταν αποφασίζεται και εκτελείται από συγγενείς (μάνα, πατέρα, αδερφό, ξάδερφο, όλο το σόι) εξαιτίας των διαβόητων “λόγων τιμής”, εξαιτίας δηλαδή της παντοδύναμης κοινωνικής νόρμας που αναθέτει ρόλους, επιβάλλει αξίες και κανόνες συμπεριφοράς, και επιτηρεί αυστηρά την πιστή εφαρμογή τους. Η υψηλή μορφή του ερωτικού θανάτου είναι η αυτοκτονία (με μαχαίρι ή δηλητήριο), η αυτοθυσία καλύτερα, είτε της (συχνά απαρνημένης) κόρης είτε του παλικαριού είτε και των δυο. Με υπέρτατο σέβας στον αδικημένο ή εμποδισμένο έρωτα, ο δημοτικός ποιητής επιφυλάσσει στους αυτόχειρες τη μόνη εφικτή αθανασία: τους μεταμορφώνει μεταθανάτια σε δέντρα που τα κλαδιά τους θα σμίγουν αιώνια. Οσο θα φυσάει τ’ αεράκι. Τ’ αεράκι της φλογέρας, του ζουρνά, της γκάιντας ή του κλαρίνου».

📌 ΙNFΟ: «Το σφαγείο του Ερωτα» Θέατρο της Οδού Κυκλάδων - Λευτέρης Βογιατζής. Ο Θοδωρής Γκόνης σκηνοθετεί έχοντας συνδιαμορφώσει το κείμενο της παράστασης και κάνει τη δραματουργική επεξεργασία μαζί με την Ελένη Στρούλια και τον Ανδρέα Ανδρέου.
Παίζουν οι ηθοποιοί Αννα Καλαϊτζίδου, Μιχάλης Τιτόπουλος, Μαρία Χάνου και (επί σκηνής επίσης) οι μουσικοί Αθηνά Λαμπίρη, Τάσος Μισυρλής, Δημήτρης Χατζηζήσης. Μουσική: Φώτης Σιώτας.
Σκηνικά: Ελένη Στρούλια.
Κοστούμια: Ματίνα Μέγκλα.
Φωτισμοί: Σεμίνα Παπαλεξανδροπούλου.
Η παράσταση είναι συμπαραγωγή των ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας – Πολιτιστικού Οργανισμού Λυκόφως. Για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων.
Παρασκευή 21.00, Σάββατο 19.00 & 21.00, Κυριακή 20.00. Εισιτήρια 12-15 ευρώ.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
«Ηθελα να μιλήσω στη γλώσσα της γενιάς μου για το stalking»
Η συγγραφέας του «Νυχιάνγκ» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, γράφει για όσα μπορούν να αποκαλυφθούν την ώρα της ιεροτελεστίας του μανικιούρ και μιλά για τη σχέση της με το θέατρο.
«Ηθελα να μιλήσω στη γλώσσα της γενιάς μου για το stalking»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γυρίζουμε γύρω από το χρήμα και ξεχνάμε όλα τ’ άλλα
Με τους ήρωες του Δημήτρη Χατζή, ανθρώπους που ζουν στην άκρια της ανάγκης παλεύοντας να αγγίξουν το ανεκπλήρωτο, καταπιάνεται στη νέα παράστασή του, στο θέατρο Rabbithole, ο Ορέστης Τάτσης.
Γυρίζουμε γύρω από το χρήμα και ξεχνάμε όλα τ’ άλλα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το πάρτι για τα «χρυσά παιδιά» και η τραγωδία των ανθρώπων
Το έργο της Λούσι Πρεμπλ, «Ένρον», αφορά την αληθινή ιστορία της πτώχευσης του μεγαλύτερου ενεργειακού κολοσσού της Αμερικής το 2001 και έχει φυσικά ανατριχιαστικές αναλογίες με όσα ζούμε και τώρα
Το πάρτι για τα «χρυσά παιδιά» και η τραγωδία των ανθρώπων
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οταν στεγνώσει η ψυχή βγαίνουν τα τέρατα»
Η σκηνοθέτις και ηθοποιός αποφάσισε να ανεβάσει τη «Μήδεια» του Ευριπίδη, σαν «χάρτη με οδοδείκτες» για το πώς η βία και η οργή μπορούν να μετατρέψουν ένα θύμα σε θύτη.
«Οταν στεγνώσει η ψυχή βγαίνουν τα τέρατα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εμείς είμαστε ο ιός
Η Δανάη Παπουτσή μιλά στην «Εφ.Συν.» για την τέχνη, το θέατρο, αλλά και το νέο της βιβλίο με τίτλο «Παραφροσύνη».
Εμείς είμαστε ο ιός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας