• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    28°C 24.9°C / 28.4°C
    2 BF
    32%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    27°C 23.8°C / 28.6°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.0°C / 28.2°C
    2 BF
    37%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.9°C / 23.6°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.5°C / 24.9°C
    2 BF
    53%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 24.6°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    1 BF
    49%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    1 BF
    37%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.8°C / 25.8°C
    0 BF
    52%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.5°C / 23.9°C
    1 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.8°C / 27.4°C
    4 BF
    39%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.7°C / 25.7°C
    2 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    2 BF
    69%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    1 BF
    37%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.5°C / 23.4°C
    1 BF
    38%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.8°C / 25.4°C
    4 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 28.1°C
    2 BF
    27%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.3°C / 26.0°C
    1 BF
    71%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.3°C / 25.7°C
    2 BF
    62%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 18.8°C
    2 BF
    77%

Artthur Rimbaud: Μια εποχή στην κόλαση, Μετάφραση και σχόλια: Χριστόφορος Λιοντάκης, Εκδόσεις Κείμενα, Αθήνα 2021

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανάμεσα στην Κόλαση και στον Παράδεισο

  • A-
  • A+
Ενα επαναστατικό, οργισμένο μαζί και απελπισμένο κείμενο για όσους επιμένουν να αντιστέκονται.

Αρθούρος Ρεμπώ (1854-1891): ο αιώνια έφηβος και αιώνια εξεγερμένος. Ενα πρόσωπο στην αχλή του μύθου. Το μόνο ολοκάθαρο, η αστραπή της ποίησής του. Ο ποιητής που ακολουθεί μια περιπετειώδη περιπλάνηση, αναγνωρίζεται ως ποιητική ιδιοφυΐα, επικρίνεται για την αντισυμβατική ζωή του και τερματίζει στα είκοσι τους λογαριασμούς του με την ποίηση.

Πέντε χρόνια πριν από τον θάνατό του ο Ρεμπώ δημοσιεύει το Μια εποχή στην κόλαση. Στις σελίδες του ένας δεκαοκτάχρονος έκπτωτος άγγελος επαίρεται, ταπεινώνεται, σαρκάζει και αυτοσαρκάζεται, χλευάζει και αυτοχλευάζεται. Το πεζό αυτό ποίημα γράφτηκε το 1873 και είναι το μόνο έργο που εκδόθηκε όσο ο ποιητής ζούσε1. Πρόκειται για το αποκορύφωμα μιας ιδιοφυούς ποιητικής πορείας ενός παιδιού-θαύματος.

Είναι ένα κείμενο που δεν κατατάσσεται πουθενά: ποίηση, μαρτυρία, αφήγημα, θεατρικός μονόλογος, φιλοσοφικό δοκίμιο, αυτοβιογραφία, εξομολόγηση, προφητεία. Επαναστατικό, οργισμένο μαζί και απελπισμένο κείμενο, που «τινάζει στον αέρα τον φαρισαϊκό αστικό κόσμο – αλλά και την ίδια τη ζωή του ποιητή και την ίδια την ποίηση»2.

Λόγος διαχρονικός και διορατικός, το Μια εποχή στην κόλαση είναι βιβλίο για όλες τις εποχές. Ενα εγχειρίδιο παρηγοριάς για όσους επιμένουν να αντιστέκονται. Επιμαρτυρεί ότι η ποίηση αποτυπώνει το άφατο· ότι καθηλώνει ιλίγγους.Εμμένει ότι η ζωή είναι «μια φάρσα που πρέπει όλοι να παίξουμε»· ότι «τον έρωτα πρέπει να τον επινοήσουμε απ’ την αρχή». Γιατί οι μεγάλες ανατροπές στον πολιτισμό μας παραμένουν αιτούμενο και η κόλαση συνεχίζεται.

Το μυστήριο της κόλασης αυτής, το μυστήριο της ζωής σε όλες του τις εκφάνσεις, αποκάλυψε ο ποιητής Χριστόφορος Λιοντάκης, μεταφράζοντας το 2004 το απόλυτο αυτό κείμενο του Ρεμπώ3. Τον ευθύβολο λόγο του μεταφραστή, που καταδεικνύει τη μυστική επικοινωνία του με τον μεταφραζόμενο ποιητή, απολαμβάνουμε εκ νέου στην καλαίσθητη νέα έκδοση από τις νεότευκτες εκδόσεις Κείμενα. Οι μεταφραστικές λύσεις που πρόσφερε το 2004 ο ποιητής κρίθηκαν τολμηρές και πρωτότυπες.

Ο Λιοντάκης, ωστόσο, συνεχίζει να πολιορκεί το έργο και το 2008 προτείνει μια νέα ανάγνωση, με περιορισμένες αλλά καίριες αλλαγές. Γιατί το πυρετικό αυτό κείμενο με τις πολλές (ιστορικές, θρησκειολογικές, φιλοσοφικές και άλλες) αναφορές βρήκε στο πρόσωπό του τον αναγνώστη με τη θαυμαστή πνευματική εγρήγορση μπροστά στη δυναμική των εννοιών· τον ευαίσθητο ποιητή, τον ικανό να αναδείξει την εκρηκτική ποιητικότητα αλλά και τον ενδιάθετο ζόφο του· τον σχολαστικό και λεπτολόγο μεταφραστή, ο οποίος προσηλώθηκε στη λέξη και αναζήτησε επίμονα τη σημαινότητά της μέσα στα συμφραζόμενα του λόγου.

Ο μεταφραστής, έχοντας ενστερνιστεί την αγωνία του δημιουργού, βυθίζεται στο αστραποβόλο αυτό ποίημα, αποκρυπτογραφεί τους μυστικούς κώδικες και τους ρυθμούς του, διεισδύει στην καρδιά της λέξης, αποκαλύπτει τις δυνάμεις της, για να τη μεταφέρει με τρόπο ευδόκιμο στην ελληνική γλώσσα. Η φωνή του, η έως εσχάτων λεπτουργημένη, που πάλλει με δύναμη και πάθος, μας βοηθά να κατανοήσουμε τη δύσκολη γλώσσα του Ρεμπώ και να τη χαρούμε. Γιατί ο Λιοντάκης, θιασώτης της γαλλικής λογοτεχνίας, όπως μαρτυρεί η Ανθολογία γαλλικής ποίησης και οι σπουδαίες μεταφράσεις Γάλλων ποιητών (Βαλερί, Ζενέ, Σταντάλ, Καμί, Πονζ, Μπονφουά κ.ά.), δεν οικειοποιείται τον λόγο του ποιητή· αναδημιουργεί το ποίημα σεβόμενος τα χαρακτηριστικά του, το ερμηνεύει και το ανασυνθέτει σε παλλόμενο ελληνικό λόγο.

Ο λόγος αυτός, πυκνός και ποιητικός –υπόδειγμα υψηλού ύφους–, μας υποδέχεται στο σύντομο προλογικό σημείωμα. Δυο συγκινητικά σχόλια στην αρχή επιμαρτυρούν το ήθος του μεταφραστή και την ποιότητα της εργασίας του: ο Λιοντάκης αφιερώνει το βιβλίο «στους έλληνες μεταφραστές του Ρεμπώ και στην Κοραλία Σωτηριάδου που δεν θέλησε να τη συνυπογράψει»! Και θέτει ως μότο τους στίχους από το τραγούδι των Βίρβου - Τσιτσάνη: «Απόκληρος μες στη ζωή κι απ’ όλους ξεχασμένος / να περπατώ και να πονώ είμαι καταραμένος. / Περιπλανώμενη ζωή, περιπλανώμενο κορμί». Η έκδοση συμπληρώνεται με τις κατατοπιστικές «Σημειώσεις» του τέλους και το περιεκτικό «Χρονικό της γραφής».

«Περισσότερο ψηφοθέτης και λιγότερο μεταφραστής», με τις ψηφίδες «που σμίλεψαν πολλοί και αγαπημένοι», όπως με σεμνότητα καταθέτει ο ίδιος, διασώζει το θαύμα που περικλείεται στη γραφή του Γάλλου ποιητή: αποκαλύπτει το διαχρονικό και οικουμενικό του κειμένου· μας βυθίζει στην κόλαση του Ρεμπώ, μέσα στην οποία διαβάζουμε τη δική μας κόλαση, και μας αφήνει με την αίσθηση ενός Παραδείσου. Από τις ευτυχέστερες συναντήσεις της γαλλικής με την ελληνική ποίηση!

Τον Αύγουστο του 2004 ο Χριστόφορος Λιοντάκης, με όχημα το Μια εποχή στην κόλαση, μας καλούσε σε μια περιπέτεια «κολασμένη ή παραδείσια, διόλου πάντως χλιαρή και γκρίζα». Το 2021, με τη νέα έκδοση των «Κειμένων» του Φοίβου Βλάχου, η πρόσκληση επαναλαμβάνεται αυτούσια από τον απόντα-εσαεί παρόντα ποιητή.

*Διδάκτωρ Φιλολογίας Παν/μίου Κρήτης

 
1. Δημοσιεύτηκε το 1886 στο γαλλικό περιοδικό La Vogue και εκδόθηκε το 1892, μαζί με τις Εκλάμψεις, από τον εκδοτικό οίκο Léon Vanier, με πρόλογο του Πολ Βερλέν.
2. Τιτίκα Δημητρούλια, «Εμπρηστικός ποιητής μοντέρνων καιρών. Μια εξαιρετική ερμηνεία και ανασύνθεση της ποίησης του Ρεμπώ από τον Χριστόφορο Λιοντάκη σε παλλόμενο ελληνικό λόγο», Η Καθημερινή, 7 Νοεμ. 2004.
3. Το ίδιο κείμενο έχουν μεταφράσει παλαιότερα οι Γ. Σφακιανάκης (1946) και Νίκος Σπάνιας (1962). Ποιήματα του Ρεμπώ μετέφρασαν επίσης οι Ελύτης, Δικταίος, Μπάρας, Πασχάλης και άλλοι. Εντελώς πρόσφατη η έκδοση του Στρατή Πασχάλη (Ποιήματα. Μια εποχή στην κόλαση. Εκλάμψεις. Επιστολές-Μαρτυρίες, Κάπα Εκδοτική, 2021).

Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι μεγάλοι τεχνουργοί
Tο «υποκειμενικό» τού Ελιοτ έβρισκε το αντίστοιχό του στην υπαρξιακή «αποκάλυψη» του Τζόις και οι δυο τους προϋπέθεταν την ύπαρξη ενός τεχνουργού δοσμένου απόλυτα στην επιστήμη της κατασκευής.
Οι μεγάλοι τεχνουργοί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Νοτισμένα στη νοσταλγία
Στα ποιήματα του Δημήτρη Παπαστεργίου η φύση σαν «τρυφερή νουθεσία» συνομιλεί με τη βιωμένη εμπειρία και μεταστοιχειώνεται σε μοτίβα ψυχικών διαθέσεων.
Νοτισμένα στη νοσταλγία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο λογοτέχνης και νομικός
Ο Ασημάκης Πανσέληνος είχε γράψει την ποιητική συλλογή του «Μέρες Οργής», που είχε εκδοθεί από την εκδοτική εταιρεία «Ο Γλάρος» τον Μάη του 1945.
Ο λογοτέχνης και νομικός
ΝΗΣΙΔΕΣ
Λέξεις ολάνθιστες
Ο αναγνώστης νιώθει έντονα στα ποιήματα του Κυριάκου Ιωαννίδη ότι η ποίηση είναι και μεταφορά εικόνων.
Λέξεις ολάνθιστες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η αλήθεια του ελλειπτικού λόγου
Η Γκλικ στο βιβλίο «Πιστή και ενάρετη νύχτα» φέρνει στην επιφάνεια τα κρυμμένα βάθη της καθημερινότητας, το ορατό είναι μακρινό και η έννοια διαφεύγει.
Η αλήθεια του ελλειπτικού λόγου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας